LEKKENJOURNALISTIEK

januari 18, 2011 at 3:53 pm 9 reacties

door Walter Zinzen

Niets – of toch weinig – moet een journalist zo wantrouwen als lekken. De reden is simpel : een lek is gericht en dus per definitie onvolledig. Een dossier dat van op een kabinet of vanuit een politiecommissariaat op een redactie belandt zal uitsluitend elementen bevatten die in het kraam passen van degene die  lekt. Alles wat de thesis van de informant niet ondersteunt of tegenspreekt is eruit verwijderd. Sterker nog : wie lekt doet dat maar al te vaak met kwaadaardige bedoelingen.

Ook als het om zogenaamde klokkenluiders gaat. Bij bosjes kruisen ze het pad van vrijwel iedere journalist, de gefrustreerden, de rancuneuzen, die met een uitpuilende boekentas  vol  geheime documenten komen ‘bewijzen’ dat ze onrechtvaardig behandeld, dan wel ten onrechte ontslagen zijn . Niet de waarheid zoeken ze, niet het grote  publiek informeren is hun doel, maar het etaleren van het eigen gelijk. Zelden gaat het om onbaatzuchtige lieden die echte schandalen of wantoestanden willen aanklagen. Soms is zelfs schaden het echte doel.

AKTIE BESCHADIGING

Daarvan zijn in onze eigen recente geschiedenis helaas voorbeelden te over te vinden. Denken we maar aan de zaak van notaris X , in Humo en De Morgen beschuldigd van misbruik van zijn zoontjes (Bron : de ex van de notaris). Of aan de ‘onthullingen’ over de zogenaamde pedofilie van Elio Di Rupo in De Standaard. (Bron : een zwakzinnige fantast ). Of aan de “X-files” ten tijde van de Dutroux-affaire , die voor een crisis hebben gezorgd waarmee vergeleken  het huidige gekibbel in de Wetstraat onschuldig kindervermaak is. (Bron : speurders die de politici eens goed wilden “pakken”) Of , minder erg maar eveneens reputatie beschadigend , het als feit gepresenteerde gerucht  dat Karel De Gucht Fortis-aandelen met voorkennis zou hebben verkocht. (Bron : een lokale bankdirecteur).

In al deze gevallen heeft het gerecht geoordeeld dat de beschuldigingen iedere grond van waarheid misten. Maar het kwaad is geschied. Hoewel de zonen van notaris X, nu volwassen mannen, al jaren lang de onschuld van hun vader uitschreeuwen , blijven de journalisten die het verhaal brachten volhouden dat zij gelijk hadden. Nog altijd zijn er mensen die geloven dat Koning Albert en Wilfried Martens beschermheren van Dutroux waren. Dat Di Rupo met zijn handen in de broek van minderjarige jongetjes zit. Dat die De Gucht wel iemand bij het gerecht zal kennen die hem uit de wind heeft gezet. (Is mevrouw De Gucht geen politierechter?) 

Met dank aan alle klokkenluiders en andere wakkere burgers die de media hebben ingelicht – en aan de journalisten die al die verderfelijke onzin kritiekloos, wezenloos en scrupuleloos  hebben gepubliceerd. Ging het daarentegen om echte schandalen zoals het geknoei bij het aanbeden en vereerde Lernout&Hauspie , dan gaf de vaderlandse pers niet thuis en hebben we op de Wall Street Journal  moeten wachten.

Maar de vooruitgang staat niet stil. Voor roddel en laster hebben we de “oude” media niet meer nodig, het internet is het forum voor de hedendaagse Rufmörder.  Het volstaat , bij wijze van voorbeeld, de naam van Laurette Onkelinx  in te tikken, om geconfronteerd te worden met een walm  van stinkende potjes , waarin modder en mest liggen te pruttelen ,van waaruit veel opstijgt behalve de waarheid. In dit geval zijn zowel de bron als de auteur dappere anoniemen.  

  INBREKEN MAG

En dan zijn er natuurlijk de hackers, sedert Wikileaks  verheven op het schild, heilig verklaard en uitgeroepen tot de kampioenen van de transparantie, het recht op informatie en de vrije meningsuiting. Een hacker is volgens Wikipedia – een bron die we in dezen hopelijk toch mogen geloven – “in het dagelijks spraakgebruik meestal iemand die inbreekt in computersystemen”. Een definitie die iedere bona fide -journalist al meteen de wenkbrauwen doet fronsen. Inbreken behoort niet tot de journalistieke  mores. In heel wat beschaafde  democratische landen, ja zelfs in het onze, bestaat een wet op de openbaarheid van bestuur , die het journalisten mogelijk maakt documenten in te kijken die de auteurs liefst als “vertrouwelijk” dan wel “geheim” voor eeuwig in diepe kelders  hadden willen bewaren. In Nederland hebben al heel wat onderzoeksjournalisten met die wet in de hand voor opzienbarende – en waarheidsgetrouwe – onthullingen gezorgd. Inbreken was niet nodig .

Maar natuurlijk : hackers zijn geen journalisten en vaak hebben hun inbraken alleen maar tot doel beveiligingssystemen te testen en te verbeteren (1). Maar toch. In Berlijn had onlangs een groot hackerscongres plaats , waarover De Groene Amsterdammer uitvoerig berichtte (2). Eén van de werkgroepen hield zich bezig met de toenemende pogingen van de overheid om gegevens over de burgers op te slaan. In sommige landen worden internet- en mobiele telefoniegegevens voor lange periodes opgeslagen.  Een jonge hacker licht toe waartoe dit kan leiden : “Als je als tiener een telefoonrekening niet hebt betaald kan dat problemen opleveren als je tien jaar later een hypotheek wilt afsluiten. Deze informatie is verkregen zonder dat je daar toestemming voor hebt gegeven. Dat moet niet mogen in een vrije wereld, daar moeten we ons tegen verzetten. De burger moet weer de staat kunnen controleren”.  Hier valt weinig tegen in te brengen maar het is toch iets anders dan documenten openbaar maken , die de burger zogenaamd moet kennen “om de staat weer te kunnen controleren” (Die ‘weer’verbaast me. Wanneer heeft de burger dan eerder al de staat gecontroleerd?) Blijft de vraag : hoe moet die burger dat doen?

PUUR IDEALISME

           

Een echt antwoord hebben ook de idealistische hackers niet. “Wikileaks is een goed begin, maar het moet nog beter” , zegt een van hen. Een held hebben ze ondertussen wel : de Amerikaanse soldaat Bradley Manning , de man die tienduizenden documenten naar Wikileaks lekte en nu in een gevangenis wegkwijnt. Voor Julian Assange merkt de verslaggever van de Groene daarentegen heel weinig sympathie. Een hacker die Assange al kent van vóór Wikileaks vindt hem een megalomane arrogante zak. De voormalige rechterhand van Assange, Daniel Domscheit-Berg, heeft vorig jaar september Wikileaks ontgoocheld verlaten.  “Er was geen eenheid meer binnen de groep,zegt hij, alles draaide alleen nog maar om Julian, en niet om de kwaliteit.”
Belangrijker dan het karakter van Assange is zijn manier van werken. Die heeft, zo blijkt , met journalistiek of deontologie heel weinig te maken. Ronduit ontluisterend is het verhaal dat Nick Davies over hem te vertellen heeft. Het staat zowel in de Nederlandse Volkskrant ( 31-12-10) als in het Amerikaanse  Vanity Fair ( daar onder de titel :  “The Man Who Spilled the Secrets”). Nick Davies kennen we als de onderzoeksjournalist van  de Britse  kwaliteitskrant  The Guardian  en van zijn boek Flat Earth News ( ten onrechte vertaald als Gebakken Lucht). Davies had afspraken met Assange  om de Wikileaks -documenten  journalistiek te bewerken en te omkaderen – en om ze in exclusiviteit te publiceren.  Maar Assange kwam die afspraken niet na. Achter de rug van Davies liep Assange ook naar een Brits TV-station, hoewel hij beloofd had dat niet te doen. Tijdens de onderhandelingen had Davies geëist dat er geen informatie zou worden gepubliceerd die mensen in gevaar kon brengen. Als voorbeeld noemde Davies een document over Afghanistan , waarin een dorpsoudste vertelt waar de Taliban geweest waren, wie ze eten hadden gegeven en geholpen. Davies bezwoer Assange die informatie niet te publiceren omdat de dorpsoudste te identificeren zou zijn en bijgevolg vermoord zou kunnen worden. De Volkskrant : “Maar Assange begreep dat niet. Dat was ook zijn hacker-achtergrond : je breekt in bij het Pentagon en gooit alles op het net , omdat alle informatie openbaar moet zijn”. Het weerhield hem er niet van om nadien op een persconferentie hoog op te geven over de procedure die Wikileaks hanteerde om niemand in gevaar te brengen.

Assange sloeg zijn eigen ruiten stuk toen eind juli de eerste verhalen over Afghanistan werden gepubliceerd. Ook op The Times keken ze die documenten in. Hun conclusie op de voorpagina was beenhard : dit kan mensen doden. Davies was razend en wou niets meer met Assange en Wikileaks te maken hebben. Hij deed op zijn beurt waarin Wikileaks zo goed zegt te zijn : geheime documenten inkijken en publiceren. Maar dit keer was Assange zelf het slachtoffer en wel vanwege zijn seksuele escapades in Zweden. Davies heeft het onderzoeksrapport van de Zweedse politie ingekeken . Van een Amerikaanse samenzwering  gelooft hij niets. (Trouwens : in eerste instantie hebben de dames, met wie Assange condoomloze seks had , alleen maar gevraagd dat hij een aids-test zou ondergaan. Als hij daarin toegestemd had, zou hij nu waarschijnlijk een vrij man zijn).

WIE LEKT WAT?

Ondertussen circuleert een ander “complot” op de internet-fora : Assange zou zich door Israël hebben laten omkopen om voor dit land compromitterende documenten (o.m. over de oorlog in Libanon) achter te houden. Bewijzen voor deze stelling zijn me niet bekend. Oppassen is dus – andermaal – de boodschap. Toch is het vreemd  dat Israël bij mijn weten het enige  land is dat opgetogen heeft gereageerd op de Wikilekken, verguld als het was door de “onthulling” dat Saoedi-Arabië  de Amerikanen gevraagd zou hebben Iran te bombarderen. ( Bron : zegge en schrijve één , weliswaar hoog geplaatste, Saoediër, van wie absoluut niet duidelijk is of hij in eigen naam sprak dan wel in die van zijn regering). Feit is ook dat totnogtoe geen voor Israël bezwarende  lekken zijn gemeld, hoewel Assange ze wel heeft aangekondigd. Raar is bovendien dat Assange premier Netanyahu geprezen heeft  voor zijn “transparantie”. (Bedoelde hij wellicht die over de Israëlische atoombom?)
Conclusie : die Assange is voor geen millimeter te vertrouwen. Maar , zo is te horen, Wikileaks is meer dan Assange. Heel juist. Maar wie zit – behalve Assange – achter Wikileaks?  Deze organisatie eist wel  transparantie van zowat de hele wereld maar is zelf zo gesloten als een occult gezelschap. “Een schimmenrijk” noemt de Volkskrant het. Toch zijn een aantal namen bekend.  Het grootste wapenfeit van Wikileaks totnogtoe is Collateral Murder , de film waarin te zien is hoe Amerikaanse soldaten vanuit een helikopter ongewapende burgers neerschieten. De film is gemonteerd en on line gezet in Ijsland door activisten en vrijwilligers.  Een IJslands journalist, Kristinn Hrafnsson , reisde naar Bagdad om de feiten op de video te checken. Toen Assange werd gearresteerd , werd hij naar voren geschoven als nieuw gezicht , maar veel is van hem sedertdien niet meer vernomen. Voorts zijn er zo’n acht honderd mensen die voor Wikileaks als vrijwilliger werken , maar zelfs binnen de organisatie weet niet iedereen wie wie is. Er is een soort  adviesraad maar wie erin zit is onbekend. Twee mannen, die genoemd worden, een Australische filmmaker en een internet-activist ontkennen iedere betrokkenheid.

FINANCIERING


Ook over de financiering van Wikileaks is bitter weinig bekend. Vier mensen, inclusief Assange, zouden een full time salaris ontvangen van de Wau Holland Foundation, een stichting die vernoemd is naar de mede-oprichter van de Duitse Chaos Computer Club . Dat is de oudste hackersclub ter wereld en de organisator van het congres in Berlijn, waarover eerder sprake. Voorts zou veel geld afkomstig zijn van donaties . Maar wie de donateurs zijn blijft in nevelen gehuld (3).
Wat inmiddels als een paal boven water staat is dat Wikileaks zo goed als waardeloos is zonder medewerking van geoefende en professionele journalisten. Honderdduizenden documenten op internet gooien zonder ordening, zonder context , zonder controle vooral, is een zinloze bezigheid, zoals Assange zelf ook wel beseft. Anderzijds kunnen de reguliere media ook hun voordeel doen door met Wikileaks samen te werken en op die manier “hun controlerende functies nog beter uitvoeren”, zoals Tim F. Van der Mensbrugghe  op Apache opmerkte. Op voorwaarde dan wel dat het ingebakken wantrouwen tegenover lekken recht overeind blijft. De kreet dat het moet afgelopen zijn met de “geheime diplomatie”  is te gek voor woorden. In ons eigen land is het nu al meer dan drie jaar de gewoonte regeringsonderhandelingen te doen mislukken door kwaadwillige lekken. Dat kan alleen door de medeplichtigheid van journalisten , die de lekken gretig oppakken en publiceren.

Wikileaks komt daar niet bij te pas. Maar het bewijst wel dat niet alles openbaar mag zijn en een zekere geheimhouding , alvast in bepaalde fases, eerder het algemeen belang dient dan schaadt. Een zorgvuldige afweging , geval per geval , is daarom altijd noodzakelijk. Kritiekloze en beate bewondering voor lieden , die net zo min volmaakt zijn als de journalisten zelf en van wie de ware bedoelingen niet bekend zijn, geeft geen pas. Geen enkele.

——  

NOTEN

1. Uiteraard zijn er ook criminele hackers, maar daarover gaat het hier niet.
2. Op 05.01.11

3.De meeste van deze gegevens heb ik ontleend aan de Volkskrant d.d. 31.12.10

* Nick Davies – Flat Earth News – Vintage Books, London, 2009

http://en.wikipedia.org/wiki/Wau_Holland_Foundation

Entry filed under: links, Media, Samenleving. Tags: , , , , , , , , , .

HOFLACK AU POTEAU – ROBIN VRIJ Is Zuid-Korea een demokratie?

9 reacties Add your own

  • 1. Miche Van Tricht  |  januari 18, 2011 om 5:45 pm

    Eindelijk een stem van de redelijkheid, die ons niet dwingt om alles van Wikileaks goed te vinden.Blij dat iemand zich durft te verzetten tegen de bijna geestelijke terreur die Julian Assange ( hopelijk) ongewild teweeg dreigt te brengen : ” wat niet gelekt is, is de waarheid niet’.
    Er is veel kritiek te leveren op de traditionele pers. Maar op zijn minst evenveel op de zogenaamd alternatieve media. En op journalisten die zich zo noemen maar het niet zijn.
    Dank u, Walter Zinzen, voor dit relevante inzicht. Er zijn gelukkig nog echte journalisten.

    Beantwoorden
  • 3. jef lambrecht  |  januari 19, 2011 om 2:09 pm

    Ik ben het er volkomen mee eens dat bij lekken de eerste vraag is wie lekt en waarom en dat argwaan geboden is tegenover wat wordt gelekt.
    De lekken van WikiLeaks hebben een dramatisch hoofdstuk toegevoegd aan de geschiedenis van de spionage. Tot niet zo lang geleden gingen spionnen erg gericht te werk en was het resultaat een aktetas papier of enkele filmrolletjes. Deze keer worden alle kasten leeggestort van het Pentagon en State Department. Vrachtwagens papier liggen op de stoep. Zelfs na dertig jaar vraag je je af hoe je daar als journalist aan begint. In schuifjes dus, en dat blijkt ook de afspraak tussen WikiLeaks en zijn bevoorrechte mediapartners. Het probleem is dat mettertijd gewenning en moeheid ontstaat, zowel op de redacties als bij het publiek, en dat het materiaal geleidelijk gedateerd geraakt om uiteindelijk een stille dood te sterven.
    Mijn gevoelens bij WikiLeaks zijn dubbel. Natuurlijk bevatten de telegrammen een onschatbare inkijk in de Amerikaanse diplomatie, en daardoor ook de wereldpolitiek. Ik heb me voorgesteld wat omgevallen Chinese, Russische, Iraanse, Israëlische, Franse, Belgische, Jemenitische, Afghaanse, Iraakse en Pakistaanse archiefkasten zoal zouden opleveren. Niet enkel dat, het ideaal van de algehele transparantie is idioot en zelfs gevaarlijk. Hooguit kan men streven naar een afname van het wantrouwen. Diplomatie, die per definitie berust op discretie, blijft tot nader order daartoe het beproefde middel dat beter pas na rijp beraad wordt geofferd. WikiLeaks is onder meer ook daarop een aanval.
    Ik onderschrijf het voorbehoud van Nick Davies tegen het publiceren van namen. Wie ooit als journalist conflictgebieden heeft bezocht weet dat sommige verhalen niet kunnen worden verteld zonder het leven van de bron in gevaar te brengen. Laat dit meestal ook spectaculaire verhalen zijn.
    Van Assange is mij zijn cryptisch dreigement tegen Rupert Murdoch opgevallen. Mocht hem een haar worden gekrenkt dan zullen automatisch de documenten worden vrijgegeven die hij heeft achtergehouden over de machtigste man ter wereld.
    Het woord is niet gebruikt door Walter maar het gaat in journalistiek inderdaad ook om moraal en deontologie, wil ze tenminste eerbaar blijven.

    Beantwoorden
  • 4. John Vandaele  |  januari 19, 2011 om 5:29 pm

    Goeie interventie van Walter die een en ander in perspectief zet, en de hoerastemming ivm Wikileaks sterk relativeert.

    Beantwoorden
  • […] Walter Zinzen – Journalist (Salon van Sisyfus) […]

    Beantwoorden
  • 6. Luc Leysen  |  januari 21, 2011 om 10:10 am

    Voortreffelijk en hoognodig commentaar van een wijze collega. Journalistiek is nu eenmaal een vak dat – in het beste geval – door gedreven maar verantwoordelijke professionals wordt uitgeoefend. Hackers zijn dat vooralsnog niet.
    Ik vind het eigenaardig dat tot dusver, behalve die onthutsende video van de helicopteraanval in Irak, enkel gespreksflarden en confidentietjes van dipomaten werden gelekt -“borrelnootjes”, bij wijze van spreken. Zit daar systeem achter, of is er gewoon niet meer?

    Beantwoorden
  • 7. Ruf Nachtergaele  |  maart 4, 2011 om 12:46 pm

    waar is die bron “speurders die de politici eens goed wilden “pakken” ” te vinden ?? via welke link, of waar ?

    Beantwoorden
    • 8. jefc  |  maart 5, 2011 om 12:58 pm

      De auteur van dit stuk is voor geruime tijd in het buitenland. Maar wie ‘X files Dutroux’ googelt, (met o.m. stukken van BBC en De Volkskrant) kan er niet omheen dat hier obstructie in het spel is.

      Beantwoorden
  • 9. Jo001  |  juni 18, 2011 om 2:58 pm

    “…heeft het gerecht geoordeeld dat de beschuldigingen iedere grond van waarheid misten…” vreemd stelling, want het gerecht heeft de x-getuigenissen nooit willen onderzoeken en onmiddellijk als ‘fantasmen’ afgedaan …… https://wikispooks.com/ISGP/dutroux/Belgian_X_dossiers_the_accused.htm

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: