BERLINER LUFT

mei 23, 2009 at 1:33 pm Plaats een reactie


Abroad_span
AMERIKAANSE LOL EN TREURNIS OM BERLIJN

door Jef Coeck

Kunnen Duitsers lachen met Hitler? Ja, althans met de vettige musicalparodie van Mel Brooks’ oude cultfilm The Producers. Voor de première ervan in Berlijn had The New York Times een lang sfeerverslag over. Duitsers blijken te kunnen grinniken om joden, homo’s en nep-nazivlaggen waarop pretzels (joodse krakelingen) in plaats van swastika’s prijken. Travestieten in Dirndl-outfit wekken de vrolijkheid van Berlijners, onder wie de burgemeester. Maar als het podium bestormd wordt door stampvoetende en hitlergroetende pseudo-SS’ers valt er een merkbare kilte in de zaal.
Misschien was die scéne niet echt om te lachen, wellicht was het Mel Brooks-gehalte te hoog voor een Europees publiek? In elk geval, Berlin is now the European capital of cool net als in de Golden Twenties, besluit de NYT.
 
Over die roemruchte jaren twintig en dertig van de vorige eeuw heeft een ander Amerikaans talent, Jason Lutes, een prangende graphic novel vervaardigd. Het eerste deel, City of Stones, verraste enkele jaren geleden Amerika en via de vertaling nu ook ons, vanwege zijn algehele on-Amerikaansheid – als we tenminste meten met de bekende clichés.

Jason Lutes zelfportret

Jason Lutes zelfportret

De tekenstijl is helemaal in de traditie van Hergé’s ‘klare lijn’, hoewel Tintin nooit echt populair was in de States. Lutes is geen epigoon maar een re-inventor, zonder die zweem van gemakzucht in de late werken van de Meester. De Kuifje-lezer apprecieert een volgehouden zorg voor het detail, beheerste overdrijvingen, zorgvuldig afgewogen kadertjes, doordachte paginering, veel close-ups, geïntegreerde tekstballons, filmische zoomeffecten. En volledig zwart-wit.
Hier is een hoop research aan vooraf gegaan. De majestueuze architectuur van de Prachtstrasse wordt afgewisseld met sloppenbuurten en armoekamertjes à la Döblin (Berlin Alexanderplatz). Maar ook het keukengerei en de deurknoppen kloppen.
De cabarets, de opkomende film, het muziektheater van Weil en Brecht, ze zijn er allemaal, Mackie Messer-achtige figuren incluis. Treinen spelen een belangrijke rol in deze roman, zoals ze dat ook deden in de Weimar-republiek. Hebben we niet onthouden van onze grootooms dat Hitler ze weer op tijd liet rijden?

De overeenkomst tussen Kuifje en Kurt Severing, de hoofdfiguur in ‘Berlijn’, is vooral schijn. Allebei zijn ze journalist, leiden een wat onwezenlijk bestaan en gaan tegen de maalstroom in. Daar beginnen de verschillen. Kuifje loopt altijd goed af, van dit verhaal kunnen we het tegendeel vermoeden.
De hoofdfiguren zijn echte mensen, geen iconen. Kurt observeert, denkt en schrijft. Marthe, zijn jongere vriendin, observeert, piekert en tekent. Niet toevallig gaan tekst en tekening hier op alle niveaus hand in hand, Lutes is ook een schrijftalent. Zijn teksten zijn beheerst, welgemikt. Drammerig, soms. Poëtisch, bij wijlen. Politiek-filosofisch, de hele tijd.

De Zeitgeist is een mix van vrolijk, om het einde van de oorlog, angstig, voor het onbekende, hoopvol, voor de nieuwe toekomst, woedend, om wat verloren is, verwarrend, vanwege nieuwe technologieën, Neue Sachlichkeit en Dada, gewelddadig, door de botsende ideologieën en stuitende armoede.

Vanaf de zijlijn maar wel op een goede uitkijkplaats, beleven we mee de moord op Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht, de ongeïnteresseerdheid van de bijna seniele president von Hindenburg en de verbanning van Trotski uit de jonge Sovjet-Unie. De burgerij is zelfgenoegzaam, de fascistische bruinhemden fanatiek, de rode ronselaars oplettend en geduldig. Straatgevechten zijn legio.
Het is een tijd van toenemend antisemitisme, van journalistieke zelfcensuur, van stiekeme herbewapening tegen de akkoorden van Versailles in. Al die politieke gegevens zijn organisch verwerkt in een vloeiend verhaal. Romantiek en menselijk drama gaan hun natuurlijke gang. Van de bar, strompelend over bedelaars, naar bed.
Severing, de journalist die pendelt tussen participatie en observatie, wordt droef en boos over wat er in zijn stad gebeurt. Boos, als hij hoort hoe de communist Thälmann in een hitsige toespraak de sociaal-democraten tot ‘sociaal-fascisten’ uitroept. Droef, als hij ziet hoe de internationale en permanenente revolutie het af moet leggen tegen grauwe machtswellust.

Deze tekenroman is in vele opzichten, onder meer literair, een hoogstandje. Het tweede deel ‘Berlin, City of Smoke’ verschijnt eerstdaags in vertaling. Het derde deel is in voorbereiding en zal wellicht ‘City of Light’ heten. Hitler zelf zal er zijn optreden in maken, als ‘toevallige’ figurant van de geschiedenis. Zo verklaarde de auteur in een interview, begin dit jaar.

http://www.bookslut.com/features/2009_01_013875.php

B stad*Jason Lutes, Berlijn 1. Stenen, Atlas, 2009, 24,90 euro, vertaling Toon Dohmen

Noot. Het formaat mag best iets groter, ruimer en met harde kaft. De liefhebber, voor wie het bedoeld is, wil voor wat meer luxe net zo lief 40 ipv 25 euro neertellen.

Entry filed under: Media, Uncategorized, VS. Tags: , , , .

OUT OF AFRICA? JAMAAR… ‘EN JE WEET ALLES’ INC.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.205 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: