TWINTIG JAAR FIASCO

November 9, 2009 at 3:06 pm Leave a comment

Slavoj_Zizek
The Berlin wall fell, but capitalism did not necessarily rise.

by Slavoj Zizek

Vandaag is het de 20ste verjaardag van de val van de Berlijnse Muur. Vol bezinning wordt gewezen op het miraculeuze karakter van de gebeurtenis: een droom leek uit te komen, communistische regimes vielen als kaartenhuisjes en de wereld veranderde op een manier die kort tevoren nog ondenkbaar was. Welke Pool had durven dromen van vrije verkiezingen met Walesa als president?

Maar toen het mooie mistgordijn van de fluwelen revoluties plaats had gemaakt voor het nieuw democratisch kapitalisme, reageerden de mensen met onvermijdelijke teleurstelling. Die manifesteerde zich achtereenvolgens als nostalgie naar de ‘goede oude tijd’ van het communisme, als rechts nationalistisch populisme, en als een nieuwe laattijdige opstoot van anticommunistische paranoïa.

De eerste twee reacties zijn gemakkelijk te begrijpen. Dezelfde rechtse krachten die vele jaren hadden geroepen ‘liever dood dan rood’ mompelen nu stilletjes ‘liever rood dan hambugers vreten’. De nostalgie naar het communisme moet niet al te serieus worden genomen: het is minder een wens tot terugkeer naar het grauwe Stalinisme dan een vorm van rouwproces, van zachtjes loskomen uit het verleden. De opkomst van het rechtse populisme is geen Oosteuropese specialiteit maar een gezamenlijke trek van alle landen die geprangd zitten in de maalstroom van de globalisering.

Veel interessanter is de recente wedergeboorte van het anticommunisme, van Hongarije tot Slovenië. In de herfst van 2006 werd Hongarije wekenlang verlamd door massaal protest tegen de regerende Socialistische Partij. De economische crisis van het land hield voor de betogers verband met de machtsuitoefening door opvolgers van de Communistische Partij. De wettelijkheid van de regering werd betwist hoewel ze met democratische verkiezingen aan de macht was gekomen. Toen de politie erop uit gestuurd werd om de orde te herstellen, werden parallellen getrokken met het optreden van het Sovjetleger tegen de anticommunistische rebellie in 1956.

De nieuwe anticommunistische paniek jaagt zelfs op symbolen. In juni 2008 keurde Litouwen een wet goed om communistische afbeeldingen als hamer en sikkel te verbieden, en ook het spelen van de Sovjethymne. In april 2009 werd in Polen voorgesteld de wet op totalitaire propaganda uit te breiden tot communistische boeken en zelfs kleding: wie een T-shirt met Che Guevara droeg kon worden gearresteerd.

Geen wonder dat in Slovenië populistisch rechts de linkerzijde verwijt een ‘voortzetting’ te zijn van het oude communistische bewind. In zo’n verstikkend klimaat worden nieuwe problemen en uitdagingen gereduceerd tot clichés van vroeger, inclusief de absurde aantijging (in Polen en Slovenië) dat het eisen van homorechten en legalisering van de abortus deel uitmaken van een duister communistisch complot om de natie te demoralizeren.

Waar put de wederopstanding van het anticommunisme haar kracht uit? Waarom worden oude geesten tot nieuw leven gewekt in landen waar veel jonge mensen niet eens herinneringen hebben aan de communistische tijd? Het nieuwe anticommunisme heeft daar een simpel antwoord op: ‘Als kapitalisme zoveel beter is dan socialisme, waarom leven we dan nog in ellende?’

Omdat, zo geloven velen, we geen echt kapitalisme hebben: we leven nog altijd niet in een echte democratie maar zien alleen haar misleidend masker, dezelfde duistere krachten van vroeger trekken aan de touwtjes, een kleine secte van voormalige communisten vermomd als nieuwe bezitters en managers – in wezen is er niets veranderd, dus hebben we nood aan een nieuwe zuivering, de revolutie moet worden overgedaan…

Wat deze laattijdige anticommunisten ontgaat is, dat het door hen geschetste maatschappijbeeld griezelig dicht in de buurt komt van het meest misbruikte linkse beeld van wat kapitalisme is: een maatschappij waarin formele democratie het overwicht van de rijke minderheid bezegelt. Anders gezegd, de nieuwe anticommunisten snappen niet dat wat zij als verdorven pseudo-kapitalisme bestempelen, het echte kapitalisme is. (…)

HET HELE STUK VAN ZIZEK staat vandaag als commentaar in het Amerikaanse persicoon THE NEW YORK TIMES
http://www.nytimes.com/2009/11/09/opinion/09zizek.html?_r=2&th=&emc=th&pagewanted=all

Slavoj Zizek is een Sloveens socioloog en filosoof, radicaal marxist met psycyoanalytische inslag (Lacan). Hij is hoogleraar in Ljubljana en directeur van het Birkbeck Institute for the Humanities in Londen.

 

 

Entry filed under: Europa, links, Media, Samenleving. Tags: , , , .

HET ANDERE CONGO: RENé NGONGO Bloed in Fort Hood

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categories

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,701 other followers


%d bloggers like this: