EEN PERVERS MONETAIR SYSTEEM

oktober 1, 2010 at 12:23 pm 1 reactie

LESSEN UIT DE FINANCIËLE CRISIS

door Marc Coucke

Twee jaar geleden, met het ineenstorten van Lehman Brothers in september 2008, is de financiële crisis in alle hevigheid losgebarsten en de ravage laat zich nog elke dag voelen. Deze crisis heeft de structurele fouten van het financiële systeem bloot gelegd. Enkele tekortkomingen liggen zo voor de hand en gaan we illustreren met enkele voorbeelden. De diepere oorzaak van de crisis is wellicht ingebakken in ons pervers monetair systeem.

In januari 2008 moest de bank Société Générale in Parijs bekend maken dat ze een grote ‘fraude’ had ontdekt die hen 5 miljard euro heeft gekost. De bank beschuldigde de trader Jerôme Kerviel ervan de interne regels te hebben overtreden en de interne controles te hebben omzeild. (De uitspraak van het proces mogen we binnenkort verwachten op 5 oktober.) Tijdens het vooronderzoek zijn een aantal dingen naar boven gekomen die een licht werpen op de gang van zaken in de financiële wereld. Kerviel maakte deel uit van het Delta One Team van de bank. Deze afdeling stond in voor proprietary trading, m.a.w. zaken doen op de financiële markten voor eigen rekening van de bank met geleend geld.

Toen de zaak Kerviel aan het licht kwam had deze trader voor 50 miljard euro open posities. Op één of andere manier heeft de bank dit geld aan de trader ter beschikking gesteld. Hij was lid van een ‘team’ en men mag dus geredelijk veronderstellen dat dit team met enkele honderden miljarden euro (wat grosso modo overeenkomt met het jaarlijks BNP van ons land of ook met de totale staatschuld van ons land) mocht ‘spelen’. Drie conclusies uit dit voorbeeld :

Jerome Kerviel

  • Het spelen met geleend geld leverde de banken een dermate hoog winstpotentieel op dat zij hun core business (hun klanten) begonnen te geringschatten
  • Wanneer de banken de risico’s van hun speculaties met geleend geld verkeerd inschatten is het goed mogelijk dat zij dermate hoge verliezen lijden dat ze eraan ten onder gaan. Die verliezen moeten immers gedekt worden door het eigen vermogen van de bank, dat vele malen kleiner is dan het totaal der uitstaande schulden van de bank.
  • Aangezien er geen schotten meer staan tussen de afdeling die zich bezighoudt met beleggingen voor eigen rekening en de afdeling die zich bezig houdt met de klanten, brengt dit de hele bank in gevaar en wanneer alle banken dit doen kan de hele economie stil vallen.

 

In ons land heeft de financiële crisis Fortis en KBC aan het wankelen gebracht. Fortis is niet enkel ten onder gegaan aan de misplaatste overname van ABN AMRO Bank maar ook omdat ze een grote portefeuille toxic assets hadden van 45 miljard euro. Fortis heeft met geleend geld voor 45 miljard euro twijfelachtige financiële producten gekocht, die inmiddels in een andere maatschappij (Royal Park Investments) zijn ondergebracht en waarvan men tot op heden niet kan inschatten hoeveel ze waard zijn. De top van Fortis was lange tijd in het ongewisse over deze toxic assets en stelde zich weinig vragen zolang er maar grote winsten werden gegenereerd.

KBC is beginnen wankelen niet omdat het slecht ging bij ‘de bank van hier’ maar omdat ook deze bank meende grof geld te moeten verdienen met financiële producten. Ten tijde van de redding van KBC door onze overheden bleek dat KBC voor 14,8 miljard euro structured credit products in eigen portefeuille had en voor 22,9 miljard euro garant moest staan voor gelijkaardige producten die ze aan klanten had verkocht. Het eigen vermogen van KBC (nodig om eventuele verliezen op te vangen) was op dat ogenblik slechts 10,1 miljard euro. In zijn eigen rapport zegt KBC dat deze producten hoofdzakelijk gebaseerd waren op CDS of Credit Default Swap.

In wezen is CDS een verzekeringscontract waarbij één partij een premie betaalt aan een andere partij die het risico op zich neemt en de eerste partij zal vergoeden wanneer een bepaalde lening (credit) niet meer wordt terugbetaald (default). Zo een verzekering kan zeer zinvol zijn. Wanneer de KBC een grote lening verschaft aan een andere bank en twijfels heeft over de kredietwaardigheid van die bank kan de KBC het risico van niet-betaling aldus afdekken. De CDS-markt is beginnen ontsporen op het ogenblik dat financiële instellingen CDS begonnen te kopen (m.a.w. verzekering nemen) voor leningen die ze zelf niet hadden.

Ze deden dat omdat die CDS zelf een marktwaarde heeft : hoe slechter het gaat met de onderliggende debiteur van de lening hoe meer de CDS waard wordt. Door geruchten te verspreiden over die debiteur kan men dus de marktprijs van de CDS omhoog stuwen. Geert Noels heeft de vergelijking gemaakt met iemand die een brandverzekering neemt op het huis van de buurman en een vergoeding opstrijkt wanneer het huis van de buurman in vlammen opgaat (nadat de verzekeringsnemer eventueel de brand heeft aangestoken). De Bank for International Settlements in Basel (www.bis.org) schat dat er eind 2008 CDS openstonden voor een totaal bedrag aan leningen van 41.000 miljard dollar. Verschillende van die leningen zijn aldus duizendvoudig verzekerd door instellingen die de leningen niet in hun boeken hebben. Geen marginaal verschijnsel dus.

CASINO TRADING
 

Niemand minder dan Mervyn King, de Gouverneur van de Britse centrale bank, sprak op 17 maart 2009 van ‘casino trading’. Hij bedoelde daarmee dat CDS (en andere afgeleide producten) eigenlijk niets anders waren dan gokbriefjes : ‘ik durf erop wedden dat die bank failliet zal gaan’. De aangehaalde voorbeelden komen uit Frankrijk en België maar doen zich honderdvoudig voor op andere plaatsen in de wereld. De echte spelers op de financiële markt zitten in de USA, UK, Japan en Duitsland en … in de Caraïben, waar zich de meeste hefboomfondsen vinden. Dit zijn  vennootschappen die het daglicht schuwen – men spreekt van shadow banking – en aan weinig regels gebonden zijn maar met enorme bedragen schuiven.

Zo wordt er in de hele wereld dagelijks 4000 miljard dollar gewisseld (zie www.bis.org). Het monetair systeem voedt een financiële machine die hoofdzakelijk zijn eigen belangen dient en niet bang is van roofdierpraktijken. George Ugeux, een Belg die gedurende 7 jaar Vice-President geweest is van de New York Stock Exchange, een insider dus, heeft zopas een boek gepubliceerd (‘Het verraad van de financiële wereld’, Uitgeverij Lannoo) waarin de zin staat : ‘De suprematie van het bank- en geldwezen is ondraaglijk. De macht ervan is absurd en in strijd met de beginselen van de democratie.’ Die macht creëert een waanwereld waar overmoed, ijdelheid, arrogantie en ongenaakbaarheid heersen.

George Ugeux

Een constante in heel dit verhaal is dat er gespeeld wordt met geleend geld, dat aan niemand toebehoort. We beseffen het niet en staan er niet bij stil maar telkens een persoon of een bedrijf een lening krijgt van een bank wordt er geld gecreëerd uit het niets. Dat geld bestond daarvoor nog niet. Die lening is niet het geld dat iemand anders bij de bank geplaatst heeft. Er wordt telkens een nieuwe schuld gecreëerd, die moet terugbetaald worden aan de bank met intrest. Er moet op het einde van de looptijd van de lening meer geld aan de bank betaald worden dan er oorspronkelijk gecreëerd werd. Voor die extra intrest moet competitief gewerkt worden en moet de economie groeien. De som van al die  intresten kan slechts gevonden worden door nieuwe leningen aan te gaan, door meer schulden te creëren. Aldus bestaat 95% van het geld in omloop uit schulden.

Het loopt zodanig uit de hand dat de Federal Reserve in Amerika beslist heeft dat het vanaf 23 maart 2003 de cijfers voor de hoeveelheid dollars in omloop, de M3, niet meer wenst te publiceren. In het monetaire systeem zit dus ingebakken dat

  • De economie moet groeien om het extra geld te kunnen creëren
  • De mensen en de bedrijven zich competitief moeten gedragen om het schaarse geld te verwerven
  • Het geld de belangrijkste maatstaf wordt in ons leven en in de maatschappij

 
Het geldsysteem, dat ontworpen is door mensen en dus ook kan gewijzigd worden, zet er ons toe aan de economie te doen groeien, m.a.w. meer olie en grondstoffen te verbruiken, meer CO² te produceren, ook wanneer het niet echt nodig is. Publiciteit zal er wel voor zorgen dat wij ons genoodzaakt voelen aan fictieve  ‘behoeften’ te voldoen terwijl het ons niet gelukkiger maakt. Het geldsysteem heeft een collectieve  mindset gecreëerd die ervoor zorgt dat wij in ons dagelijks leven competitief zijn in plaats van coöperatief.  Iedereen voelt zich verplicht zich te meten met de anderen (met geld als maatstaf) en de zwakkeren naar beneden te drukken om eerst aan de bak te komen.

GROEI LEIDT TOT ARMOEDE
 

 

Het is duidelijk dat spelen met geleend geld (door een bank uit het niets getoverd) op deze schaal niets meer te maken heeft met de reële economie en geen echte waarde of welvaart creëert. In tegendeel, de crisis heeft duidelijk gemaakt dat het ongebreideld en tomeloos financieel systeem onze maatschappij grote schade kan toebrengen. Niet enkel onrechtstreeks als gevolg van een financiële crisis maar ook rechtstreeks door te speculeren op grondstoffen en landbouwproducten. In zijn stuk over de armoede-industrie (Sisyphus,  9 september/https://salonvansisyphus.wordpress.com/2010/09/09/) beschrijft Tom Ronse hoe erg het gesteld is met de armoede in Amerika. In Amerika voelt men de volle kracht van de crisis omdat het systeem van de sociale zekerheid veel minder sterk is uitgebouwd en ook omdat de gezinnen geen spaarbuffer hebben maar gewoon waren te leven op krediet. Minder dan de helft van de werklozen krijgt werklozensteun (beperkt tot 30% van laatste salaris) en dan in het beste geval slechts gedurende één jaar. Meer dan 10% van de Amerikanen moet het nu doen met food stamps.

De financiële crisis, die in werkelijkheid een implosie was van het financiële systeem omdat er geen externe oorzaak aan de grondslag lag, dreigde de hele economie lam te leggen want onze dagdagelijkse betalingen lopen via de banken. Het grote onheil is voorkomen door het optreden van de overheden die massaal (voor de gelegenheid gecreëerd) geld  hebben gepompt in het systeem, ofwel rechtstreeks door aandeelhouder te worden van banken ofwel door leningen te verschaffen of garant te staan. Het is een illusie te geloven dat de crisis hiermee van de baan is. Er werd enkel tijd gekocht. Er werd een financiële put gegraven (bijkomende schulden) om een ander gat te dichten. De Amerikaanse regering zal over enkele jaren op een punt komen waarbij de jaarlijkse belastingsinkomsten niet meer voldoende zullen zijn om de intresten op de staatsschulden te betalen.

Doen alsof alles wel goed komt is onze kop in het zand steken. Op deze manier gewoon verder doen is een recipe for disaster. In een volgende bijdrage wil ik uitweiden over mogelijke alternatieven. (mc)

Entry filed under: Ekonomie, Milieu, Samenleving. Tags: , , , , , , .

WUKKE ZECHJE? ZE WILLEN ALTIJD MEER, MENEER

1 reactie Add your own

  • 1. Rikkie Van lent  |  oktober 2, 2010 om 2:02 pm

    Ondertussen is het in de banken terug business as usual geworden. Ondertussen is het in de hele pers nog altijd de liberale filosofie die overheerst, m.a.w. alleen economische goei is zaligmakend. Elke andere benadering heeft in de media geen kans om het licht te zien. Een staking zal bvb wel weerklank krijgen omwille van de economische schade die zij aanricht, in plaats van dat er dieper ingegaan wordt op de redenen en achtergrond van de staking.
    De grote fout van de linkse beweging is dat zij al te gemakkelijk de perskanalen, die zij vroeger wel had, aan de (liberale) mediamagnaten heeft overgelaten.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.320 andere volgers


%d bloggers liken dit: