TWINTIG JAAR LATER

oktober 17, 2009 at 7:32 am 3 reacties

Henk Hofland  door H.J.A. Hofland

 

In de zomer van 1988 reisde ik met de trein van Oost-Berlijn via Warschau, Vilnius en Riga naar Tallinn, en van daar met het vliegtuig naar Moskou. De hervormingen van Michail Gorbatsjov waren in volle gang. Glasnost, openheid, en perestroika, herbouw. Deze vernieuwingen hadden ook de spoorwegen aangedaan. In Riga werd een bioscooprijtuig aan de trein gekoppeld. Daar kon je voor een paar roebel een film uit het Westen zien. Een verrassing. Het was Grüsse aus der Lederhose, een meesterwerk uit het Tiroler softpornorepertoire. Later, veilig in Moskou geland, nam ik een taxi naar de stad. Ergens langs de weg stonden een paar enorme Spaanse ruiters, constructies die met prikkeldraad zijn bespannen en dan als militaire versperringen dienen. Ze waren opmerkelijk groot, van grimmig beton. Ik vroeg de chauffeur waarom die dingen daar stonden. Dit, zei hij plechtig, is een beeld: tot hier zijn de Duitsers toen gekomen. Symbool van de onverbiddelijkheid. Het blijft een van de ontroerendste monumenten die ik ken.
In de laatste jaren van de Koude Oorlog werd steeds duidelijker dat het sovjetrijk ondanks alle pogingen tot reconstructie een verloren imperium was. De bewapeningswedloop ging onverminderd verder, de massa’s van het Oostblok waren aangeraakt door de wensen van het consumentisme, de collectivistische economie kon de toenemende vraag naar alles niet meer aan. Met de dag werd duidelijker dat het Oostblok in zijn geheel een maatschappij in doodsnood was. De belangrijkste vraag was op welke manier het einde zou komen: door een implosie met onvoorziene uitbarstingen van geweld, of langs de lijnen van geleidelijkheid. Hoe kon het Westen een soft landing from the Cold War bevorderen?
Op 12 juni 1987 hield president Ronald Reagan in West-Berlijn bij de Brandenburger Tor een rede waarin hij de gevleugelde woorden sprak: Mister Gorbatsjov, tear down this wall! Ruim twee jaar later was het zo ver. De Muur werd gesloopt, door de Berlijners, nadat in de weken daarvoor het Warschaupact als een oud gebouw in elkaar was gezakt. Nu wil de overlevering dat deze overwinning van de vrijheid met de beroemde woorden van Reagan is begonnen. Ik denk dat het een nuance anders is. Niet zozeer heeft het Westen de Koude Oorlog gewonnen, als wel de Sovjet-Unie de strijd verloren. En aan het staatsmanschap van beide kanten is het te danken dat het een soft landing is geworden, besloten met de opheffing van de Sovjet-Unie in 1991.
Nadat duidelijk was geworden dat de grote tegenstander van veertig jaar Koude Oorlog reddeloos was verslagen, raakte de publieke opinie in het Westen verdeeld. Conservatieve denkers riepen ‘het gelijk van rechts’ uit en wilden het over het algemeen bij die constatering laten; aan de andere kant ontstond een debat over de mogelijke besteding van het peace dividend. De bewapeningswedloop was ten einde, enorme kapitalen konden nu aan constructieve doelen worden besteed. Het is een bewijs van klassiek staatsmanschap: de voormalige tegenstander tot bondgenoot maken. Zo was het na de Tweede Wereldoorlog met Duitsland gebeurd. Lag het niet voor de hand de verslagen Russen economisch te steunen om daardoor mogelijke uitbarstingen van revanchisme te voorkomen?
Dit debat stierf een stille dood. Er waren plotseling dringender zaken aan de orde. Op 2 augustus 1990 begon Saddam Hoessein met de verovering van Koeweit. In september hield de nieuwe Amerikaanse president George Bush senior een rede waarin hij de Nieuwe Wereldorde uitriep, een internationale gemeenschap waarin alle staten elkaars soevereiniteit zouden garanderen. Tegelijkertijd begon hij met het vormen van een coalitie die Saddams verovering ongedaan moest maken. Het werd een bondgenootschap van 29 naties waaronder ook Arabische. Begin 1991 begon de aanval die met de bevrijding van Koeweit en de totale nederlaag van Saddam eindigde. De Iraakse dictator werd daarna met een politiek van containment in bedwang gehouden. De grote internationale vraagstukken leken opgelost, de Nieuwe Wereldorde verdween in de vergetelheid.
In plaats daarvan werd het Westen door de roaring nineties beslopen. Francis Fukuyama kondigde zijn vaak verkeerd begrepen End of History aan; na een korte recessie begon de economische groei; de massa’s van het Westen ontdekten de zich onweerstaanbaar uitbreidende elektronische snelweg; aan het einde van het decennium kondigden geleerden van naam zelfs de Nieuwe Economie aan, het tijdperk van de eeuwige economische groei. En intussen keek het Westen gewapend toe totdat in de Joegoslavische burgeroorlogen meer dan honderdduizend mensen waren vermoord. Dat is in het kort de nasleep van de gewonnen Koude Oorlog in het eerste decennium na de val van de Muur.
Toen barstte eerst de internetzeepbel. Het wereldpubliek werd getrakteerd op de Clinton-Lewinsky-affaire. Op 11 september 2001 is de grote politiek weer begonnen, met twee oorlogen waarmee we ons geen raad weten. Was het anders gegaan als we de Nieuwe Wereldorde van Bush sr. ernstig hadden genomen? Vergeefse vraag. We wilden het niet.

© H.J.A. Hofland / De Groene Amsterdammer

 

http://www.groene.nl/2009/42/Twintig_jaar_later

Entry filed under: Europa, Midden Oosten, oorlog, Samenleving, VS. Tags: , , , , .

KAREL VAN MIERT ZEI (3): IN HET BRONS(T)GROEN EIKENHOUT

3 reacties Add your own

  • 1. jefc  |  oktober 20, 2009 om 12:42 pm

    De Nieuwe Wereldorde, hebben we die dan niet? Ja, ze lijkt meer op die van Bush Junior dan op die van Senior. En ook meer op die van Fukuyama dan die van Negri & Hardt (Empire). Gelukkig heeft Obama de presidentiële ambities teruggeschroefd tot ‘change’ in plaats van ‘New World Order’. Iets minder profetisch, iets minder dialectisch, maar misschien iets meer haalbaar?

    Beantwoorden
  • 2. antiproductiviteit  |  oktober 21, 2009 om 2:32 pm

    Als Obama met de term NWO naar buiten gekomen was, zou hij nooit verkozen geraakt zijn. Het is trouwens idd Fukuyama die onderhand ‘bewezen’ heeft meer accuraat de huidige situatie ingeschat te hebben dan Hardt (hoewel sommigen anders durven denken).
    Mooie verzameling knipsels! Onder de indruk!

    Beantwoorden
  • 3. tomronse  |  oktober 24, 2009 om 5:01 am

    Wat Bush sr. met ‘nieuwe wereldorde’ bedoelde was globale samenwerking onder leiding van Washington. Obama werkt daar hard aan. Henk lijkt te geloven dat die nieuwe wereldorde mogelijk zou geweest zijn, had men maar naar Bush sr. geluisterd. Maar het einde van het oostblok betekende niet het einde van de rivaliteit tussen grootmachten en kon dat ook niet betekenen. Die rivaliteit gaat in laatste instantie altijd over bezit. Over kapitaal en daar draait het allemaal om, nog meer in krisistijd.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: