DE FERRY VAN DE BOSPORUS

februari 26, 2010 at 12:40 pm Plaats een reactie

door Jef Coeck

Hij is al duizenden keren gefotografeerd en bezongen, die strook water tussen Europa en Azië. Sorry voor alle neofieten in de Bosporologie maar we moeten toch altijd weer eerst bij de meester zelf terecht.

“Deze waterstroom die zich door de stad beweegt is niet te vergelijken met de grachten van Amsterdam en Venetië, of met de rivieren die Parijs of Rome in tweeën delen: hier heb je de stroming, wind en golfslag, hier is het water diep en zwart. Als je per veerpont, motorboot of, zoals ik als kind deed, per roeiboot over de Bosporus vaart, geeft je dat het genoegen Istanbul van dichtbij te kunnen bespieden, huis voor huis, wijk voor wijk, en tegelijkertijd de stad uit de verte te zien als een voortdurend wisselend silhouet en droombeeld.”

Orhan Pamuk is incontournable. Het mag niet beletten dat er andere goede boeken over het onderwerp verschijnen, altijd weer nieuwe. ‘Het veer van Istanbul’, van twee Nederlandse dames, is verdienstelijk en mooi uitgegeven. Irene van der Linde bezorgde de teksten, Nicole Segers de foto’s. De onderdelen zijn niet verweven, zodat het dus echt twee boeken in één wordt.

 Mijn voorkeur gaat naar het fotoboek. Niet dat het beelden of situaties weergeeft die nergens anders te zien zijn, wel integendeel. Het zijn klassieke, wat donkere taferelen, vaak mistig en met die vleug van Turkse weemoed die ze daar ‘hüzün’ noemen. Een enkele keer weet Segers het licht te treffen zoals Magnumfotograaf Alex Webb dat doet: geduldig wachtend op die speciale weerkaatsing van zon en wolken over de onmetelijke watermassa’s honderden kilometers noord- en zuidwaarts, geprangd tussen bergketens die de reflecties opwaarts stuwen. In Istanbul lijkt het licht vaak uit de grond te komen.

Overigens bestaat HET veer van Istanbul niet. Op de Bosporus heb je een sliert grote en kleine boten die je van de ene naar de andere oever brengen. Maar ook op de Gouden Hoorn, de watermassa die daar midden in de stad ligt en waarover de beroemde Galatabrug loopt, zijn veerponten bedrijvig. Een van de personages zegt, gevat: ‘Turkije is als een schip dat naar het Westen vaart, terwijl de mensen op het schip naar het Oosten lopen.’

De verkniptheid van de stad en haar bewoners is een van de hoofdkenmerken. Dat komt goed uit de teksten, die veel dialogen bevatten. Over alledaagse dingen maar ook over politiek – voor zover dat geen alledaags ding zou zijn. Voelen Istanbullers zich nu Europeaan of Aziaat, Ooster- of Westerling, en waarom zouden ze niet beide kunnen zijn? Het lidmaatschap van de Europese Unie, zo lang beloofd en nog steeds niet verworven, is een levensgroot trauma. De islamisering, of noem het de handhaving van de seculariteit, al evenzeer.

Zeer geladen is de verhouding tussen leger en politiek, zoals deze dagen nog maar eens blijkt. Als de Turkse generaals eens niet de macht grijpen, belanden ze zelf in de gevangenis. En alom aanwezig: de geest van Kemal Atatürk, vader des vaderlands. Naast, meer en meer, Mohammed de Profeet van Allah. Schrijfster Irene van der Linde laat de mensen voor zich spreken, over hun keuzes, hun voorkeuren. Dat levert een boeiend maar troebel beeld op. Misschien is ‘troebel’ wel het beste woord om de Turkse toestand samen te vatten?

Een beetje cynisch, misschien, dat Istanbul dit jaar Culturele Hoofdstad van Europa is? Europa begint en houdt op bij de trappen van de Aya Sofia.

Fragment uit ‘Het veer van Istanbul. Ontmoetingen langs de Bosporus’

“”Ik draai me om en zie drie giechelende jonge vrouwen, alledrie strak gehoofddoekt, alledrie gehuld in jassen tot over hun enkels. Ze kijken me brutaal en tegelijkertijd nieuwsgierig aan. De dunste en langste van hen stelt zich voor. ‘Kübra’, mompelt ze, nu opeens verlegen. Ze heeft een smal gezicht, een spitse neus en onderzoekende lichtbruine ogen.
‘Dit is mijn zus Meryem.’ Kübra wijst naar een kleine en wat mollige glimlachende jonge vrouw rechts naast haar. ‘En dat is mijn vriendin Ayşe.’ Ayşe slaat haar ogen neer. ‘We willen graag Engels spreken’, stelt Kübra en ze begint direct: ‘What do you believe?’
‘Eeehh.’ Ik aarzel.
‘Which God, I mean’, verklaart ze ongeduldig.
Ik geloof niet, maar aangezien ‘niet geloven’ geen optie is in Kübra’s laatste vraag en protestant de achtergrond is van mijn familie, hoor ik mezelf ‘protestant’ antwoorden.
Kübra knikt, dat kent ze wel, en wijst vragend naar de fotografe, mijn reisgenote.
‘Catholic’, mompelt zij.
‘Oh!’ kirt ze nu opgewonden en vertaalt het voor de andere twee. ‘Catholic and protestant together. Nice!’
‘And muslim.’ Ze wijst met haar vinger op haarzelf, haar zus en haar vriendin.
‘What you think of our headscarf?’ Kübra kijkt me met wijd opengesperde ogen verwachtingsvol aan, haar dunne wenkbrauwen nieuwsgierig een beetje omhoog getrokken.
‘Do you think it is right or wrong…?’

* Irene van der Linde & Nicole Segers, Het Veer van Istanbul. Ontmoetingen langs de
Bosporus, Uitgeverij Lemniscaat /Geb. 592 pagina’s/Prijs: € 37,50
ISBN 978 90 477 0215 3

* In de Kunsthal van Rotterdam loopt tot 11 april de fototentoonstelling van Nicole Segers over Istanbul

Entry filed under: Azie, boeken, Europa, Midden Oosten. Tags: , , , , .

‘IK ZOEK NAAR DE IRONIE VAN HET LEVEN’ REDELIJK LINKS

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: