DE TERUGKEER VAN DE ‘HOOVERVILLES’

april 16, 2009 at 5:37 am 4 reacties

Een huurder wordt buiten gezet in Colorado

Een huurder wordt buiten gezet in Colorado

Door Tom Ronse

Tijdens de grote depressie waren de tentenkampen van verpauperde Amerikanen het symbool bij uitstek van de krisis. “Hoovervilles”, werden ze genoemd, naar de president wiens beleid de sociale miserie nog erger had gemaakt. Vandaag komen de Hoovervilles terug. Aan de rand van steden, als menselijk drijfhout dat samenklit en niet meer weg geraakt.

“Het is onaanvaardbaar dat er kinderen en families dakloos worden in een land dat zo rijk is als het onze”, zei president Obama op een persconferentie enkele weken geleden. Sindsdien hebben er nog vele duizenden gezinnen hun huis verloren. Elke 13 seconden wordt er nu iemand uit zijn huis gezet in de VS. In sommige scholen in steden als Cleveland en Detroit is al 10 % van de leerlingen dakloos.

In 2008 werden ruim 2,3 miljoen woningen in beslag genomen. Het ritme versnelt nog. De werkloosheid blijft fors stijgen en minder dan de helft van de werklozen krijgt een uitkering. Steeds meer mensen kunnen hun afbetalingen dus niet meer aan en verliezen hun huis dat per opbod wordt verpatst aan speculanten. De trend doet de waarde van soortgelijke woningen verder dalen, tot ver onder de som die de eigenaars ervan nog moeten afbetalen. Velen van hen besluiten dat het sop de kool niet meer waard is en stoppen met betalen, wachtend tot ze op hun beurt worden buiten gezet.

Obama heeft maatregelen beloofd om de marktwaarde van woningen te ondersteunen en hypotheek-kosten te verlagen maar het is nog onduidelijk welke fondsen daarvoor kunnen worden vrijgemaakt. Sommigen vrezen dat dit geld in een bodemloze put zou vallen. Voorlopig legt de regering meer nadruk op het ondersteunen van de banken. Begrijpelijk want de voortwoekerende vastgoedcrisis brengt mee dat steeds meer hypotheken in hun portefeuille onder de noemer ‘rommel’ vallen zodat hun verliezen blijven groeien en hun vermogen om te lenen navenant afneemt. Niet dat de vraag naar leningen zo hoog is. Bijna overal dalen de inkomsten en stijgt de schuldenlast dus in verhouding; wie niet bankroet gaat concentreert zich op het verlichten van die last in plaats van te investeren of te consumeren. Waardoor de werkloosheid blijft stijgen en de vastgoedcrisis verergert…de spiraal draait verder.

las-vegas4

De andere kant van deze economische puzzel is een sociaal drama van groeiende omvang. Van de miljoenen die op straat gezet worden –waaronder 40 procent huurders- vinden de meesten voorlopig een andere oplossing. Maar vele anderen niet en worden dakloos. De vastgoedkrisis treft de armere wijken het hardst. De leegstaande huizen worden geplunderd en vaak gekraakt. De bewoners van de omliggende huizen, vooral deze die hetzelfde meemaakten in de jaren 1970, trekken weg voor het nog erger wordt. De pletwals van verval komt weer op gang in de zwaarst geteisterde steden. In wijken waar de leegstand snel groeit, zijn de huizen onverkoopbaar geworden. De banken willen ze niet. Ze weigeren de eigendomstitel om te ontsnappen aan de kosten van onderhoud en belasting. Vaak is het ook onduidelijk wie de nieuwe eigenaar is. De hypotheken zijn zo dikwijls doorverkocht, gebundeld en versnipperd in obligaties dat niemand er nog wijs uitraakt. Militante groepen zoals ‘Take Back the Land’ zetten mensen die zijn buitengezet dan ook aan om hun eigen huis te kraken.

Wat steeds meer gebeurt. In sommige steden zoals Los Angeles en Chicago is dat al overbodig want men heeft er een moratorium afgekondigd op huis-uitzettingen. De stap was logisch: de opbrengst van de onteigende huizen woog niet meer op tegen de kosten die de opvangst van dakloze gezinnen meebrengt. De banken protesteerden niet. Het is ook in hun voordeel dat de huizen bewoond en dus onderhouden blijven.
Toch stonden er op het einde van vorig jaar al meer dan 19 miljoen woningen leeg in de VS. Het aantal daklozen werd toen op 3,5 miljoen geschat. ‘Technisch’ is er dus geen woningnood-probleem. Het aantal daklozen zou haast van de ene op de andere dag tot nul kunnen herleid worden. Maar dat zou de banken natuurlijk niet helpen.

Het is wellicht niet toevallig dat de nieuwe Hoovervilles niet in of bij de grootste steden liggen. Hoe gebrekkig het volgens sommigen ook blijft, een stad als New York heeft een uitgebreid netwerk voor de opvang van daklozen. In vele kleinere steden is er niets, behalve kerken en andere filantropische instellingen. Het is aan hen te danken dat de ellende die de krisis meebrengt niet al veel zichtbaarder is. Maar ook zij raken in nood. Hun inkomsten dalen, vooral omdat bedrijven veel minder schenken, en de vraag naar hulp overstelpt hen. Volgens een onderzoek dat de Non-Profit Finance Fund eind maart verrichtte, heeft bijna een derde van de liefdadige instellingen te weinig cash voorhanden om nog langer dan één maand in werking te blijven. Een ander derde heeft nog slechts genoeg voor drie maanden.

De tentenkampen zijn in het laatste anderhalf jaar verrezen aan de rand van middelgrote steden waar de werkloosheid scherp steeg. Voorlopig nog maar een dozijn, de meeste in het zuiden. De mildheid van het weer heeft daar allicht iets mee te maken. In steden als Nashville, Tennessee. Saint Petersburg, Florida, Fresno en Sacramento in California. Vooral het kamp in die laatste stad, dat ‘the wastelands’ wordt genoemd, kreeg veel media-belangstelling, misschien omdat Sacramento de hoofdstad is van California. Nadat de Oprah Winfrey-show er aandacht aan besteedde, streken binnen- en buitenlandse tv-ploegen er neer om er allen min of meer dezelfde beelden van pittoreske ellende te filmen.

Hoog bezoek in het tentenkamp

Hoog bezoek in het tentenkamp

Mijn vriend Gifford woont niet ver van Sacramento en ging er een kijkje nemen. Hij vertelde me wat hij er zag. Het kamp ligt op een braak terrein naast een spoorweg voorbij een buitenwijk waar voor bijna elk huis en bordje ‘te koop” of ‘te huur’ staat. Het is omringd door oude roestende voedingswaren-fabrieken en electriciteitstorens. Gifford was er nog maar pas toen er een karavaan van zwarte wagens toestuikte. Op de spoorwegdijk vatten politie-agenten post. Een tiental mensen stapte uit de dure auto’s. Ze leken gekleed voor een cocktail-party. Gifford vond het een surrealistisch zicht. Het contrast met hun omgeving – gehavende mensen en gehavende tenten, vaak niets meer dan een plastic zeil over enkele palen, vuil en lege bierblikjes overal rondgestrooid- kon nauwelijks groter zijn. Toch stroomden de bewoners uit hun tenten om hen te begroeten. Gifford zag snel waarom. De bezoekers waren niemand minder dan gouverneur Arnold Schwarzenegger, burgemeester Kevin Johnson (een ex-basketbal-star) en hun entourage van medewerkers en bodyguards. Arnie’s star power miste zijn effect niet. Heel wat kampbewoners wilden hem een hand geven en praatten over zijn films. Een vrouw vroeg hem of hij wat geld kon missen. Hij nam zijn portefeuille, grabbelde enkele briefjes en gaf ze haar. “Dat is alles wat ik bij heb”, zei hij preventief tegen de anderen. Een jongeman vroeg hem om te beloven het kamp niet te laten ontruimen en om toiletten en waterleiding te installeren. De burgemeester en gouverneur knikten maar beloofden niets. Gifford maakte van een stil moment gebruik om Schwarzenegger aan te spreken.
“Jij bent van Hollywood, dan ken je vast de klassieke John Ford-film “Grapes of Wrath”, gebaseerd op Steinbecks boek. Die gaat over een daklozenkamp zoals dit tijdens de depressiejaren. Maar in dat kamp zorgde de overheid voor lopend water, electriciteit, brandhout, medische zorgen. Waarom nu niet?”
Arnie had kunnen antwoorden dat kampen zoals ‘Weedpatch Camp’ in de film de uitzondering waren, dat er toen meer waren nog havelozer dan deze ‘wastelands’. In plaats daarvan schudde hij Giffords hand en vroeg hem zijn naam. “Waarom vaardig je geen moratorium uit op huisuitzettingen in California’, drong Gifford aan, “waarom laat je de daklozen niet in de leegstaande huizen wonen?”
Schwarzenegger zei dat er verschillende opties overwogen werden.
Welke die opties waren, kwam Gifford niet te weten. Een vrouw kwam op hen afgerend, roepend “I saw all your movies, I saw all your movies!”. Arnie gaf haar opgelucht een hand, babbelde wat met haar, wuifde nog eens en begaf zich naar zijn wagen. “I’ll be back!”, riep de vrouw hem na. Gebruikte ze die bekende lijn uit een van zijn films om te vragen: laat ons niet in de steek? Schwarzenegger draaide zich om en grijnsde. “Hasta la vista, baby!” riep hij en dan stapte hij in zijn limousine.
Gifford werd er mottig van. ‘Is dat het beste dat je hen kunt geven?’, dacht hij, ‘een afscheidswoordje van de Terminator?’

Arnie en zijn gevolg nemen een kijkje

Arnie en zijn gevolg nemen een kijkje

Toen de politici vertrokken waren, gaf een bewoner Gifford een rondleiding. Qua voorzieningen kon hij enkel een drietal primitieve toiletten tonen die de bewoners zelf hadden aangelegd. Gifford schatte het aantal inwoners van the wastelands op ruim 300. Hij zag grote verschillen. Sommige woningen waren niet meer dan een zeil over een draad gespannen. Maar er waren ook betere stukken met nog nieuw ogende, ruime tenten. Sommigen hadden hun tenten samengezet en er een afsluiting rond gebouwd, met een versierde ingang en een brievenbus ervoor.
Tijdens zijn wandeling werd Gifford door verschillende jonge mensen aangeklampt die hem over het leven in het kamp vertelden. “We praten met jou omdat je geen journalist bent”, zei een van hen. “Van dat soort hebben we de buik vol. Ze komen ons fotograferen en filmen alsof het hier een dierentuin is. Een fotograaf heeft al op zijn muil gekregen toen hij een foto nam van iemand die pas uit zijn tent kwam”.

“Er zijn hier twee soorten bewoners”, vertelde Bob, een bouwvakker. “De eerste zijn de chronische daklozen. Die er al waren voor ons. Die zijn dakloos omdat ze dat willen of omdat ze junks zijn of mentaal ziek en niet opgevangen worden. De tweede soort zijn mensen als ik voor wie dit nieuw is. Die nog niet zo lang geleden werk hadden en hier zo gauw mogelijk weg willen.”
Volgens Bob zijn de meeste nieuwe bewoners net als hij bouwvakkers. De bouwsector die tot in 2007 een boom kende in California, is nu vrijwel stil gevallen. “Ironisch toch”, merkte Gifford op, “dat jullie die zoveel huizen voor anderen hebben gebouwd nu zelf dakloos zijn”.

Bob wou het kamp organiseren, iets doen om het leven er te verbeteren. Gifford stelde voor om bouwmateriaal te brengen. Met al de constructie-ervaring in het kamp zou het op zijn minst moeten lukken om degelijke latrines te bouwen. Iedereen vond het een goed idee. Met een goed gevoel reed Gifford naar huis, onderweg plannen smedend om het bouwmateriaal bijeen te krijgen.

Later vroeg hij zich af waar de media waren tijdens Schwarzeneggers bezoek. Normaal wordt die altijd omzwermd door camera’s als hij een uitje maakt. Dit keer wou hij blijkbaar geen pottenkijkers. Gifford vermoedde dat Arnie ‘het water kwam testen’, om te zien of er reactie zou zijn als het kamp zou gesloten worden. Hij leek snel gelijk te krijgen. Enkele dagen later kondigde burgemeester Johnson aan dat het kamp voor eind april zal ontruimd worden. De bewoners moeten verhuizen naar een terrein dat voor de jaarmarkt gebruikt wordt. Daar zouden ze onderdak krijgen, gezondheidszorg en bewaking. Er zouden 200 bedden beschikbaar zijn. Maar tegen eind juni moeten ze er weer weg. Naar waar, dat weet de burgemeester ook niet. Verdere plannen zijn er niet.

De bewoners van de wastelands voelen niets voor de evacuatie. “Ik heb gehoord dat ze je op die nieuwe plaats s’nachts opsluiten als in een gevangenis”, zei een van hen aan een reporter van National Public Radio. “Ik weiger er heen te gaan en ik ken niemand die er toe bereid is”. Maar of ze zich gaan verzetten tegen de ontruiming, valt nog te bezien.

Gifford beeindigde zijn verslag met een citaat uit “Grapes of Wrath”, waarin de (ook door Bruce Springsteen bezongen) rebel Tom Joad zegt:
“…I’ll be around in the dark. I’ll be ever’where. Wherever there’s a fight so hungry people can eat, I’ll be there. Wherever there’s a cop beatin’ up a guy, I’ll be there. I’ll be in the way guys yell when they’re mad…An’ when our folks eat the stuff they raise an’ live in the houses they build—why I’ll be there.”
In tijden als deze moeten we allen Tom Joads worden, vindt Gifford.

Op 5 april keerde Gifford terug naar the wastelands. Met vier vrienden en bouwmateriaal. Het kamp heeft nu tenminste een fatsoenlijke latrine, in afwachting van de ontruiming.

Intussen komt er op verschillende plaatsen in het land een krakersbeweging op gang. Volgens Michael Stoops, directeur van de National Coalition for the Homeless, zijn er al meer dan een dozijn organisaties die daklozen helpen om leegstaande huizen in gebruik te nemen.

Lege huizen in Cleveland

Lege huizen in Cleveland

Maar daarnaast zijn er ook vele losse groepen aan het werk. Daklozen die de handen in elkaar slaan om hun lot in eigen handen te nemen. In Cleveland bijvoorbeeld, waar een op dertien huizen leegstaat en elke week 300 gezinnen uit hun huizen worden gezet. “Het gebeurt steeds vaker dat de daklozen zelf als vastgoedmakelaars optreden”, zegt Brian Davis, directeur van de Northeast Ohio Coalition for the Homeless. “Ze vinden geschikte huizen voor gezinnen en helpen hen verhuizen. Wanhoop maakt de mensen creatief”. De trend lijkt hem onvermijdelijk. De opvanstcentra voor daklozen kunnen de vraag niet meer aan. Op een gemiddelde nacht telt de stad zo’n 4000 daklozen. Intussen staan er 15 000 huizen leeg. “Sommige daklozen zien de vastgoedcrisis als een gelegenheid om eindelijk een eigen woonst te hebben met de privacy die ze in opvangcentra niet vinden”,zegt Davis. Vele nieuwe daklozen zijn vaklui die door de crisis werkloos werden. Sommige gebruiken hun vakkennis om leegstaande huizen op te knappen zodat dakloze gezinnen er in kunnen trekken.
De groepen die het kraken bevorderen zijn meestal niet politiek gekleurd. Ze hebben hun roots vooral in de sociale hulpverlening. Sommige, zoals de Poor People’s Economic Human Rights Campaign in Minnesota, Women in Transition in Kentucky en de Kensington Welfare Rights Union In Philadelphia bestaan al lang maar leggen zich pas sinds kort toe op de woningnood. Sommige negeren de autoriteiten. Andere, zoals de Metro Task Force for the Homeless in Atlanta, vragen aan de banken om zelf leegstaande woningen af te staan. Sommige werken in het geheim. Andere, zoals Take Back the Land in Miami schuwen de publiciteit niet.
Wat al die groepen gemeen hebben is dat ze de mensen die ze helpen zorgvuldig selecteren op basis van hun nood, hun aanpassingsvermogen (psychisch gestoorden en drugsverslaafden worden geweerd), hun bereidheid om ‘zweet te investeren’ in de gekraakte woning en om de rekeningen voor water, gas en electriciteit stipt te betalen. Volgens Max Rameau van Take Back the Land moet het kraken snel gaan. Huizen die leeg komen te staan worden vaak zo snel geplunderd (zelfs de buizen van de waterleiding worden uitgebroken) en uitgewoond door junkies, dat ze al gauw het kraken niet meer waard zijn. Alleen de meest marginalen zoeken er dan nog onderdak. In die huizen zonder gas of electriciteit is brandgevaar een groot probleem. Afgelopen winter kwamen verschillende daklozen om nadat het vuurtje dat ze stookten om zich te verwarmen een uitslaande brand werd.
In veel steden jaagt de politie de daklozen uit de gekraakte huizen. Soms worden er krakers gearresteerd. Maar tegen de georganiseerde krakers wordt voorlopig niet opgetreden. “Waarom zouden we?”, zegt John Timoney, de politiechef van Miami, “dat zou toch geen enkel nut hebben?”
De meeste omwonenden van de leegstaande huizen denken er net zo over. “Dat is voor mij het grootste verschil met de jaren 1980”, zegt Cheri Honkala, woordvoerdster van de Poor people’s Economic Rights Campaign en 30 jaar geleden zelf een kraakster. “Toen waren de buren vaak tegen. ‘Jullie breken de wet”, protesteerden ze. Nu zijn ze opgelucht als ze ons zien komen en brengen ze matrassen en eten om het krakersgezin te verwelkomen”.

Entry filed under: Ekonomie, VS. Tags: , , , , .

Fritzi is foetsie Als atheisten de wereld zouden regeren

4 reacties Add your own

  • 1. Marc Guillet  |  april 18, 2009 om 6:36 am

    wow!, great story Tom, doet me inderdaad denken aan de Grapes of Wrath. Marc

    Beantwoorden
  • 2. Eric Goeman  |  april 18, 2009 om 8:56 am

    Deze reportage zou ook zijn weg moeten vinden in de Europese pers omdat het op een aangrijpende manier de “sociale” gevolgen van de financiële en economische crisis blootlegt en ook nog eens helder toont hoe de crisis wordt afgewenteld op de zwakkeren, zij die het gelag betalen voor de graaizucht van de rijken. Maar het ontstaan van een solidaire krakersbeweging schept nieuwe mogelijkheden van verzet.
    Ik zal de tekst verder verspreiden.
    Toch nog een proficiat, Tom.

    Beantwoorden
  • 3. Sigrid Debruyne  |  april 20, 2009 om 7:31 pm

    Dag Tom,
    Het spreekt voor zich dat deze reportage me bijzonder raakt aangezien ik al zo lang in de huisvestingssector werk.
    Gelukkig hebben we hier in België geen soortgelijke situaties, maar de parallel in mechanismen valt toch op. Na de jaren ‘8O met de noodkopers die eenvoudigweg te arm waren om een behoorlijk huis te huren en dus woningen kochten met te weinig geld op zak om goed te renoveren, zien we nu opnieuw een toename van arme eigenaars. De woonkost wordt zowel voor huurders als voor afbetalers vaak zo hoog dat er voor het overige te weinig over blijft om normaal sociaal te functioneren. Het is vergelijkbaar met de armoe onder werkenden. Het dak is er, de gezelligheid onder dat dak is ver zoek. Ik stuur je tekst verder door. Groeten.

    Beantwoorden
  • 4. Rik Stallaerts  |  april 27, 2009 om 9:48 am

    Straf verhaal. Ik zie de Schwarzenegger-episode zo voor me.
    Ik speel deze info door aan Wim Vandekeybus. Hij blijkt geïnteresseerd in waste city’s en dit soort van dingen.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.330 andere volgers


%d bloggers liken dit: