EEN ZWALUW…MAAR HET IS NOG STEEDS WINTER

april 13, 2010 at 7:20 am 1 reactie

(Tom Ronse)

Het verbaasde me niet dat de schuldenkrisis van Griekenland vaak ter sprake kwam tijdens mijn recent verblijf in Belgie. Wat me wel verbaasde was dat ik zo vaak hoorde dat het de schuld van de Grieken zelf was. « Het zijn bedriegers », zei een vriend vanwie ik zo’n uitspraak niet had verwacht. Het deed me denken aan aan het begin van de vastgoedkrisis in de VS. Toen moest ik ook vaak horen dat de mensen die uit hun huis werden gezet dat enkel aan zichzelf te danken hadden. Ze hadden zich maar geen ‘rommelhypotheken’ moeten laten aansmeren.

Blame the victim. In beide gevallen is er een grond van waarheid. In beide gevallen is de uitleg geruststellend. Want als het probleem gereduceerd kan worden tot ongure praktijken op de huizenmarkt of corruptie en wanbeheer in Griekenland, dan geraken we er wel weer bovenop.

Natuurlijk was er corruptie en wanbeheer in Griekenland. Maar zelfs met een onkreukbaar beleid zou het land nu in de puree zitten. De krisis treft sommige landen harder dan andere. Het is logisch dat de Griekse economie, steunend op conjunctuurgevoelige sectoren zoals toerisme en scheepvaart, bij de eerste slachtoffers is. Maar Griekenlands probleem is allesbehalve uniek. Er wordt te weinig nieuw inkomen gecreeerd om de aangegane schulden te kunnen aflossen: dat is de situatie van miljoenen individuen, vele duizenden bedrijven, tientallen landen. Griekenland is er lang niet het ergst aan toe. De onmogelijkheid om hun schulden te betalen is veel groter in bijvoorbeeld IJsland en de meeste Oost-Europese landen. Die staan zoals Griekenland voor de keuze : extreme soberheidsmaatregelen die de bevolking verarmen en de economische basis nog verder inkrimpen of een lagere notering van de credit agengies zoals Moody die de rentevoeten omhoog jaagt en de verarming en depressie door een andere deur binnenlaat. (De ‘socialisten’ tussen haakjes staan op de eerste rij als het over het opleggen van die verarming gaat. Het brutale optreden van Gordon Brown en zijn Hollandse poedel tegenover IJsland sprak boekdelen).

Die landen behoren niet tot de eurozone maar hun schulden zijn voornamelijk in euro. De devaluatie waar ze moeilijk aan zullen kunnen ontsnappen, zal hun schuldenlast nog groter maken. En de portefeuille van  waardeloze tegoeden van Europese banken zal navenant toenemen.  Er wordt niet genoeg winst meer gemaakt en dat probleem verspreidt zich van de zwakkere naar de sterkere landen. De schuldenkrisis blijft groeien.

Het verbaasde me dan ook in Belgie dat velen bereid bleken om te geloven dat de krisis achter de rug ligt, dat de heropleving is begonnen. Ook daaruit sprak datzelfde verlangen om te kunnen denken: het probleem is onder controle, we geraken er wel weer bovenop.

Natuurlijk is het wel zo dat de krisis geen lijnrechte dalende koers volgt. Een patroon van schokken, daling, stagnatie met momenten van heropleving gevolgd door nieuwe schokken is veel waarschijnlijker. Maar het is naief om te geloven dat een matige krisis zoals wat we tot nu toe hebben meegemaakt, vanzelf overgaat in een nieuwe hoogconjunctuur. Er is niets veranderd. Ik wil best geloven dat de condities voor een globale groeifase hersteld zijn maar een geloofwaardige verklaring daarvan heb ik nog niet gelezen. Wat ik tot hiertoe las was vooral propaganda, magical thinking om valse hoop te kweken, om tijd te winnen.

Het is magical thinking om de beweging van de economie voor te stellen als een soort natuurlijk ritme, waarin heropleving op krisis volgt zoals de lente volgt op de winter, of eb op vloed. Het is magical thinking om, zoals de Amerikaanse media, te spreken over ‘the stalled economy”, alsof  de economie een stilgevallen motor is die met de kabel van stimulerende maatregelen weer in gang kan worden getrokken. Ik betwijfel of er veel economen zijn die dat werkelijk geloven. Ze weten dat die anti-krisismaatregelen op zijn best een ontrafeling voor enige tijd voorkomen , tijd die broodnodig is om de economie te herstructureren.

Maar hoe ? Soberheidsmaatregelen dringen zich op. Consumenten, bedrijven, staten moeten bezuinigen om plaats te maken voor toekomstige betalingen aan het kapitaal. Als dat niet gebeurt, dreigt de waarde van het bestaande kapitaal ineen te storten. Maar al die bezuinigingen, die onvermijdelijk steeds scherper worden, ondermijnen de vraag. De overcapaciteit wordt dus nog groter. Gelegenheden om productief te investeren worden zeldzamer. Die trend duwt de kapitaalbezitters naar speculatieve investeringen, naar nieuwe bubbels van fictieve rijkdom die nieuwe schokken zullen veroorzaken als ze uiteenspatten.

Staten zien zich gewongen tot een schizofreen beleid. Wat ze met de ene hand creeren, vernietigen ze met de andere. Hun bezuinigingen ondermijnen hun herstelbeleid, hun stimulerende maatregelen ondermijnen hun soberheidsbeleid. Wat is de uitweg uit dit dilemma ? Er is er geen, voor zover ik kan zien. Toch geen die een verregaande ontwaarding van schulden en ander kapitaal uit de weg kan gaan.  Dat zal misschien hoe dan ook gebeuren, wat de politici ook zeggen en doen.  Dat dit gepaard zal gaan met een ontwrichting van de wereldeconomie lijkt me onvermijdelijk.  Misschien zal het ons leren dat de basis van ons economisch bestel, produceren voor winst, vandaag niet meer werkt.

Maar als je een econoom bent en je werkt voor een think tank of op een ministerie of op de studiedienst van een partij of een multinational, dan moet je natuurlijk geloven, ‘yes we can’. Je moet geloven dat deze schok geabsorbeerd kan worden en dat daaruit een nieuw paradigma voor groei  kan ontstaan. Als ik zo’n econoom zou zijn, zou ik drie strategische prioriteiten benadrukken :

1. Intensifieer de mondialisering. Combineer zoveel mogelijk de fordistische productie (massa-productie door lopende band-arbeid) met de laagst mogelijke lonen. Gebruik het door de krisis vergrote overaanbod op de mondiale arbeidsmarkt om die lonen nog lager te drijven.

2.  Ontdoe u zo veel mogelijk van overbodige machines en arbeiders en verlaag zoveel mogelijk de kosten die het beheer van die overbodige bevolking meebrengt. Dat is natuurlijk gemakkelijker gezegd dan gedaan. Het vereist het vermogen om een groot deel van de bevolking te overtuigen dat haar verarming in haar eigen belang is. De hulp van de vakbonden zal daartoe onmisbaar zijn.

3.  Ontwikkel een economie die minder afhankelijk is van schaalvergroting en die meer steunt op de extra-winst bekomen door ‘technologische rente’ , het voordeel dat men geniet op de markt door met nieuwe technologie te werken , nieuwe producten op de markt te brengen, een monopoliewinst af te snoepen dank zij patenten, het scramblen van software, slimme marketing. Die nieuwe economie zou vooral gericht zijn op de rijken, want daar zit de koopkracht. De krisis maakt de kloof tussen rijk en arm die al in goede tijden scherp steeg, nog groter. Dus op hun noden moet de economie zich afstemmen.

De hoop achter dit scenario is dat er zo twee parallele wereld-economieen zullen tot stand komen. Een ervan zou permanent ziek zijn, geteisterd door deflatie, maar ze zou net genoeg opgepept worden om een ineenstorting te voorkomen. Ze zou niet genezen worden maar met repressie en ideologie gemanaged worden om haar kost en impact in toom te houden. Daarnaast zou er een gezonde, winstgevende parallele economie bloeien, afgeschermd van haar steeds miserabelere omgeving. Dit scenario steunt op de illusie dat de winsten van de meest ‘gezonde’ delen van de wereldeconomie endogeen zijn, het onderschat de wederzijdse afhankelijkheid en hoe moeilijk het zal worden om de steeds talrijker wordende overbodigen te controleren.  Maar als je een econoom bent die voor een think tank werkt, welk ander scenario kun je dan bedenken ?

Entry filed under: Ekonomie, Europa, VS. Tags: , , .

Bij de dood van Rudy Kousbroek Re-volutionaire stilte

1 reactie Add your own

  • 1. jefc  |  april 15, 2010 om 3:39 pm

    Ha, Tom. Bij het American Enterprise Institute geven ze goud voor dit soort analyses. Denk ik. Probeer het maar – als ze bereid zijn ‘analisten’ als Derk-Jan Eppink en Ayaan Hirsi Ali in dienst te houden… Zonder sarcasme: dit is een voortreffelijk stukje journalistiek, vol ingehouden ironie.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.205 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: