RATZINGER IN MEXICO

Joseph Ratzinger – ook bekend onder zijn artiestennaam Benedictus XVI – was vorig weekend in Mexico (op weg naar Cuba). Het was het eerste bezoek van deze paus aan dat land, en slechts het tweede aan Latijns Amerika. Opvallend was dat Benedictus een wijde bocht maakte om de hoofdstad Mexico, nochtans een beroemd bedevaartsoord en het belangrijkste katholieke centrum van het land. Officieel heette het dat de 84-jarige Ratzinger de smog en de vervuiling van de miljoenenstad niet kon hebben. De werkelijke reden is complexer en van politieke aard, zegt journalist Paul Imison.

Reisdoel als politiek statement

In plaats van Mexico stad koos Ratzinger de staat Guanajuato als reisdoel – een conservatieve staat waar de huidige rechtse president Felipe Calderón op een grote aanhang kan rekenen. Mexico-stad daarentegen is een bolwerk van links, waar de Democratisch Revolutionaire Partij aan de macht is.  Het is de enige regio in het land waar homohuwelijk en abortus gelegaliseerd zijn.

In Guanajuato betreurde Ratzinger de kwalen die het land teisteren: “geweld, corruptie en gebrek aan moraal,”  maar hij zweeg over de oorzaken: de schreeuwende sociale ongelijkheid en de onstilbare honger naar drugs ten Noorden van de grens met de VS. De laataste vijf jaar  zijn meer dan 50000 doden gevallen in de drugsoorlogen en het aantal slachtoffers is drastisch toegenomen sinds de huidige superkatholieke president Calderón in 2006 in de strijd tegen de drugkartels het leger inschakelde. De katholieke kerk staat pal achter Calderón’s drugsoorlog al wordt die veroordeeld door mensenrechtenorganisaties en een beweging van burgerlijk verzet die vorig jaar voor een massabetoging in Mexico-stad 200 000 mensen op de been bracht.

Mei vorig jaar: Honderdduizenden tegen het drugsgeweld

Er zijn duidelijke bewijzen van de banden tussen de Mexicaanse kerk en criminele milieus. In 1993 kwam kardinaal Juan Jesus Posadas Ocampo om in een vuurgevecht tussen rivaliserende drugsbenden. Zijn banden met de Orellano-Felix familie in Tijuana zijn wel bekend en goed gedocumenteerd. In de stad Pachuca, Hidalgo, liet de plaatselijke drugsbaron, kennelijk met goedkeuring van de kerkelijke autoriteiten, een kapel bouwen annex mausoleum, waar hij later begraven wil worden.

Seksschandaal: het grote zwijgen

Tijdens zijn bezoek aan Mexico zweeg paus Ratzinger in alle talen over het seksschandaal dat ook in de Mexicaanse kerk zware ravages heeft aangericht. Toevallig of niet verscheen tijdens het bezoek een boek geschreven door een groep priesters die in 1998 als seminaristen werden misbruikt door Marcial Maciel, de stichter van het “Legioen van Christus.” Ze tonen overtuigend aan dat het Vatikaan meer wist dan het wil toegeven. Pas in 2005 riep Ratzinger de extreem-rechtse militant Maciel tot de orde.

Marcial Maciel krijgt de zegen van Ratzinger's voorganger

Niet alle priesters en bisschoppen in Mexico zijn kinderverkrachters of extreem-rechtse fanaten. De bekendste dissident is Jose Raul Vera Lopez, bisschop van Saltillo in de staat Coahuila, een stad die zwaar heeft te lijden onder het drugsgeweld. Vera Lopez laat niet na aan te klagen dat de georganiseerde misdaad samenvalt met de Mexicaanse staat en hij ziet geen verschil tussen de “veiligheidsdiensten ” en de criminele onderwereld. Geen wonder dat Vera Lopez zowel door de drugskartels als door die veiligheidsdiensten herhaaldelijk  met de dood is bedreigd.

Viva Cristo Rey

De strijd tussen kerk en staat is een terugkerend thema in de Mexicaanse geschiedenis. Het hoogtepunt kwam in de jaren twintig toen de rooms-katholieke kerk met de zogenaamde Cristero oorlog in verzet kwam tegen de revolutionaire grondwet van 1917 die de macht van de kerk probeerde aan banden te leggen. Toen de bisschoppen het op een akkoord gooiden met de staat om een einde te maken aan het conflict gingen katholieke ultra’s hun eigen weg en stichtten uit protest de PAN-partij die sinds 2000 aan de macht is. Toen veroverde Christus Koning in de figuur van Coca-Colabaas Vicente Fox het presidentschap. In 2006 werd hij opgevolgd door zijn partijgenoot Felipe Calderón wiens beleid wordt gekenmerkt door economische stagnatie, stijgende werkloosheid, civiel protest en een desastreuze “oorlog tegen drugs.”

Felipe Calderón

De timing van het pauselijk bezoek is geen toeval.  Volgens de linkse krant La Jornada wil het vatikaan zijn agenda versterken in het land met de op één na grootste katholieke  bevolking ter wereld en het doet dat door de PAN een steuntje in de rug te geven op een moment dat de partij in de opiniepeilingen de linkse PRD en de aloude regeringspartij PRI moet laten voorgaan. De leiders van de drie partijen zaten vooraan tijdens de mis die Ratzinger opdroeg, maar voor de meeste Mexicanen speelt de kerk niet langer een rol in hun politieke keuze. Zij hebben andere problemen om zich zorgen over te maken dan abortus en  homohuwelijk.

Johan Depoortere

Dit is de samenvatting van een artikel door de Australische journalist Paul Imison, eerder verschenen in Counterpunch. De originele versie leest u hier.

INTERNETMEDIA, weblogs en websites zijn voortaan ook ‘DRUKPERS’!

door Dirk Voorhoof

Het Hof van Cassatie heeft in twee recente arresten de bepalingen uit de Belgische Grondwet in verband met de vrijheid van drukpers in één klap van 1831 naar 2012 geactualiseerd. Strafbare meningsuitingen op websites of weblogs kunnen daardoor enkel nog vervolgd en bestraft worden voor het hof van assisen. Internetmedia genieten nu dezelfde grondwettelijke waarborgen als de klassieke drukpers.

Twee bepalingen in de Belgische grondwet vormen sedert 1831 de steunpilaren van de grondwettelijke bescherming van de persvrijheid in dit land. Art. 25 waarborgt de vrijheid van drukpers en koppelt daaraan het verbod van censuur. Art. 150 heeft het hof van assisen, en dus de volksjury bevoegd gemaakt om te oordelen over vormen van zware criminaliteit (misdaden), politieke misdrijven en dus ook drukpersmisdrijven. De hamvraag was of ook internetmedia als drukpers te beschouwen waren en ten volle aanspraak konden maken op deze grondwettelijke waarborgen.

Sommige rechtspraak vond het “evident” dat moest rekening worden gehouden met de ontwikkelingen in de communicatie- en mediasector. Zelfs het Belgisch Staatsblad heeft zijn drukpersen definitief ingeruild voor het internet. Daarom gingen stemmen op om ook weblogs, internetfora en websites als nieuwe vormen van drukpers te beschouwen. Als daarop opiniestukken, commentaren of artikels worden ‘gepubliceerd’ die lasterlijk of beledigend zijn, dan moeten deze uitingen ook maar als drukpersmisdrijven gekwalificeerd worden. De beroepsrechters van de correctionele rechtbank of het hof van beroep moeten zich dan telkens onbevoegd verklaren. Een andere keuze is er niet. Dat heeft nu ook het Hof van Cassatie beslist. De gevolgen zijn niet min, want voor laster en beledigingen, of het nu in de klassieke pers is of via internet, start men geen assisenprocedure op. Een feitelijke straffeloosheid dus. Het Hof van Cassatie maakte ook duidelijk dat de strafbare uitingen geen verband moet houden met een maatschappelijk belang of een publiek debat: alle soorten strafbare meningen die via internet openbaar worden gemaakt en verspreid worden zijn drukpersmisdrijven. Dus ook puur persoonlijke beledigende opinies of waardeoordelen.

Het gevolg van de nieuwe rechtspraak is dat in plaats van het indienen van een strafklacht en het instellen van strafrechtelijke vervolging, nog enkel de weg openstaat van een dagvaarding voor de burgerlijke rechtbank in geval van lasterlijke, eerrovende beledigende of andere onrechtmatige, kwetsende of privacy-schendende uitingen. In deze scenario’s dreigen er dus geen geldboetes of gevangenisstraffen, maar kan de rechter een schadevergoeding toewijzen of andere maatregelen bevelen, in toepassing van art. 1382 BW. Uitzonderlijk kan ook een stakingsbevel via de kort gedingrechter of de voorzitter van de rechtbank, zoals in kort geding. Een situatie die overigens al lang bestaat voor de ‘klassieke’ gedrukte media.

Racisme en homohaat : een verschillende behandeling

Voor drukpersmisdrijven die door racisme of xenofobie zijn ingegeven is de situatie verschillend, want deze categorie van drukpersmisdrijven kan vervolgd worden via de correctionele rechtbank, wat de voorbije jaren ook effectief is gebeurd. Aanzetten tot haat of discriminatie wegens zogenaamd ras, afkomst, huidskleur of nationaliteit kan dus wel effectief strafrechtelijk vervolgd worden, ook wanneer die uitingen gebeuren via internetmedia. Het hof van assisen komt daar niet aan te pas. Dat was al zo, dat blijft ook zo.

Voor drukpersmisdrijven die aanzetten tot haat of discriminatie wegens geloof of levensovertuiging of seksuele geaardheid, zoals homohaat, is de situatie weer anders. Dit soort drukpersmisdrijven blijft wel tot de bevoegdheid van het hof van assisen behoren, met dus in de praktijk ook een feitelijke straffeloosheid. Toch is het moeilijk te verantwoorden dat het aanzetten tot haat of discriminatie via de (inter)media met motieven van racisme of vreemdelingenhaat wel effectief correctioneel vervolgd en veroordeeld kan worden, terwijl het aanzetten in diezelfde media, inclusief internetmedia, tot discriminatie gebaseerd op homohaat, islamofobie of aanzet tot andere discriminerende intolerantie, onbestraft blijft. In een recent arrest heeft het Europees Mensenrechtenhof ook al laten verstaan dat strafvervolging niet enkel nodig kan zijn in de strijd tegen racisme en vreemdelingenhaat, maar ook ter bescherming van andere kwetsbare groepen in de samenleving. Het Hof benadrukte dat “discrimination based on sexual orientation is as serious as discrimination based on “race, origin or colour””.

Dat er voor het overige geen strafvervolgingen meer gebeuren voor laster en eerroof is geheel in lijn met de Europese rechtspraak. Strafprocedures wegens laster of beledigingen in de media hebben immers een “chilling effect”, reden waarom men beter opteert voor civiele procedures of stakingsvorderingen. Gevangenisstraffen en zware geldboetes naar aanleiding van de uitoefening van de expressievrijheid, ook via internetmedia, kunnen volgens de rechtspraak van het Europees Mensenrechtenhof slechts in heel uitzonderlijke omstandigheden gerechtvaardigd worden, zoals bij ‘hate speech’ of aanzet tot geweld.

Weblogs en journalistiek

De toepassing van het begrip drukpersmisdrijf op online-media, blogs en internetfora impliceert nu wel dat niet enkel media met actualiteitsberichtgeving vanuit een journalistieke invalshoek de positieve gevolgen van de feitelijke straffeloosheid wegens laster, eerroof en beledigingen mogen ervaren. Voortaan hoeven ook personen die dergelijke uitingen via internet posten, geen strafvervolging te vrezen.

Een bijkomend probleem is dat deze individuele webloggers zich weinig bekommeren om de journalistieke beroepsethiek. Benadeelden van onbetamelijke journalistiek kunnen met een klacht terecht bij de Raad voor de Journalistiek, maar de Raad staat zwak om de journalistieke beroepsethiek ook ruimer te stimuleren en bewaken.

De uitbreiding van de grondwettelijke waarborgen tot de internetmedia zal ongetwijfeld opnieuw de vraag oproepen tot snellere en meer effectieve vormen van rechtsbescherming tegen onbetamelijke, kwetsende, lasterlijke of privacy-schendende uitingen in de media, inclusief op internet, sociale media, websites, internetfora en weblogs. Het zal meteen ook de vraag oproepen of die waarborgen voor de ‘klassieke’ media nog moeten behouden blijven. Het Hof van Cassatie heeft ongetwijfeld aan de boom geschud…

Dit artikel verscheen eerder in De Juristenkrant 2012/246, 4-5