DE TOEKOMST VAN DE OPENBARE OMROEP

januari 8, 2010 at 10:36 pm 4 reacties

door Cas Goossens

Allereerst moet de nationale én de Europese wetgever ervoor zorgen dat er in elk land van de Europese Unie een degelijke, betrouwbare, adequaat gefinancierde en efficient werkende publieke omroep kan blijven bestaan. Wat momenteel ook de gebreken en tekortkomingen van de VRT mogen zijn, de idee van een publieke omroep mogen we nooit opgeven. Een goede openbare omroep is wellicht de enige en laatste garant voor nog wat anders dan de overheersing van puur commmercieel belang in de media.

De macht van de media

De vorig jaar overleden Walter Cronkite, één van de grootste en meest gezaghebbende journalisten van de afgelopen eeuw, de man die via zijn interviews met Menachem Beghin en Anwar Sadat de aanzet heeft gegeven voor het historisch vredesverdrag tussen Egypte en Israël, de man van wie getuigd werd dat hij met zijn reportages “het einde van de Vietnamese oorlog afgekondigd heeft”, de man die voor zichzelf en voor zijn medewerkers de lat van de kwaliteit heel hoog legde, zegt in het laatste hoofdstuk van zijn autobiografie –en dat is toch een opvallende uitspraak voor iemand van een commerciële omroep- dat alle nieuwsmedia eigenlijk beschouwd zouden moeten worden als “openbare diensten die essentieel zijn voor de goede werking van de democratie”.

Cronkite kende de macht van de media en hij onderschreef wat de Dalai Lama zei: “De macht van de media, direct of indirect, is een echte macht die ons beïnvloedt, die ons gedrag, onze smaak en waarschijnlijk zelfs onze gedachten verandert. Deze macht geeft de mediamensen een verantwoordelijkheid die te vergelijken valt met die van de politiek of de religie. Hun eerste zorg zou het welzijn van de gemeenschap moeten zijn”.

Is “het welzijn van de gemeenschap” de eerste zorg van de mediabazen?

Het welzijn primeert op de winst

Radio- en tv-prgramma’s maken is iets anders dan ijskasten of wasmachines verkopen. Een openbare omroep moet worden geleid door mensen met een visie waarin het welzijn van de gemeenschap primeert op het nastreven van winst voor de aandeelhouders. Voor de meest betrouwbare relevante informatie, voor de meest genietbare cultuur en voor de meest boeiende ontspanning moet hij zoveel mogelijk kijkers en luisteraars proberen te interesseren. Het is zijn hondsmoeilijke taak met een kwalitatief hoogstaand aanbod toch zo hoog mogelijke kijk- en luistercijfers te halen. Niet omgekeerd: per se de kijkcijferoorlog willen winnen ook als daarvoor kwaliteit moet worden ingeleverd.

Catering voor de hele Vlaamse gemeenschap

De VRT moet de “radio- en tv-catering” doen voor heel de Vlaamse gemeenschap, zowel voor de totaliteit van die gemeenschap als voor de verschillende segmenten die met recht en reden een bepaald soort programma’s mogen verwachten, van muziekliefhebbers tot voetbalfanaten. Dat houdt onvermijdelijk in dat een openbare omroep ook minderheidsprogramma’s (een Koningin Elisabethwedstrijd?) moet kunnen brengen zonder het risico te lopen gesanctioneerd te worden voor mindere kijkdichtheid.

Maar het betekent eveneens dat een omroep als de VRT het beste voetbal en het spannendste wielrennen moet kunnen blijven verslaan. Sport is een belangrijk maatschappelijk en bijzonder populair fenomeen. De wetgever mag de VRT niet in de gettopositie van een elitaire nieuws- en cultuurzender dwingen. Sport verliezen betekent veel publiek verliezen en een publieke omroep zonder voldoende publiek is een omroep die tekortschiet in zijn opdracht om heel de gemeenschap te bedienen.

Fictie van eigen bodem

De VRT moet ook kunnen blijven investeren in de goed gemaakte fictie van eigen bodem en andere ontspanningsprogramma’s die publiek trekken. En laat het dan ontspanning zijn met een “meerwaarde” die, zonder vulgariteit, zonder banaliteit en zonder trivialiteit, naast de grote massa ook de veeleisende kijker kan bevredigen (genre Schalkse Ruiters van weleer?) Maak een einde aan de discussie over het gebruik van het tussentaaltje dat “verkavelingsvlaams” heet. Mark Uyterhoeven heeft destijds avond na avond bewezen dat je razend populair kan zijn in perfect standaardnederlands –als je het op een natuurlijke, vlotte manier kan gebruiken.

Goossens & Goossens in ‘Morgen Maandag’ (1993)

Het zijn barre economische tijden, en de vraag is hoeveel de overheid nog veil heeft voor een degelijke “adequaat gefinancierde” openbare omroep. Ze mag die omroep er gerust toe verplichten zeer zorgvuldig met het geld van de belastingbetalers om te springen en uiterst efficient te werken. Maar als de overheid werkelijk het belang van de media voor de werking van de democratie beseft, moet ze een gezonde publieke omroep in stand willen houden.

Geldverslindend medium

De media verslinden veel geld. Vooral de televisiewereld is onvoorstelbaar duur geworden. De evolutie van de prijs voor de rechten van grote sportmanifestaties is verbijsterend. Onder invloed van de commerciële concurrentie is bijvoorbeeld het bedrag voor de Europese tv-rechten van de Olympische Spelen tussen 1968 en 2008 opgelopen van 1 tot 455 miljoen dollar. En de waanzinnige spiraal is nog niet gstopt. Wie kan dat blijven betalen? Op de duur zullen alleen de grote conglomeraten à la News Corporation van Murdoch daar nog toe in staat zijn. De bazen van die conglomeraten worden zodoende machtiger en machtiger. Zij worden machtiger dan de democratisch gekozen vertegenwoordigers van het soevereine volk. Hoe zwaar woog Murdoch op het beleid van de voormalige Britse premier Tony Blair? Aan wie zou Timothy Garton Ash gedacht hebben toen hij schreef: “De Britse positie tegenover Europa wordt sterk beïnvloed of zelfs gedicteerd door de eurosceptische Britse media. Blair was zich bewust van dit probleem, maar hij heeft het nooit durven opnemen tegen de –niet eens verkozen- kranteneigenaars en redacteurs waar New Labour zo afhankelijk van was.”

Als de macht van de democratie bedreigd wordt door het ongelimiteerde spel van een marktmechanisme dat beheerst wordt door mediamagnaten –die vermoedelijk de “bottom line” van hun bedrijf belangrijker vinden dan “het welzijn van de gemeenschap”- moet dan de (nationale en Europese) wetgever niet optreden om alvast het overleven van degelijke openbare omroepen te garanderen?

Cas Goossens


NASCHRIFT JC

Cas Goossens (1937) heeft zijn hele beroepsleven bij de openbare omroep doorgebracht. Hij begon in 1958 als freelancer met het maken van dagelijkse reportages over de Wereldtentoonstelling in Brussel, voor toen nog het NIR. Daarna verkaste hij eerst naar televisie, vervolgens naar de radionieuwsdienst, waar hij samenwerkte met o.a. Piet Van Roe – de huidige en vorige crisismanager van de VRT.
Goossens verliet de redactie van de BRT om directeur van het Algemeen Secretariaat van de omroep te worden, daarna tien jaar lang administrateur-generaal van de BRTN, de hoogste functie. Hoewel de schijn tegen hem was, ontkende hij met klem de CVP-aangehorigheid die hem werd toegeschreven.
Na zijn pensionering in 1996 bleef hij nog enige tijd bedrijvig aan de top van de Europese Omroep Unie en het Consortium Eurosport. Van zijn hand verscheen onder meer het boek ‘Radio en Televisie in Vlaanderen/Een geschiedenis’ (Davidsfonds/Leuven, 1998). Daarin citeert hij niet zonder instemming de filosoof Karl Popper: ‘De televisie heeft binnen de democratie teveel macht gekregen. Als aan die macht geen einde wordt gemaakt, kan geen enkele democratie blijven bestaan.’
Een pleidooi voor een sterke openbare omroep, hier en elders, leverde Goossens ook in zijn vorig jaar verschenen boek ‘De macht van de media, de markt is de baas’ (Van Halewyck, 2009).
Cas Goossens werd mede populair bij een groot publiek dank zij de persiflages van Bart Peeters, eerst op de radio in het programma Het Leugenpaleis, vervolgens op televisie, onder meer bij Mark Uytterhoeven. (Jef Coeck)

http://opinie.deredactie.be/2010/01/06/de-toekomst-van-de-openbare-omroep/

Entry filed under: Media, Politiek Belgie. Tags: , , , , .

Afscheid van Herman J. Claeys (2) Het Westen heeft een dosis Chinees confucianisme nodig

4 reacties Add your own

  • 1. Johan Depoortere  |  januari 9, 2010 om 8:42 am

    Ik heb Cas Goossens leren kennen eerst als vakbekwame en bewonderde verslaggever, later als opvolger van administrateur-generaal Paul Vandenbussche. Zijn voorganger aan de top draagt een zware verantwoordelijkheid voor de neergang van de openbare omroep die hij met obsessie meende te moeten behoeden voor het Rode Gevaar – in de gedaante van “linkse journalisten.”

    Het is me ontgaan wat Goossens eind jaren tachtig begin nengentig heeft gedaan om die trend om te buigen. De beleidsdaad waarvoor hij herinnerd zal worden is het ontslag van Daniel Buyle, één van de meest bekwame radiojournalisten op dat moment. Buyle’s zonde: archiefmateriaal gebruiken in het verslag van een boerenbetoging in Brussel!

    Wat Goossens’ grote voorbeeld Cronkite betreft: niet de tv-journaliist noch de “corporate media” hebben een einde gemaakt aan de oorlog in Vietnam maar het protest van duizenden Amerikanen: oorlogsveteranen, huismoeders, paters en nonnen, studenten en (zwarte) slumbewoners.

    jd

    Beantwoorden
    • 2. jefc  |  januari 11, 2010 om 10:21 am

      Ik had zelf destijds nogal wat moeite met zijn verslaggeving over en uit Israël, maar dit terzijde.
      Goossens’ pleidooi voor het behoud van een sterke openbare omroep snijdt voor mij in elk geval hout.
      jc

      Beantwoorden
  • 3. tomronse  |  januari 13, 2010 om 8:16 am

    Ik begrijp zijn argument niet om tonnen belastingsgeld uit te geven voor de uitzendrechten van sportwedstrijden. Verslaat de VRT die beduidend anders dan bijvoorbeeld VTM? Als dat niet het geval is, waarvoor dient dan die uitgave? Alleen maar om te bewijzen dat de VRT niet ‘elitair’ is? Dat lijkt me absurd en ijdel, iets wat je doet voor je imago.

    Beantwoorden
  • 4. Daniël Buyle  |  januari 13, 2010 om 3:13 pm

    Ik ken geen Vlaamse omroepbaas die meer aan het handje van de politieke machthebbers heeft gelopen dan Cas Goossens. Hij heeft ze zelfs meer dan op hun wenken bediend. En nu maar pleiten voor een sterke, onafhankelijke openbare omroep die alleen oog heeft voor kwaliteit…

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: