EEN WONDERLIJK ORGEL UIT HERENTALS VOOR PAT METHENY

oktober 15, 2010 at 4:59 am 2 reacties

Tom Ronse

Jazzgitarist  en –componist Pat Metheny heeft een droom:  nieuwe muziek maken door de muziekautomaten van vroeger te combineren met de informatie-technologie van vandaag. Het  kroonstuk in zijn plan is een hoogst merkwaardig ‘orgel’ uit Herentals.

Pat Metheny in zijn studio

Er is een kerk in Brooklyn waar al vele jaren geen mis is opgedragen. In plaats van een altaar en heiligenbeelden staan er muziekinstrumenten: orgels, piano’s, gitaren, drums, xylofoons en nog veel meer. Het grootste van al is een orgel gebouwd door de gebroeders Decap in Herentals dat naast orgelpijpen ook slaginstrumenten bevat. Omringd door dit wonderlijk instrumentarium is een man druk bezig met knopjes en laptops, als een tovenaar in zijn atelier. Wat hij doet lijkt inderdaad magisch:  de instrumenten beginnen te spelen, zonder dat iemand ze aanraakt. De ‘tovenaar’ is Pat Metheny, de internationaal befaamde jazzgitarist en componist. Met een brede glimlach wijst hij om zich heen. “Dit is mijn orchestrion”, zegt hij trots.

METHENY: Toen ik een kind was ging ik vaak op vacantie bij mijn opa in Wisconsin.  Die had in zijn kelder een oude ‘player piano’ staan.  Je moest daar een rol geperforeerd papier in steken en op de pedalen duwen en dan speelde de piano ‘vanzelf’. Ik was er gefascineerd door.  Het was iets ouderwets en tegelijk bijna science fiction.  Later bestudeerde ik de traditie van mechanische  instrumenten, waaronder de  ‘orchestrions’ van de vroege 20ste eeuw, waarin een hele serie instrumenten gekoppeld werd aan de piano-rol zodat  je een geautomatiseerd mini-orkest kreeg. Ik vroeg me af of het potentieel van deze instrumenten gecombineerd kon worden met de melodische en harmonische vooruitgang die sindsdien in jazz werd gemaakt. Natuurlijk kunnen muzikanten vandaag ook een grote varieteit van instrumenten ‘samplen’ en reproduceren met bijvoorbeeld een synthesizer.  Maar dat zijn ingeblikte klanken terwijl een orchestrion  acoustische klanken produceert want de instrumenten spelen echt. Waar ik van droomde was een electronisch bestuurde orchestrion. Een combinatie van de mechanische technologie van het begin van de 20ste eeuw met de informatie-technologie van vandaag,  een nieuw platform voor compositie, improvisatie en optredens. In de afgelopen jaren nam ik contact met uitvinders en technologisten uit heel Amerika. Die hebben mijn nieuw orchestrion gebouwd, waarvoor ik nieuwe muziek heb gecomponeerd. Daar ben ik ermee op tour gegaan. Ik, mijn orchestrion en mijn gitaar. Ik heb dit jaar al 100 concerten gegeven. Het beste van al was in Brussel. Want daar heb ik deze heren ontmoet.” Hij wijst naar de twee Belgen die naast hem zitten: orgelbouwer Tony Decap en componist Walter Hus.

VLNR: Walter Hus, Pat Metheny en Tony Decap

Hus die misschien het best gekend is door zijn “Marollen-opera” die hij vorig jaar samen met Brusselse amateurzangers creeerde,  heeft thuis een van de meest gesofistikeerde creaties van Frank  en Tony Decap staan. Na afloop van Metheny’s concert nodigde hij de jazz-ster uit om daar kennis mee te maken.  “Ik was zo opgewonden toen ik terugkeerde”, vertelt Pat, “ik zei tegen mijn medewerkers, “Je gaat niet geloven wat ik gehoord heb. Het was een openbaring. Ik was ook blij dat ik Walter had leren kennen. Je voelt een broederschap.  We zoeken dezelfde waarheid in een instrumentarium waarvan de mogelijkheden tot nu toe ondergebruikt zijn gebleven”.

“Decaps orgel kan klank moduleren zoals een synthesizer maar de klank blijft organisch”, legt Walter uit. “Je kunt er klanken mee doen beven, buigen, schreeuwen, fluisteren…elke individuele klank is manipuleerbaar. Dat kan de rest van Pats orchestrion niet. De weergave-precisie is ongelooflijk. De mogelijkheden overstijgen de nuance die men kan bereiken door rechtstreeks op de instrumenten te spelen”.

Metheny was in de wolken en nam gretig het aanbod van de Decaps aan om een nieuw Decap-orgel in bruikleen te nemen. Het integreren in zijn werk voor hij aan zijn herfst-tour begint, is waar het nu om gaat in die ooit orthodoxe kerk in Brooklyn. Daarom zijn Hus en Decap hier. Vooral de aanwezigheid van deze laatste is cruciaal. De bedoeling is dat Metheny het orgel kan besturen door op zijn gitaar te spelen. Daar bestaan geen programma’s voor maar Tony is hier om ze ter plaatse te schrijven.

“Tony is een genie!”, zegt Walter, “hij lost in enkele uren problemen op waar Pat en zijn mensen al jaren mee worstelen.”

“He’s a heavy cat”, beaamt Pat.

“Waar heb je dat geleerd?”, vraag ik Tony.

De expert blijkt een auto-didact. “Ik en mijn broer zetten de familie-traditie voort”, legt hij uit, “ het blijft gaan over het besturen van muziekinstrumenten. De computer is nu eenmaal het ideale besturingsmiddel dus moesten we er ons wel in verdiepen. Waar ik naar streef is om die besturing zo intuitief mogelijk te maken. Zodat Pat, door zijn gitaar te bewegen het orgel kan sturen. Zover zijn we nog niet maar in die richting gaan we. Met de hulp van de muzikanten. Daarom is een ervaring als deze zo interessant voor mij. We hebben de feedback nodig.”

Tony en Pat overleggen

Tony hoopt op meer dan feedback. Metheny is een ster, als het Decap-orgel een glansrol speelt in zijn concerten, is de publiciteit mooi meegenomen. Volgens Hus zou de belangstelling  wel eens snel kunnen groeien. “Het is een revolutionair instrument”, zegt hij, “echt iets nieuw. Voor zowel jazz- als rock- als klassieke muzikanten opent het nieuwe paden. Stel je voor wat pakweg Brian Eno ermee zou kunnen doen!”

Tony hoopt dat hij gelijk heeft. “Het is tenslotte een serieuze investering, zo’n orgel te bouwen”, zegt hij.

“Ik ben alvast een toekomstige klant”, zegt Pat.

“Weet je waarvan ik droom?”, zegt Walter.  “ Je weet dat het beroemde orgel van het Flageyplein in  Elsene, dat een hele wand van het voormalige NIR-gebouw inneemt, aan restauratie toe is. Waarom niet, in plaats van een historisch-correcte restauratie, er een gigantisch Decap-orgel bouwen met een muzikaal potentieel dat nergens anders ter wereld bestaat? Dat alles kan wat een gewoon orgel kan maar nog zoveel meer? Het zou mensen uit heel de wereld lokken.”

 

Entry filed under: Uncategorized. Tags: , , , , .

VIVA LOS MINEROS CHILENOS…Y OTROS TAMBIEN WAAROM EEN SPLITSING VAN BELGIË NIET GOED ZOU ZIJN.

2 reacties Add your own

  • 1. jefc  |  oktober 15, 2010 om 4:18 pm

    Wat Pat M. daar voor elkaar heeft gebracht lijkt me even geniaal als de combinaties wetenschap/kunst van Panamarenko. Meer zelfs, voor wie muziek het allerhoogste vindt.
    De beheersing van het instrument door de mentale en fysieke talenten van de uitvoerder(s) maakt muziek tot wat ze is. Daarom ook is goede live-muziek, van welke aard of strekking ook, het mooiste wat er bestaat. Maar ik zou in dit geval heel graag genoegen nemen met een opname van Pat’s orchestrion. Referenties?
    Ik neem aan dat de verzuchting van Walter Hus aan het slot van retorische aard is? Het lijkt me geen goed idee om na de jarenlange, dure maar geslaagde restauratie van de beroemde Studio IV aan het Flageyplein (werd 50 jaar geleden al betiteld als ‘de beste concertstudio van hier tot aan de Oeral’) weer te gaan knoeien om dat magistrale orgel uit te breken.
    Als de heren Decap/Hus/Metheny echt geloven in hun project – en daar heb ik na het lezen van Toms stuk geen twijfels over – moeten zij een nieuwe locatie vinden of desnoods scheppen om de nieuwe orchestrion-muziek de volle kans op slagen te geven. Succes!
    jc

    Beantwoorden
  • 2. walter hus  |  oktober 16, 2010 om 9:08 am

    Beste jc. Misschien weet je dat het orgel dat momenteel “zichtbaar” is in de concertstudio van Flagey eigenlijkalleen het front is, De duizenden orgelpijpen die normaal achter de grote houten pijpen zouden moeten zitten om het orgel te doen spelen, liggen ergens in de ardennen opgestapeld in een magazijn. Het orgel is dus momenteel niet operationeel. Vroeg of laat moet het toch in ere hersteld worden, met alle werkzaamheden vandien, om net de volledige luister van de Flagey-studio tot zijn recht te laten komen. Aangezien het oorspronkelijke orgel niet echt van een verbluffende kwaliteit is, is daarom mijn voorstel om niet een groot bedrag te gaan spenderen aan een “historisch juiste” restauratie, maar integendeel de kans aan te grijpen om iets bijzonders te creëren met een unieke technologie (die verder niets aan de visuele of acoustische kwaliteiten van de zaal zou veranderen) en de zaal zo meteen op de wereldkaart te zetten als centrum voor hedendaagse creatie voor dat orgel.
    Beste groeten
    wh

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.205 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: