NEPSCHANDAAL LEGT LEGE GEHEIMEN BLOOT

december 13, 2010 at 9:25 am 1 reactie

door Umberto Eco

Waarom maakt men zoveel ophef over de lekken van WikiLeaks, vraagt UMBERTO ECO zich af. Ze vertellen alleen wat elke alerte waarnemer al wist: dat de ambassades hun diplomatieke functie kwijt zijn.

De WikiLeaks-affaire heeft een dubbele waarde. Aan de ene kant is ze een nepschandaal, een schandaal dat alleen een schandaal lijkt tegen de achtergrond van de schijnheiligheid van de betrekkingen tussen de staat, de burgers en de pers. Aan de andere kant kondigt ze een drastische ommekeer in de internationale communicatie aan en voorspelt ze een regressieve toekomst.

WikiLeaks bevestigt het feit dat elk dossier dat een geheime dienst samenstelt, uitsluitend uit persknipsels bestaat. De ‘buitengewone’ Amerikaanse onthullingen over het seksleven van Berlusconi bevatten niets meer dan wat al maanden in de kranten staat (behalve uiteraard in die van Berlusconi), en de sinistere karikatuur van Kaddafi is al lang voer voor komieken.

De regel die zegt dat geheime dossiers alleen nieuws mogen bevatten dat iedereen al kent, is essentieel voor de dynamiek van de geheime diensten. Dat is niet alleen in onze eeuw het geval. Bezoek een esoterische boekhandel en u zult merken dat elk boek op de plank (over de Heilige Graal, over het ‘geheim’ van Rennes-le-Château – een fantasieverhaal dat werd bedacht om toeristen naar een Frans stadje te lokken, over de Tempeliers of de Rozenkruisers) punt voor punt herhaalt wat al in oudere boeken stond. Dat komt niet alleen omdat occulte auteurs een afkeer hebben van oorspronkelijk onderzoek (of niet weten waar ze nieuws moeten vinden over iets dat niet bestaat), maar ook omdat de liefhebbers van het occulte alleen geloven wat ze al weten en bevestigd willen zien wat ze al hebben gehoord. Dat is de succesformule van Dan Brown. Hetzelfde geldt voor geheime dossiers. De informant is lui. Het hoofd van de geheime dienst is dat ook (of zijn vermogens zijn beperkt, anders zou hij misschien, zeg maar, op de redactie van de krant werken): hij gelooft alleen wat hij herkent. De topgeheime informatie over Berlusconi die de Amerikaanse ambassade in Rome naar Buitenlandse Zaken stuurde, stond een week voordien in Newsweek.

Plicht tot schijnheiligheid

Waarom maakt men dan zoveel ophef over deze lekken? Ten eerste vertellen ze wat elke alerte waarnemer al wist: dat de ambassades, ten minste sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog en sinds staatshoofden elkaar kunnen opbellen of het vliegtuig kunnen nemen om samen te dineren, hun diplomatieke functie kwijt zijn. Op het occasionele ceremoniële gebeuren na zijn ze spionagecentra geworden. Iedereen die onderzoeksdocumentaires bekijkt, weet dat. We doen alleen uit schijnheiligheid alsof we het niet weten. Maar dat in het openbaar zeggen, is een inbreuk op de plicht tot schijnheiligheid en stelt de Amerikaanse diplomatie in een slecht daglicht. Ten tweede heeft de wetenschap dat de eerste de beste hacker een kijkje kan nemen in de diepste geheimen van het machtigste land ter wereld het prestige van Buitenlandse Zaken een zware klap toegediend. Het schandaal is dus pijnlijker voor de ‘daders’ dan voor de ‘slachtoffers’.

Maar laten we naar de diepere betekenis kijken van wat hier is gebeurd. Vroeger, in de tijd van Orwell, kon elke macht gezien worden als een Big Brother die zijn onderdanen nauwlettend in de gaten hield. Orwells profetie is uitgekomen. De burger is het slachtoffer geworden van het spiedende oog van de staat. Maar wanneer nu blijkt dat zelfs de crypten van de staatsgeheimen niet veilig zijn voor hackers, is de bewaking niet langer eenrichtingsverkeer maar draait ze in een lus. De staat beloert elke burger maar elke burger, of toch elke hacker – die zichzelf heeft uitgeroepen tot de wreker van de burgers – kan in alle geheimen van de staat rondneuzen.

Geheim zonder geheim

Hoe kan een macht standhouden als ze niet eens haar eigen geheimen kan bewaren? Georg Simmel had gelijk toen hij opmerkte dat een echt geheim een leeg geheim is (dat nooit aan het licht kan worden gebracht). Het is ook waar dat alles wat wij over Berlusconi of Merkel weten in essentie een leeg geheim is, een geheim zonder geheim, omdat het zich in het publiek domein bevindt. Maar wanneer je zoals WikiLeaks onthult dat Hillary Clintons geheimen lege geheimen waren, ontneem je haar al haar macht. WikiLeaks heeft Sarkozy of Merkel niet beschadigd, maar onherstelbare schade toegebracht aan Clinton en Obama. Het is duidelijk dat staten geen vertrouwelijke informatie meer over het internet zullen versturen: ze zouden ze net zo goed op de hoek van de straat kunnen uithangen. Maar het is even duidelijk dat je met de huidige technologie onmogelijk een vertrouwelijk telefoongesprek kunt voeren. Hoe zal men dan in de toekomst vertrouwelijk kunnen overleggen? Ik besef dat mijn voorspelling voorlopig nog sciencefiction is, maar ik stel me voor dat agenten van de staat discreet in koetsen langs niet na te speuren routes zullen reizen, met boodschappen die ze uit het hoofd hebben geleerd of, in het uiterste geval, met documenten die verborgen zitten in de hak van een schoen. Er zal maar één kopie van bestaan, achter slot en grendel in een lade. Per slot van rekening was de inbraakpoging in Watergate minder succesvol dan WikiLeaks.

‘Paard en kar’-politiek

Een eeuw nadat de draadloze telegraaf een revolutie in de communicatie heeft teweeggebracht, heeft het internet ons weer een telegraaf gegeven die (telefoon)draden gebruikt. De huidige digitale cd’s laten ons kwantumsprongen van het ene hoofdstuk naar het andere maken. Hogesnelheidstreinen brengen ons in drie uur van Rome naar Milaan, maar met het vliegtuig duurt het een halfuur langer, als je rekening houdt met de ritten van en naar de luchthavens. Een terugkeer van de politiek en de communicatietechnologie naar paard en kar zou dus niet uitzonderlijk zijn.

Een laatste opmerking: vroeger probeerde de pers uit te vissen wat er achter de muren van de ambassades werd bekokstoofd. Vandaag komen de ambassades bij de pers aankloppen om te weten wat er echt gebeurt.

UMBERTO ECO is een Italiaans schrijver en semioticus. Auteur van onder meer ‘De naam van de roos’ maar vooral van het diepzinnige en vermakelijke ‘De slinger van Foucault’. Daarin zegt hij behartenswaardige dingen over wereldwijde complotten en wat ze (niet) betekenen (jc).

http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=TC33GLJP

Entry filed under: boeken, links, Media, VS. Tags: , , , , , .

BARBERTJE MOET HANGEN WELVERDIENDE HOOFD- + HOOFTPRIJS VOOR HOFLAND

1 reactie Add your own

  • 1. De Top 5 Beste Literatuur  |  september 11, 2012 om 4:05 am

    Wonderful goods from you, man. I have take into account your stuff prior to and you’re simply extremely fantastic. I actually like what you have acquired right here, certainly like what you’re stating and the best way wherein you assert it.
    You make it enjoyable and you continue to care for to stay
    it smart. I cant wait to read far more from you. This is really a great website.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: