WAT WE ZELF ZOAL BETER DEDEN… (1)

mei 4, 2011 at 3:29 pm 1 reactie

Emile Claus - Armoede

                                                                   ROND 1900

In 1901, precies 110 jaar geleden, trok een Waalse journalist naar Vlaanderen om er een uitgebreide sociale reportage te maken. Auguste De Winne (Vlaamse naam!) was redacteur, later hoofdredacteur van de socialistische krant Le Peuple. Wallonië was rond de voorlaatste eeuwwisseling een bijzonder welvarend industriegebied, waar veel Vlaamse hongerlijdende migranten noodgedwongen naartoe trokken. En De Winne wilde weleens weten hoe in het toenmalige België al die transfers, van geld en mensen, zich verhielden en waar ze vandaan kwamen.
Hij schrok zich te pletter van de armoe, de onderontwikkeling, de terreur van pastoors en baronnen. Van de overlevenswijze in deze Derde wereld die Vlaanderen was. De artikelenreeks van August De Winne werd later gebundeld in een beklemmend boekje.
Nu de toestand sinds half de jaren zestig omgekeerd is, maakt de Vlaamse televisie programma’s over ‘Arm Wallonië’. Een voorname les is, dat toestanden zich kunnen omkeren of althans omgekeerd raken.

De Winne ging niet over één nacht ijs. Hij doolde maanden door onze streken en praatte met ‘de mensen zelf’, een journalistieke praktijk die toen absoluut nieuw was. Zijn reportages zijn herkenbaar voor wie zich de verhalen van ouders en vooral grootouders herinnert. De touwslagers van Hamme, de wevers van Zele, de steenbakkers, de Gentse katoenindustrie, de pendelarbeiders, de Fransmans, de boeren en de kustvissers, ze worden allemaal aan het woord gelaten en hun verhalen zijn altijd schrijnend vanwege het onrecht en de uitbuiting.  Bij wijze van illustratie, hieronder een fragment over de arbeiderswereld van Sint-Niklaas, anno 1900.  Een laattijdige hulde aan de 1ste mei, die dit jaar maar een slappe bedoening was. (jc)

****

Sint-Niklaas is een heel belangrijk vlasdistrict en een grote markt voor de producten van het Land van Waas. Er zijn veel arbeiders en je vindt er de meest uiteenlopende nijverheden. Heel wat arbeiders vinden werk in de vlas- en katoenspinnerijen als bereiders van stoffen. Verder heb je er kousen- en lintenfabrieken, sigarenmakerijen, laken- en kantweverijen, potten- en steenbakkerijen, ververijen, houtzagerijen en werkplaatsen van klompenmakers.

“Onze gezellen, twee socialisten van de stad, brengen ons eerst bij de thuisarbeidsters. Deze arbeidsters werken in aanneming. Voor ongeveer 72 uur werken per week zeggen ze gemiddeld tien tot elf frank te verdienen. In de fabriek verdient men maar acht of negen frank. We wippen het ene huis na het andere binnen.
“’De meeste patroons hier moeten wel katholieken zijn’, zeg ik.
‘Bijna allemaal ja, en dan nog fanatieke katholieken. Bij mijnheer Janssens, de gewezen afgevaardigde van de christen-democraten, zijn de arbeiders verplicht te bidden voor ze aan hun werk beginnen. In veel fabrieken lopen er pastoors over de vloer alsof ze er thuis zijn. In de verkiezingsperiode houden ze er zelfs voordrachten, terwijl wij er dikwijls niet in slagen een zaal te vinden voor onze voordrachten. Ze verplichten de arbeiders de klerikale kringen en patronages te bezoeken, op straffe van ontslag. Socialistische of van socialisme verdachte arbeiders zouden er geen werk kunnen vinden.’

“Een stichtende moraal is dat voor lui die denken dat ze christenen zijn en die de arbeiders voor de wrede keuze stellen hun geweten te verraden of hun brood te ontberen. En dan te bedenken dat dàt de moraal is van alle katholieken. Wanneer zal gewetensvrijheid iets meer zijn dan een lege, wettelijke formule? Hoelang nog is de mensheid tot die barbaarse toestand veroordeeld?

“Aan de grens van de stad stoppen we bij een werkplaats van klompenmakers: een armoedige hut, gemaakt van slechte, ruw in elkaar genagelde planken. Het licht valt er binnen door twee kleine ramen met gebroken ruiten en door de reten tussen de planken. Misschien is de hut zeven of acht vierkante meter groot en ze is nauwelijks twee meter hoog.

“In de hut vinden we vijf arbeiders onder wie de patroon en een jonge gast, zo’n tien jaar oud. Er is geen kachel, al is het buiten tien graden onder nul. Kolen zijn te duur en het lastige werk volstaat trouwens om het lichaam te verwarmen. ‘Dat lijkt me een gezond beroep’, zeg ik tegen de patroon. ‘Ja, als we minder uren moesten werken en meer verdienden, zou het een aangenaam werk zijn’, antwoordt de patroon, die verder bereidwillig al onze vragen beantwoordt.

“In de zomer wordt er gewerkt van vier uur ’s morgens tot negen uur ’s avonds. In de winter beginnen de mannen gewoonlijk twee uur later te werken. Ze worden betaald per dertien klompen en het loon varieert naargelang van de bewerking. De gladmaker krijgt 81 centiem voor dertien paar; de arbeider die de klomp uithaalt, krijgt één frank, want dat is een heel lastig werk en die arbeiders zijn versleten als ze veertig zijn; de afwerkers krijgen 54 centiem en het kind dat de klompen met een stuk glas schrabt om ze een regelmatige  vorm te geven, verdient 10 centiem. Gemiddeld verdient een arbeider van de stad twaalf frank per week.

“De patroon werkt samen met zijn arbeiders en is niet veel gelukkiger dan zij. Hij moet contant betalen en men geeft hem geen cent krediet. De kleine patroon die vier arbeiders tewerk stelt heeft een kapitaal nodig van 1500 tot 2000 frank. Dikwijls heeft hij bij woekeraars geleend. Hoe armer hij is, hoe meer hij uitgebuit wordt. Hij loopt grote risico’s. De bomen moet hij kopen voor ze geveld zijn: spijtig voor de koper als die na het vellen moet vaststellen dat vele stammen rot zijn. De laatste jaren zijn klompen aanmerkelijk in prijs gestegen, maar alleen de houthandelaars halen daar voordeel uit. De kleine bazen gaan bankroet en verdwijnen.

“’Eten jullie soms vlees’, vragen we aan de arbeiders.
Alle vijf tegelijk barsten ze in een schaterlach uit. Mijnheer wou hen zeker voor de gek houden? Met welk geld zouden ze wel vlees kunnen kopen? Maak eens de rekening: 2 frank tot 2,50 frank huur per week, zoveel voor het brood, zoveel voor het smout, zoveel voor de aardappelen, de koffie en de cichorei. Wat blijft er dan nog over van een weekloon? Nee, er komt nooit vlees, nooit boter op tafel. De arbeiders drinken geen tien glazen bier per jaar.

“’En de patroon?’
‘Ik evenmin als mijn werkvolk. Die hier vlees eten, dat zijn al felle burgers!’ Is dat geen episch gezegde: ‘Dat zijn al felle burgers!’
‘Zijn er veel klompenmakers in Sint-Niklaas?’
‘Driehonderd, misschien vierhonderd in Sint-Niklaas en omstreken. Er zijn er in Vrasene, Nieuwkerken, Sint-Gillis-Waas, Haasdonk, Beveren en Temse.’

“De telling van de nijverheden en beroepen in 1896 leert ons dat alleen in Oost-Vlaanderen 4745 arbeiders en patroons in de klompenmakerij werken. We vragen de patroon of we naar de politieke overtuiging van de arbeiders mogen informeren.

“’In de stad zijn de arbeiders over het algemeen socialistisch gezind’, antwoordt de patroon. ‘Doordat ze thuis werken, genieten ze een zekere vrijheid. Maar op het platteland moeten ze wel klerikaal zijn, anders zouden ze geen hulp meer krijgen. Alle arbeiders zijn bijvoorbeeld, zonder uitzondering, voorstander van het algemeen stemrecht. Het meervoudig stemrecht pikken ze niet. Bij de laatste verkiezingscampagne  hebben de  socialisten hier vlakbij een meeting gehouden. De boeren waren nogal talrijk opgekomen, maar ze durfden de zaal niet binnen te gaan. Ze luisterden dan maar vanop straat naar de sprekers. Ze keurden alles wat de socialistische sprekers zegden goed. Maar daar is weinig van blijven hangen. Zo gauw ze weer thuis zijn, wint de pastoor ze terug en alle discussies eindigen weer eender: de wereld is altijd zo geweest, hij zal altijd wel zo blijven.”

* August De Winne, ‘Door arm Vlaanderen’ , Van Halewyck, Leuven, 2001

Entry filed under: Ekonomie, godsdienst, links, Politiek Belgie, Samenleving. Tags: , .

ONZALIGE POOL VERANDERT VAN STATUS DEMOCRATIE IS HEEL ERG MOEILIJK

1 reactie Add your own

  • 1. Jan van Horebeek  |  mei 4, 2011 om 9:11 pm

    De socialisten hebben als zweeppartij die als allereerste de werkmensen verdedigde, prachtig, buitengewoon werk geleverd.
    Nadien zijn de katholieken hun gaan navolgen.
    Zoals de klassieke partijen de programmamunten van de Volksunie
    overnamen (op de SP.A na) en zo alle partijen groen werden nadat Groen het startschot had gegeven. Dat de SP.A zich heel conservatief aan het charter van Quaregnion hield en de huidige problemen negeerde hebben de mensen hun kwalijk genomen en hun zwaar afgestraft bij de laatste verkiezingen.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.329 andere volgers


%d bloggers liken dit: