PROLETARIANS ARE YOU THERE? IT’S ME, SOCIALISM!

maart 4, 2009 at 11:18 pm 3 reacties

door Jef Coeck

‘Uitkijken voor de “pitfall of Socialism”, de valkuil van het socialisme!’, riep een Amerikaanse republikein toen er voor het eerst sprake was van bailout en overheidsingrijpen om banken te redden. Behalve de categorie pathologische angsthazen-voor-verstaatsing gelooft niemand vandaag nog dat de beurscrisis plus recessie in de kaart spelen van bestaande socialistische partijen. Het tegendeel blijkt het geval te zijn. Nemen we België.

Het zijn oerliberalen als professor Paul De Grauwe (KU Leuven) die met vuur de verstaatsing van het bankwezen, tijdelijk weliswaar, bepleiten. De Grauwe wordt door sommigen de grootste bekering sinds Saulus/Paulus genoemd, of toch sinds Joseph Stiglitz. Onterecht. De suggestie dat de professor naar links zou zijn opgeschoven, in anti-kapitalistische zin, is fout – zoals hij overigens zelf bij herhaling en preventief heeft te kennen gegeven. In de Financial Times bijvoorbeeld:

The temporary nationalisation of the banking system and the substitution of private debt by public debt will allow us to reach a new equilibrium… When this is achieved the governments will be able to privatise the banking system again.’ (FT 9 oktober 2008)

Controle, daar gaat het werkelijk om. Hoeveel, wanneer, door wie? Met welke middelen en sancties? En wie controleert de controleurs? Dat is het terrein van de ware socialist. Wie zal hem/haar vinden? Een opsporingsbericht.

Het werkwoord mensen

Het zou verkeerd zijn te denken dat er niet gezocht wordt naar socialisten, al was het maar in hun primaire verschijningsvorm van kiezers. Voorzitster Caroline Gennez zoekt ze, voorlopig wanhopig. Goeverneur Steve Stevaert zocht ernaar en heeft ze gevonden in Limburg, waar de bussen gratis en de mensen warm zijn. Ware socialisten worden ook gezocht door de zo verketterde ‘intellectuelen’, professor Carl Devos (UGent) voorop. Hij heeft over zijn Odyssee een doorwrocht boekwerk afgeleverd, ‘Rood zonder roest’. Een gevaarlijke titel want vatbaar voor omkering. Over de eerlijke intenties van de samensteller/auteur kan geen twijfel bestaan. Ook aan hem is de Zeitgeist niet voorbij gegaan. Hij wil komen tot de vorming van een heuse thinktank van en voor het socialisme, naar het model van het voornamelijk Europese Policy Network van de Derde Weg, of desnoods het Vlaamse Liberales. Kritiek is een eerste vereiste en aan kritische paragrafen ontbreekt het in dit boek niet.

‘Zelfs op het moment dat het vrijemarktsysteem en neoliberale denken door de financiële crisis ferme klappen kregen, konden de socialisten niet overtuigend aantonen dat zij een alternatief hadden. Zelfs vanuit dat failliet van het vrijemarktdenken, vanuit deze fundamentele crisis van de kapitalistische logica, ontstond geen spontaan enthousiasme voor het socialistisch alternatief. Welk alternatief?’

Professor Devos en nogal wat van zijn co-auteurs gebruiken doelbewust of spontaan de termen socialisme en sociaaldemocratie door mekaar. Als synoniemen. Zo wordt alvast één historische discussie vermeden. Er blijven nog ruim voldoende ideologische wolfijzers en schietgeweren om de discussie tot ver over de verkiezingen te tillen. Over de rol van de staat bijvoorbeeld.
‘De markt is overvraagd en kan geenszins voldoen aan alle maatschappelijke vragen, noden en behoeften. Daarom is een sterke staat nodig…
Het socialisme wil zijn waarden en doelstellingen realiseren via een sociaal en democratisch gecorrigeerd kapitalisme, dat middel en geen doel is. ‘

Hier wordt een opvallend clemente toon aangeslagen – of is het stilistische ironie – over de arme ‘overvraagde markt die niet (meer) kan voldoen aan noden en behoeften’. Merkwaardiger nog is de definitie van het kapitalisme als middel tot socialisme. Sociaal en democratisch gecorrigeerd, maar wel kapitalisme. Middel, jawel, en geen doel. Dat zou er nog aan ontbreken. Staan we op twee stappen of één, of een halve, van het kapitalisme als uiteindelijk streefdoel van het socialisme? Misschien is dat, na de Derde, nu de Vierde Weg? Wat hier staat betekent toch dat voor prof. Devos c.s. de sociaaldemocratie zich plooit naar de richtlijn-De Grauwe: de staat moet zorgen voor een optimale werking van het kapitalisme, zodat de winsten en assets van ondernemers en investeerders onbedreigd blijven c.q. hersteld worden?

Of zien we dat te somber? ‘De mens’, zo heet het verderop, moet controle kunnen uitoefenen op de kapitalistische processen. Wie controleert dan wie of wat? Dit is het antwoord:
‘De productiekrachten en economische machten moeten onderwerp zijn van democratische besluitvorming.’
Zo staat het er. Niet wat ik bij een eerste lezing dacht: onderworpen zijn aan, nee onderwerp van. Is dit een klassiek voorbeeld van Freudiaanse verspreking? Of moeten we ervan uitgaan dat met ‘onderwerp’ een linguïstische metafoor bedoeld is? Als we die verder doortrekken is de mens niet enkel onderwerp maar ook lijdend voorwerp, meewerkend voorwerp, predicaat en, waarom niet, werkwoord. De mens is een werkwoord.. Ik mens, jij menst. Daar was de Bond Zonder Naam nog niet opgekomen, maar wel de liberale professoren en partijen. Maar er is nog socialisme.
‘Het socialisme is goed voor alle mensen, maar zolang de socialistische maatschappij niet bereikt is, is het socialisme beter voor de een dan voor de ander.’

Is dit nu een vaststelling, een preventief excuus of een waarschuwing? Laten we het bij het laatste houden. Democratie, vrijheid, gelijkheid, solidariteit, herverdeling. Dat zijn de vooropgezette principes en waarden van het socialisme. De richting van de herverdeling etc. is principieel niet veranderd onder druk van de nieuwe klassenmaatschappij, zegt Devos. Herverdeling moet nog steeds gaan van rijk naar arm, van machtigen naar machtelozen, van gezonden naar zieken. Zoals in de tijd van Vooruit en Vader Anseele. Maar ook nieuwe vormen van ongelijkheid dienen door het socialisme te worden bestreden: inzake kennis en informatie, toegang tot cultuur en voortgezette opleiding.

Het Geloof

Eén van de nieuwe uitwassen heet meritocratie, een gedachtengang waarbij mensen in toenemende mate verantwoordelijk worden gesteld voor het eigen slagen of falen, zonder veel rekening te houden met omgevingsfactoren. Is de ‘vrije wil’ dan niet alles bepalend? Nee, alleen in het geval van fraude en profitariaat. Daar moet persoonlijke verantwoordelijkheid het zwaarst worden aangerekend. Echter, de negatieve omgevingsfactoren die de mens voor een deel onvrij maken, kunnen worden overwonnen.

‘Het socialisme gelooft dat de samenleving vanuit ideologisch geïnspireerde programma’s reformistisch bestuurd kan worden… De vijandige houding tegenover markteconomie en kapitalisme is ingeruild voor een kritische houding.’
Het socialisme is dus een geloof, QED. Was het geen socialist die zei dat het geloof zonder de werken, m.a.w. de praktijk, dood is? De socialistische praktijk is kritisch maar niet vijandig, tegenover laten we zeggen: onverantwoorde beursspeculatie, verborgen superwinsten, misdadig hoge bonussen voor bestuurders en beslissers, kinderarbeid, milieucriminaliteit, systematische loonafbraak, ondermijning van de sociale zekerheid, opdrijven van het arbeidsritme, belastingvrijdom voor grote kapitalen, aanmoedigen van lokale rendabele conflicten, illegale wapenproductie en –trafiek….?

Natuurlijk zijn dit niet de artikelen van het socialistisch geloof. Men mag een boek niet beoordelen op zijn inleiding, al is de verleiding groot. Professor Devos mag dan de ‘huisideoloog’ van de SP.A worden genoemd, hij blijft bovenal een onafhankelijk academicus. (Gennez over Devos: ‘Met zulke vrienden heb je geen vijanden nodig’.) En hij heeft zich omringd met wat hijzelf ‘een fijne selectie auteurs’ noemt. Het zijn er meer dan dertig, onder wie hotshots als Frank Beke, Rik Coolsaet en Herman Balthazar.

Por favor

Deze laatste, de even bezadigde als scherpzinnige historicus, analist en ex-provinciegoeverneur, gaat over het aspect Cultuur. In een schijnbaar gortdroog artikel laat hij geen spaander heel van wat heet het ‘socialistisch cultuurbeleid’ na WOII. Vooral sedert de staatshervorming van 1970 blijken zowat alle bochten te zijn gemist door de socialistische partij(en). Een voor deze heer vlammend citaat.
‘Wanneer op 16 november 1974 de deelnemers aan het grote ideologische congres de zaal binnentraden, was een socialistische harmonie met overgave aan het spelen. Zij speelde de populaire hit E Viva Espana, terwijl op dat ogenblik Franco nog op zijn laatste benen liep en doodvonnissen vroeg tegen linkse opposanten. De muzikanten en hun dirigent waren zich van geen kwaad bewust.’

The times they’re a-changing. Echt groot is wel de change op het stuk van buitenlandse politiek. Rik Coolsaet (UGent) is minder pessimistisch over het verleden dan over de toekomst.
Er moet een nieuw sociaal contract komen. Het internationale luik ervan, de global governance, moet afrekenen met het allergrootste probleem ooit: de opwarming van de aarde. Om deze tikkende tijdbom te ontmijnen hebben we een energietransitie nodig, een combinatie van technologie en beleid. Wat ontbreekt totnogtoe is de sense of urgency, in Europa zowel als in zijn socialistische partijen. Daar wordt Coolsaet niet vrolijk van.
‘Ongelijkheid, de sociaaldemocratische core business, is bijlange na nog de wereld niet uit. Integendeel zelfs. Zij neemt opnieuw toe en dit in zowat alle landen ter wereld… Ze is bovendien niet het gevolg van anonieme krachten, maar van politieke beslissingen. Maar hoe valt dit dan te rijmen met het electorale verval van deze beweging in bijna alle Europese landen – en met hun (nieuwe) opstoot van zelfvertwijfeling, aarzelend tussen een mistig “opschuiven naar links” en een al even onduidelijke “derde weg”?’
Zoals gezegd en geschreven: er is veel leed in de wereld, te beginnen bij onszelf.

(wordt vervolgd)

*Carl Devos en Rudi Vandervennet, Rood zonder roest, Een sociaaldemocratie voor de 21ste eeuw, Van Halewyck 2008, 27,50 euro

———-
SHOPPING:
http://www.ft.com/cms/s/0/3c29a40a-9617-11dd-9dce-000077b07658.html?nclick_check=1

Column Prof. De Grauwe in Financial Times oktober2008:

Vlaamse liberale thinktank Liberales over De Grauwe
www.liberales.be/figuren/paul

De Europese ‘model’ thinktank van professor Devos
www.policy-network.net

Entry filed under: links, Politiek Belgie. Tags: , , .

“Irak zal Obama meer veranderen dan omgekeerd” Willem Elsschot in een verzuilde wereld

3 reacties Add your own

  • 1. Walter Zinzen  |  maart 19, 2009 om 10:15 am

    Uitstekend stuk. Maar zou het niet goed zijn er even aan te herinneren dat ‘links’ (socialisme, communisme, sociaal-democratie) geen monopolie heeft op het verstaatsen van de economie? In Italië was het bedrijfsleven tot voor kort voor meer dan 60 % in handen van de overheid. Een restant van het Mussolini-tijdperk. Ook het apartheidsregime van Zuid-Afrika had een sterk genationaliseerde economie. De heer Hitler noem ik niet. Dat was een nationaal-SOCIALIST.

    Beantwoorden
    • 2. Jef Coeck  |  maart 20, 2009 om 9:34 am

      Akkoord, het is altijd goed ‘links’ eraan te herinneren wat het eigenlijk is: een vaag samenraapsel van niet enkel de drie genoemde strekkingen, maar daarbij ook groenen, christendemocraten, syndicalisten, andersglobalisten, nationalisten, anarchisten, onafhankelijken en godbetert zelfs liberalen.
      Daarom ook gaat het stuk uitdrukkelijk over Socialisme, niet over ‘links’ of ‘de progressiviteit’.
      Maar je boodschap is duidelijk: socialisme is niet zonder meer verstaatsing en niet alle verstaatsing is socialisme. Bovendien: verstaatsing betreft meer dan de economie alleen.
      Ik wil er in mijn volgende aflevering graag uitgebreider op terugkomen.
      Het grapje over Hitler, hoewel waar, is ‘slightly fishy’.

      Beantwoorden
  • […] Deel 1 van deze serie is verschenen op 4 maart, klik hier: https://salonvansisyphus.wordpress.com/2009/03/04/proletarians-are-you-there-it%e2%80%99s-me-socialis… […]

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.205 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: