STAREN IN ZWART WATER

december 30, 2008 at 8:39 am Plaats een reactie

De nabije toekomst van de wereldeconomie voorspellen is als staren in een inktzwart meer en raden hoe diep het water is. Heel, heel erg diep, zoveel is zeker. Maar niemand weet hoeveel fictief kapitaal er nog verborgen is en hoeveel ervan verdwijnen moet vooraleer de economie voldoende ontlast is om op adem te komen. Voorlopig heeft de crisis, hier in de VS alleen al, 15 biljoen dollars<!–[if !supportFootnotes]–>[i]<!–[endif]–> verslonden, en nog biljoenen meer in de rest van de wereld. En het einde is niet in zicht. Zoals een lawine die alles op haar pad vernielt en in haar rush naar omlaag steeds groter wordt, wordt de schulden-deflatie met de tijd steeds verwoestender want haar effecten –dalende prijzen, ineenstortende waarden, spreidende bankroeten, geconstipeerde kredietmarkten, stijgende werkloosheid- versterken elkaar.

 

Veel keuzemogelijkheden hebben onze regeerders niet. Een optie, die misschien vanuit abstract economisch standpunt het meest logisch zou zijn, is om min of meer niets doen. Hier en daar een pleister plakken maar voor de rest de bevolking aanmanen om op de tanden te bijten en geduldig te wachten tot de lawine de bodem heeft bereikt. Een crisis is per slot van rekening een moment van correctie en als die correctie zich niet mag voltrekken, zal het onderliggende probleem niet verdwijnen. Maar de crisis is geen precies chirurgisch instrument dat de zieke delen wegsnijdt en de gezonde delen onaangetast laat. De krimpende markt, de dalende winstvoet en het verkrampt krediet, treffen iedereen. Geen sector die zegt, ‘ons hoef je niet te helpen, wij gooien ons wel op de brandstapel’. En geen staat kan er vertrouwen in hebben dat ze voldoende controle heeft over haar bevolking om zo’n ontwrichtend proces lijdzaam te laten gebeuren zonder grote sociale omwoelingen te riskeren. Griekenland is een teken aan de wand. Wat daar onlangs gebeurde bleef eigenlijk nog vrij beperkt maar toch… als dit een voorproefje was, zal de maaltijd de heren en dames regeerders niet smaken.

De risico’s zijn te groot voor de laissez faire-optie, zelfs in een gematigde versie. Overal zullen regeringen wanhopig proberen om de crisis in te dijken. Maar de vraag is of ze daartoe nog de nodige middelen hebben.

 

De beperkte reikwijdte van monetaire maatregelen is al pijnlijk duidelijk geworden. Zelfs een rentevoet van nul is niet laag genoeg om het krediet weer te doen stromen als er geen vertrouwen in morgen is. Zelfs als Fed-voorzitter Ben Bernanke vanuit een helicopter dollarbriefjes zou gooien naar de consumenten, zoals hij ooit half-grappend zei dat hij zou doen in een deflatiecrisis, dan nog zouden de meeste mensen zo weinig mogelijk uitgeven, vanwege hun bange onzekerheid en de waarschijnlijkheid dat ze geld uitsparen door aankopen uit te stellen. Om dezelfde reden zou ook belastingsvermindering niet veel impact hebben. Het kan hoogstens een fractie van de verloren koopkracht compenseren en zou het economisch gedrag niet wezenlijk veranderen en dus ook het vertrouwen niet herstellen. Al wat er dan overblijft zijn directe overheidsuitgaven: openbare werken, sociale programma’s, subsidies aan bedrijven. Maar die zouden werkelijk massief moeten zijn om enig verschil te maken. Obama zegt dat hij klaar is om de wereld op dat pad te leiden. “We kunnen ons geen zorgen maken over het begrotingstekort. We moeten zeker maken dat het stimulus-plan groot genoeg is om de economie weer op gang te trekken”, zei hij op een recente persconferentie. De voorspelling dat het Amerikaanse begrotingstekort in 2009 meer dan een biljoen dollar zou bedragen, deed sommigen naar adem snakken. Maar een biljoen dollar is eigenlijk belachelijk weinig in vergelijking met de koopkracht die al verdampt is en deze die op korte termijn nog verdwijnen zal. Mijn vermoeden is dan ook dat het Amerikaanse begrotingstekort veel hoger zal blijken en dat ook de Europese begrotingstekorten de huidige projecties ruim zullen overtreffen. Dat zal niet anders kunnen als men de deflatoire lawine wil vertragen, laat staan tegenhouden.

 

De omstandigheden creeren wel ruimte voor een massieve reflatiepolitiek geleid door de VS. Omdat de barometer op deflatie staat, is er geen gevaar dat die op korte termijn de inflatie zal doen opflakkeren. De deflatiegolf heeft nog andere gunstige neveneffecten voor de sterkste landen. Omdat ze de zwakste concurrenten het eerst en het hardst treft, verlaagt ze de import-rekening voor het westen en Japan.<!–[if !supportFootnotes]–>[ii]<!–[endif]–> De productiekosten (lonen, energie, grondstoffen) dalen zienderogen, ondanks Opecs productiebeperking. Sommige bedrijven kunnen zich versterken in de crisis, door zwakkere concurrenten voor een prikje op te kopen of hun markt in te pikken. Dat zijn tegentrends waar een reflatiepolitiek op zou kunnen steunen om de lawine te stoppen. Nog steeds is het enkel de VS die een mondiale reflatie kan lanceren, de dollar is nog steeds het wereldgeld.De enige reden waarom de VS, ondanks zijn afgrijselijke schuldpositie, dit nog kan is dat het ervan kan uitgaan dat Aziatisch, Europees, Arabisch en natuurlijk ook Amerikaans kapitaal niet zal ophouden om de schuldcertificaten te kopen die zijn uitgaven dekken, ongeacht hoe wild die ook worden. Niemand heeft een alternatief voor het handelspatroon waarin de wereldeconomie vergroeid is: Amerika zal, meer dan ooit, boven zijn middelen leven en zijn handelspartners kunnen niet anders dan dit financieren, gezien hun afhankelijkheid van de Amerikaanse markt en de vrees om de waarde van hun eigen dollar-reserves te zien wegsmelten. Bovendien elimineert de tendens van kapitaalbezitters om in dit onzeker klimaat een veilige haven te zoeken, weg te blijven van productieve investeringen en te parkeren in schatkistobligaties ook al brengen ze bijna niets op, op korte termijn het gevaar van kapitaalvlucht uit de VS die het zouden dwingen om zijn eigen reflatiepolitiek met stijgende rentevoeten in de grond te boren.

 

Dit alles maakt het waarschijnlijk dat de VS een reflatiepolitiek zal voeren die het begrotingstekort ver boven de huidige projecties zal duwen. In het beste geval zal dit tot een anemische heropleving leiden. Maar omdat die zeer bescheiden groei gepaard zou gaan met een steile groei van de hoeveelheid dollars in omloop, zou de dollar verder dalen en zou dan na verloop van tijd de inflatiedruk stijgen in de VS en andere landen die de VS op het reflatiepad volgen. In een woord: stagflatie. Maar dit is lang niet zeker. Het kan blijken dat het verlies aan koopkracht als gevolg van de deflatie van vastgoed en andere assets te omvangrijk is om gecompenseerd te worden door meer geld in de economie te pompen zodat de deflatoire lawine, na een tijdje te zijn vertraagd, weer vaart neemt. Zwakke bedrijven in leven houden betekent slechts uitstel van executie en verlaagt intussen de winstvoet van hun gezonde concurrenten. En het vermogen van Aziatisch en ander buitenlands kapitaal om Amerika’s schulden te blijven absorberen, hangt af van hun inkomsten op de Amerikaanse markt en krimpt er dus samen mee.

 

Al die ambitieuze stimulus-plannen kunnen dus tevergeefs blijken maar een andere optie is er niet. De regeerders moeten die stap wel doen zoals een schaker die zijn koning uit een schaakmat-positie haalt zonder aan de volgende zetten te denken. Maar die volgende zetten zijn niet evident. Het grote gevaar is dat de vertrouwenscrisis zal omslaan van wantrouwen in het banksysteem naar wantrouwen in de staat. Deze laatste kon de banken voorlopig uit de ergste nood helpen maar er is geen hogere instantie die ter hulp kan komen als er geen veilige haven voor geld meer is.


<!–[if !supportFootnotes]–>[i]<!–[endif]–> Collega JDP maakte er me, na lezing van de tekst over de crisis die eerder op mijn blog verscheen, attent op dat het Amerikaanse ‘billion’ in het Nederlands ‘miljard’ betekent. Daarom, voor alle duidelijkheid: in deze en vorige tekst heeft ‘biljoen’ wel degelijk de Nederlandse betekenis, nl. ‘duizend miljard’, of, in het Amerikaans, ‘ a trillion’. Over de internationale verwarring over biljoenen en triljoenen, zie http://www.jimloy.com/math/billion.htm. Al die nullen, je duizelt er wel van. Niemand weet nog waar we mee bezig zijn.

<!–[if !supportFootnotes]–>[ii]<!–[endif]–> Het lijkt dan ook waarschijnlijk dat de deflatietrend de globalisering verder zal aanwakkeren: dalende prijzen verhogen de druk op bedrijven om kosten te verlagen en marktverlies zal de arme landen dwingen om door competitieve devaluaties die kosten nog lager te maken.

arbeiders (in dit geval in China, november 2008) in opstand tegen ontslagen

Een teken aan de wand: arbeiders -in dit geval in China, november 2008- in opstand tegen ontslagen.

Entry filed under: Ekonomie. Tags: , , , , .

KNIESTUKJE 2: REACTIES ONZE HITLER

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.205 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: