DE GELDSTROMEN NAAR KAPITALONIË

april 3, 2009 at 7:07 pm 1 reactie

financial-crisis-concept-thumb8038079Financiële Excessen

door Marc Coucke

Het eerste en ergste exces is het geld zelf : ‘Excess Money’. Er is (veel) te veel geld in omloop. Veel meer dan nodig is. Prof. Bernard Lietaer (www.transaction.net) rekent dat slechts 2 à 3 % van al het geld dat in omloop is nodig is om de reële economie te doen draaien. Als we dit percentage verdubbelen om wat speelruimte te geven kunnen we nog steeds stellen dat 95% van al het geld in omloop overtollig is. Een klein voorbeeld om een idee te geven over welk volume we spreken. Pascal Paepen (een financieel commentator die voor de KBC werkt in Londen) schreef op 13 maart 2009 nog in De Morgen dat er enkel in London elke dag voor 1300 miljard dollar geld wordt gewisseld en dat er daarnaast nog eens voor 1000 miljard dollar afgeleide producten worden verkocht. Beide volumes zijn van de grootteorde van drie keer de waarde van het BBP van België, de som van alles wat wij in België jaarlijks aan goederen en diensten produceren.

Dit overtollige geld bevindt zich in grote mate bij de Hedge Funds, de zakenbanken en de commerciële banken. Zij zijn geen eigenaar van dit geld maar lenen het van anderen. Naar aanleiding van de financiële crisis is het duidelijk geworden dat vele van die fondsen en banken 35 dollar leenden voor elke dollar eigen kapitaal. Vandaar het woord ‘hefboom’ en ‘leverage’. Met deze $ 36 (die in de financiële wereld gemakkelijk met een miljard wordt vermenigvuldigd) wordt gespeculeerd. De winst die wordt gemaakt wordt vergeleken met het ingezette eigen kapitaal ($ 1) en levert een geweldige ‘return’ op. Deze manier van ‘zaken doen’ heeft ook een keerzijde. Indien de speculatie geen winst oplevert maar verlies duurt het niet lang vooraleer die ene dollar eigen kapitaal verloren is en men geen geld meer heeft om de geleende $ 35 terug te betalen. Zo gaan die fondsen en zakenbanken over de kop. Die hedge funds bestaan niet alleen op zonnige en obscure eilanden. Ook KBC had hefboomfondsen in Londen. In de Financial Times van 23 augustus 2007 verklaarde Carlo Georg van KBC dat ze in 2001 de firma KBC Alternative Investment Management Ltd hadden opgericht, die verschillende hefboomfondsen beheerde (Convertible Bond Arbitrage Fund, Convertible Opportunities Fund en Credit Arbitrage Fund). In 2004 hadden ze al 5 miljard dollar onder beheer, die hoofdzakelijk gebruikt werd om te spelen op de markt van de converteerbare obligaties. Het ging een paar jaar zeer goed. Insead heeft er zelfs een studie aan gewijd. KBC kreeg jaarlijks 2% van de waarde van het beheerde geld als vaste fee (dus $ 100 miljoen) plus 20% van de winsten die de fondsen jaarlijks realiseerden. Op 15 december 2008 heeft KBC beslist hiermee te stoppen.

Het overtollige geld zoekt een uitweg. Er moet iets mee gebeuren. Het kan toch niet zomaar op een wachtrekening staan. Het wordt dus aangewend om winsten te genereren door te speculeren op alle mogelijke manieren, legale en illegale, op de gereglementeerde markt en de niet gereglementeerde markt, in Londen of in Jersey. Men kan speculeren op de huizenprijzen, op de ondergang van Dexia, op de olieprijs, enz. De financiële crisis is ontstaan omdat velen ervan uitgingen dat de huizenprijzen in Amerika (en elders) enkel konden stijgen. De koers van het aandeel Dexia is deels onderuit gegaan omdat er speculanten belang bij hadden dat de koers van het aandeel zakte en in die zin ook geruchten verspreidden. De prijs van een vat olie is omhoog gestuwd tot $ 150 door speculatieve posities en is nadien terug gevallen tot onder de $ 40, vermoedelijk zijn huidige economische waarde. Een paar voorbeelden zullen illustreren hoe het overtollige geld werd aangewend en tot welke excessen dit leidde.

Op 24 januari 2008 heeft de Franse bank Société Générale bekend gemaakt (zie http://www.socgen.com/sg/upload/comm24012008/en/fraudnote.pdf) dat ze op drie dagen tijd € 4,9 miljard verloren had als gevolg van speculatieve posities die ingenomen werden door een jonge trader Jerôme Kerviel. Deze trader werkte in het Delta One Team, een arbitrage afdeling van de bank, dat voor rekening van de bank operaties uitvoerde in de financiële markten met het oog op winstmaximalisatie. In principe moest elke speculatieve positie gedekt zijn door een gelijkaardige speculatieve positie in de omgekeerde richting (verwachting dat een onderliggende waarde gaat stijgen of dalen). Kerviel slaagde erin om de lakse controle te omzeilen en hield enkel speculatieve posities aan die in één richting gingen. In de eerste weken van 2008 kocht hij voor rekening van de bank voor € 30 miljard call opties (of een gelijkaardig instrument) op de Eurostoxx 50 index, € 18 miljard op de Duitse Dax index en € 2 miljard op de Britse FTSE 100 index, samen € 50 miljard. Hij kocht die financiële instrumenten en ging ervan uit dat deze beursindices zouden stijgen. Dan kon hij de gekochte instrumenten met enkele percenten winst verkopen. (Een paar percent van € 50 miljard maakt al vlug € 1 miljard.) De trader had pech. Rond midden januari 2008 zakten de meeste indices met 15% en daar had hij geen rekening mee gehouden door tegenposities in te nemen, m.a.w. door instrumenten te kopen die winst opleveren wanneer de indices zakken. Toen de bank ontdekte wat er aan het gebeuren was zat men met een potentieel verlies van € 1,5 miljard. De bank heeft het nodig geacht die speculatieve posities op drie dagen tijd ‘af te handelen’ en ze hebben uiteindelijk een reëel verlies van € 4,9 miljard geleden, dat ten laste komt van het eigen vermogen van de bank. Wat zich heeft voorgedaan bij Société Générale is geen alleenstaand geval. Het is aan de oppervlakte gekomen en is goed gedocumenteerd. Alle grote banken hebben traders in dienst die marktonvolkomenheden uitbuiten door met grote volumes (met miljarden dollars of euro’s) te spelen op minieme margeverschillen en hierdoor hopen winst te maken.

Een ander voorbeeld is dichter bij huis. De KBC groep heeft recent cijfers gepubliceerd (zie https://multimediafiles.kbcgroup.eu/ng/published/KBCCOM/PDF/COM_RVG_pdf_quarterly_report_EN_4Q08.pdf). Ze hebben betrekking op het boekjaar 2008. Hier kan men lezen dat de groep op 31 december 2008 een eigen vermogen had van 14,2 miljard euro. Dit is het kapitaal dat in het verleden is ingebracht door de aandeelhouders en de gereserveerde of niet uitgekeerde winsten. Daarnaast beschikte de groep nog over 196,7 miljard euro, die ze had geleend van zijn klanten in de vorm van spaardeposito’s of obligaties of geleend op de geldmarkt. Samen met nog andere middelen had de groep eind 2008 een totaal passief van 339,9 miljard euro. Van deze som was 157,3 miljard euro uitgeleend aan klanten en werd 94,9 miljard gebruikt om alle soorten effecten te kopen. Sommige van deze effecten (voor een totale waarde van 15,2 miljard euro) zijn ‘synthetische’ financiële producten (zie https://multimediafiles.kbcgroup.eu/ng/published/KBCCOM/PDF/COM_RVG_pdf_update_risk_report_4Q08.pdf). Men kan moeilijk inschatten wat ze waard zijn omdat ze niet transparant zijn en zeer veel verschillende elementen bevatten. Er zijn voor 8,7 miljard euro CDO (collateralised debt obligation of herverpakte obligaties) waarbij het onderliggend goed een CDS is. Deze credit default swap is in wezen een verzekering om het risico te dekken dat een bepaalde lening niet terugbetaald wordt. Deze CDS is verworden tot een afgeleid product want het heeft zelf een zekere waarde en begint een eigen leven te leiden : het wordt (werd !) dagelijks verhandeld in veel grotere hoeveelheden dan de onderliggende leningen die ze moesten verzekeren. Sommige van deze CDO’s vervallen slechts in 2017 zodat KBC zolang zal moeten wachten tot ze zeker is of ze werkelijk zullen terugbetaald worden of niet. Er zijn ook 6,4 miljard euro ABS (asset backed securities) waarvan het onderliggend pand voor 2/3 bestaat uit RMBS (residential mortgage backed securities). Deze RMBS zijn dus herverpakte hypotheekleningen die voor 19% uit de USA komen, voor 17% uit Spanje, voor 11% uit Italië, voor 9% uit Nederland, enz. Het is duidelijk dat het ook voor deze hypotheekleningen nog jaren zal duren vooraleer men weet of ze alle zullen terugbetaald worden. In het slechtste geval, wat zich allicht niet zal voordoen, kan KBC 15,2 miljard euro verliezen. Dit is meer dan het eigen vermogen van de groep en legt uit waarom men zegt dat een bank ‘wankelt op zijn grondvesten’.

Bij de Fortis groep heeft zich hetzelfde voorgedaan. Op 6 december 2008 verklaarde Georges Ugeux, die toen kandidaat voorzitter was van de Fortis Holding, in een interview met De Standaard dat Fortis in 2008 een CDO-portefeuille had met een waarde van ruim 40 miljard euro. Over dit cijfer bestaat geen zekerheid maar het is een feit dat de Fortis Holding nu zelf een Special Purpose Vehicle heeft opgericht met de mooie naam Royal Park Investments (zie http://www.holding.fortis.com/nl/aandeelhouders/media/pdf/NL_Circular_20090408.pdf) waarin voor 11,4 miljard euro ‘gestructureerde kredieten’ zitten : 4,8 miljard Amerikaanse hypotheekleningen, 2,5 miljard Spaanse en Britse hypotheekleningen en nog 4,1 miljard andere kredieten waaronder studentenleningen, autoleningen, kredietkaartleningen, enz.

Conclusie

Het gebrek aan regulering, gesteund op de Amerikaanse overtuiging dat de markt zichzelf wel regelt, heeft ervoor gezorgd dat uitwassen konden groeien tot ongekende proporties. De mensen in de financiële wereld werden blind, dachten dat het echt was en geloofden dat dit zou blijven duren. Het grote publiek wist van niets of snapte er niets van en vertrouwde de financiële wereld die hen benevelde met mooie ‘returns’. We zijn met zijn allen wakker geworden, hebben vastgesteld dat we jaren in een waan geleefd hebben en worden nu met onze twee voeten op de grond gezet. De geest is uit de fles en het is een grote vraag of hij er terug in kan.

Entry filed under: Ekonomie.

MAN WORDT ONWEL TE NEW YORK CITY Kurt Vonnegut zei:

1 reactie Add your own

  • 1. tomronse  |  april 9, 2009 om 6:06 am

    Uitstekende analyse. De vraag is echter wat er zou gebeurd zijn indien deze excessen door meer regulering zouden voorkomen zijn. De excessen waren in wezen een gigantische schuldexpansie die de overconsumptie van de VS financierde en de mondiale economische expansie van het voorbije decennium mogelijk maakte. Een vlucht in de toekomst. Maar wat was het alternatief? En wat is het alternatief vandaag? Zijn alle herstelplannen iets anders dan pogingen om met nieuwe schulden de bubbel weer op te blazen?

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.334 andere volgers


%d bloggers liken dit: