DEEL I DE OUVERTURE

september 25, 2011 at 11:21 am 3 reacties

een mini-serie door Jef Coeck

Bij het noemen van de naam alleen al, de Belgische Revolutie’ schieten niet weinig landgenoten in de lach of halen ze smalend de neus op. En het gaat niet enkel over flamingantische landgenoten.
Toch zijn er voldoende bronnen voorhanden om de revolutie/omwenteling van 1830 ernstig te nemen. Zij schaart zich, bescheiden maar onmiskenbaar, in de grote revolutionaire tradities van Amerika en Frankrijk. De bezetter, tevens onderdrukker, werd het land uitgegooid. Dat is wat de Amerikanen in 1776 met de Britten deden. En de nieuwe staat België huldigde in grote mate, bovendien verankerd in een nieuwe moderne grondwet, de beginselen van de Verlichting waarvan 1789 in Frankrijk een orgelpunt was.

Wat ons land betreft is de magische datum 26 september 1830, toen het Nederlandse leger beslissend werd verslagen in de Brusselse Warande, het park tussen parlement en koninklijk paleis. Dat is deze dagen dus 181 jaar geleden. Sommigen herdenken de gebeurtenissen, anderen zullen ze doodzwijgen. Maar ontkennen is niet mogelijk.

BELGISCH EN LIBERAAL

‘België scheurde zich los van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, waarvan het sinds 1815 deel uitmaakte. Al gebeurde dat pas geleidelijk en een beetje per ongeluk’, schrijft de historicus en journalist Marc Reynebeau (1).
‘Het was niet meteen de bedoeling dat uit de rellen een onafhankelijke staat zou groeien. Dat was in alle geval niet het oogmerk waarmee ze waren georganiseerd – voor zover al van organisatie sprake was. Maar eens dat nieuwe België een feit bleek te zijn, kon al evenmin worden beweerd dat het slechts als een ‘artificiële’ staat door de Europese grootmachten op de kaart was uitgekerfd en uitsluitend door hen was gewild. België was en is tenslotte niet meer of niet minder kunstmatig dan om het even welke andere staat. En aan het ontstaan van het land lag een authentiek nationaal streven ten grondslag. Ze noemden zich wel degelijk ‘Belgen’, de opstandelingen die het voortouw zouden nemen in wat zich gaandeweg ontwikkelde tot een volwassen nationale revolutie.’

De Franstalige Brusselse historicus Jean Stengers (2) gaat een stap verder. Volgens hem is het niet enkel een nationale maar ook een liberale revolutie. ‘De Hollandse Overheersing werd in de ogen van de Belgen gekenmerkt door de ontzegging van vrijheden die hen zo dierbaar waren, vooral de persvrijheid, en door de weigering om een grondwettelijk principe als de ministeriële verantwoordelijkheid toe te passen.’ Maar net zo goed ging het om de vrijheid van godsdienst, van onderwijs, en het stemrecht.

‘Door het uitroepen van de onafhankelijkheid bevestigen de Belgen nadrukkelijk het recht op hun nationaliteit. In hun ogen bestaat er slechts één nationaliteit: de Belgische nationaliteit. Men weet uiteraard dat niet alle Belgen dezelfde taal spreken. Er bestaan “Vlaamse provincies” en “Waalse provincies”. Maar tijdens de revolutie is er nooit een spoor te bekennen van groepssolidariteit bij Walen of bij Vlamingen. Nergens hoort men termen als “wij, Vlamingen” of “wij, Walen”. Vlamingen, Brusselaars, Walen – en niet te vergeten de Luxemburgers van wie de helft Duitstalig is – hebben in een zelfde elan aan de revolutie deelgenomen.’

De Belgische revolutie door Gustaaf Wappers

UNDERSTATEMENTS

De meest serieuze onderzoekers zijn het er over eens dat de Belgische Omwenteling een echte revolutie was, niet een simpele machinatie van de grootmachten met het oog op de schepping van een ‘bufferstaat’. Ook schrijver/journalist Geert van Istendael (3), een uitgesproken vriend van Nederland, geeft toe dat het onder de Hollandse bezetting niet allemaal koek en ei was en dat er dus dwingende redenen waren om in opstand te komen.

‘De omwenteling is begonnen met een proletarisch hongeropstandje dat de Hollandsgezinde én de anti-Hollandse burgers de stuipen op het lijf heeft gejaagd. Ik schrijf nu wel voortdurend dat Willem I een groot en nobel vorst is geweest, maar laten we ons geen illusies maken, de ellende van de werkende mensen was in zijn koninkrijk even vreselijk als overal in Europa. De opstand slaagde door de aarzelende tactiek van prins Frederik en zijn troepen, die de orde kwamen herstellen, door de diep verankerde haat tegen alles wat Hollands was bij de gewone Vlaamse katholieken, en door het revolutionaire elan van de Franstaligen, die, vooral vanuit Luik, naar Brussel marcheerden.’

Van Istendael bezondigt zich hier op zijn minst aan understatement, en deze keer kennelijk niet als stijlfiguur bedoeld. Een ‘proletarisch hongeropstandje’? Gered door het ‘revolutionaire elan’ vanuit Luik? En omdat prins Frederik zo’n kluns was?  Het lijkt allemaal wat kort door de bocht.

HET PROLETARIAAT

Een niet te verwaarlozen bron voor dit onderwerp is wijlen Roland Van Opbroecke (4), destijds programmator Woord van de nationale Radio BRT.  Roland had vele kwaliteiten, onder meer een grote eruditie, dito werkkracht en incasseringsvermogen. Hij placht laatavond-programma’s te maken waarvan hijzelf wist dat er weinig mensen zouden naar luisteren. Het belette hem niet er al zijn toeweiding in te stoppen tot op het maniakale af. Zo onstond ook zijn schier eindeloze serie uitzendingen over ‘De opstand van 1830’. Hij had de archieven over het ontstaan van België grondig nagevlooid en dingen gevonden die iedereen met verstomming sloegen – niet zelden omdat ze toevallig of met opzet vergeten waren. Op grond van die uitzendingen verscheen na zijn dood het boek ‘De geboorte van een staat’, een standaardwerk waaruit hier overvloedig geput zal worden.


Van Opbroecke – maar niet enkel hij – citeert onder meer de Waalse historicus Maurice Bologne (5), die zich heeft toegelegd op het proletarisch karakter van de Belgische revolutie.
‘Het proletariaat was al zeer talrijk. Het belang ervan als actieve kracht in de maatschappij, bij het begin van de 19de eeuw, werd maar al te vaak miskend. Het proletariaat ontstond ook als gevolg van de snelle bevolkingsaangroei die kenmerkend is voor de eerste helft van de 19de eeuw. Dit plotselinge ontstaan van het proletariaat kan ook worden verklaard door de uittocht van onteigende boeren. Hiervan is de privé-toeeigening van bossen en gemeentegronden, die onder het Franse bewind werd ingezet en voortging onder de Hollanders, de oorzaak. Bovendien werden talrijke boeren door de ongehoorde stijging van de pachtprijzen geruïneerd.’

‘Vanaf de eerste jaren van het Hollandse bewind werd dit proletariaat zwaar op de proef gesteld. Er dreigde hongersnood. Vanaf 1814 begon de industrie door toedoen van de Engelse concurrentie te kwijnen. Talrijke manufacturen sloten hun deuren en duizenden arbeiders kwamen op straat te staan. Duizenden sukkelaars zwierven rond op het platteland, zij bedelden van deur tot deur om een stuk brood. De gemeenten beschikten niet over de middelen om hen te helpen. Weggedoken in hun woningen hoorden de verschrikte bewoners dag en nacht het gehuil en geweeklaag van de hongerige menigte die zij op geen enkele manier konden helpen. Aardappelen werden opgegraven en ter plaatse opgegeten. Bakkerijen werden geplunderd en razend van de honger stortte de menigte zich op de zakken bloem. Alleen al in de stad Luik telde men zeventienduizend hongerlijders.’

DE BURGERIJ

Koning Willem voerde nieuwe belastingen in, onder meer op het maalrecht en het slachtrecht, waardoor de voedselprijzen enorm stegen. Voor de gegoede burgerij was dat niet zo’n probleem, die koesterde zich in de economische douceurtjes die de Vorst in petto had voor de industrie en die vooral het Zuiden (België dus) ten goede kwamen.

Aan de vooravond van 1830 werd de Belgische burgerij als sociale klasse gevormd door de adel, de geestelijkheid, de handelaars en de industriëlen. Dat adel en geestelijkheid ook tot de burgerij gerekend worden kan verwondering wekken, schrijft Bologne.


‘Eigentijdse documenten tonen nochtans aan dat deze groepen de werkelijke kern van het Belgisch kapitalisme uitmaken. Zij bezaten de grootste rijkdom. Met hun kapitaal werd de industrie opgericht of uitgebouwd. Zij werden eigenaars van de voornaamste steenkoolmijnen. Belangrijke grootgrondbezitters vroegen mijnconcessies aan bij de Nederlandse regering.’

Tijdens deze periode had een evolutie plaats die voor de Belgische industrie en het industrieproletariaat verstrekkende gevolgen zou hebben. Buitenlandse concurrentie en toenemende vraag zetten de burgerij ertoe aan de productie te ‘rationaliseren’ door het invoeren van nieuwe arbeidsmethodes en van machines met hoog rendement. Deze belangrijke economische ontwikkeling hield voor de arbeidersklasse geen lotsverbetering in, wel integendeel! De invoering van stoommachines dreef de woede van het proletariaat ten top. De arbeiders begonnen een dreigende houding aan te nemen: een oproer kon niet lang meer uitblijven.

ET EN PLUS…

Koning Willem I

Daarbij kwam een aantal externe factoren. Historica Els Witte (6) formuleert het zo:
‘Uit de literatuur over het ontstaan van revoluties is bekend dat bepaalde contingente ontwikkelingen een belangrijke rol kunnen spelen. Het feit dat in 1830 een economische recessieperiode samenvalt met de gevolgen van een harde winter en een slechte oogst, kan dan ook op die wijze geïnterpreteerd worden. De economische crisis die rond 1829 begint is een Europees verschijnsel en hoort thuis in de cyclische beweging van de toenmalige economie. Overproductie en de terugloop van bestellingen liggen daaraan ten grondslag. De hoogconjunctuur van de jaren 1820 slaat om, handel en nijverheid stagneren en in de lente van 1830 zijn de tekenen van een recessie goed zichtbaar. Het brood kost nu dubbel zoveel als in 1825.’

‘De gevolgen verwijzen in velerlei opzichten naar een kritische situatie. Het krediet krimpt drastisch ineen; geldopvragingen brengen de banken in moeilijkheden; er zijn faillissementen en heel wat ondernemers moeten hun productie verminderen of stopzetten wegens een gebrek aan bestellingen.’

Zo was de toestand aan de vooravond van augustus/september van dat magische jaar 1830. Maar er is ook sprake van een politieke samenloop. Met grote belangstelling was in Brussel en in heel België gekeken naar Les Trois Glorieuses in Parijs. Tijdens drie dagen van opstand eind juli waren de Fransen erin geslaagd het verdrukkende bewind van Bourbonkoning Karel X omver te werpen en te vervangen door de ‘liberale’ Louis-Philippe van Orléans. Wat in Parijs mogelijk was, moest toch ook in Brussel kunnen?

Willem I had het er zelf naar gemaakt. Het is een mythe dat de Belgen (c.q. Vlamingen) nooit overweg konden met hun vreemde bestuurders, integendeel. ‘Zolang de privileges van de lokale machthebbers intact bleven, schikten de Zuidelijke Nederlanden zich moeiteloos in hun lot. Nooit hadden ze reële problemen met, zoals een hardnekkige mythe het nochtans wil, ‘de eeuwenlange overheersing door vreemde vorsten’. De vermeende overheersing zagen ze als het resultaat van een vrij aangegane contractuele verbintenis en dus zeker niet als een bezetting. De vorstelijke legitimiteit stond nooit ter discussie, zolang die vorst zich maar aan de gemaakte afspraken hield. De vermeende vreemdheid maakte al evenmin wat uit, al was het maar omdat tegenover dat vreemde toch amper iets ‘eigens’ stond, behalve het lokale particularisme.’ Aldus nog Marc Reynebeau in zijn genoemde standaardwerk.

_________________________________

BRONNEN

(1) Marc Reynebeau, Een geschiedenis van België, Lannoo, Tielt, 2003

(2) Jean Stengers, De revolutie van 1830,  IN Anne Morelli (red.), De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, EPO, Berchem, 1996

(3) Geert van Istendael, Het Belgisch labyrint, De Arbeiderspers, Amsterdam/Antwerpen, veertiende geheel herziene druk, april 2001,

(4) Roland Van Opbroecke, België, De geboorte van een staat, Globe, Roeselare, 2005

(5) Maurice Bologne, L’insurrection prolétarienne de 1830 (met een voorwoord van Emile Vandervelde) Bruxelles, L’Eglantine, 1929

(6) Els Witte, De constructie van België 1828-1847, Lannoo Campus, Leuven, 2006
——————
Volgende aflevering: De Belgische Revolutie deel 2, Opera en Oproer

Entry filed under: boeken, Nederland, oorlog, Politiek Belgie. Tags: , , , , , , .

LIBIË, DAAR GAAN WE WEER BELGISCHE REVOLUTIE Deel II OPERA EN OPROER

3 reacties Add your own

  • 1. Peter Van de Ven  |  september 25, 2011 om 6:22 pm

    Wie en wat ik hier ontbreek zijn enerzijds Klemens von Metternich en anderzijds Haïti.

    von Metternich’s Europa was een ultra-rechts Europa, de Belgische Revolutie, samen met de Poolse en Griekse (cfr probleemgebieden vandaag) waren revoluties tegen die Europese Orde van Heilige Alliantie. Het VKR was overigens een artificiële creatie van KVM na Waterloo. Kort: de Belgische Revolutie was emancipatorisch.

    Het hoeft dan ook niet te verbazen dat de huidige aftakeling van België hand in hand gaat met de rehabilatie van WO II-criminelen, waarvan één der nazaten de huidige Vlaams parlements voorzitter is. De staats-“her”-vorming die zich aan het voiltrekken is, is niets minder dan soort maffieuze territoriumverdeling tussen flaminganten en wallinganten.

    De connectie met Haïti is enigszins cynisch. Bolivar, die de dekolonisatie van Zuid-Amerika startte, vond onderdak in Haïti. Omdat Spanje en Portugal daarmee bezig waren, verzwakte de macht van de Heilige Alliantie, en daarmee ook de repressiemogelijkheid tgv de Europese revoluties, waaronder dus de Belgische. Men zou kunnen zeggen dat België zijn onafhankelijkheid te danken heeft aan de Haïtiaanse slavenopstand.

    Het besluit is: pro-Belgisch betekent anti-Europees. Pro-Europees betekent anti-Belgisch. Meer op een voegere Blogpost: http://actuabelgica.blogspot.com/2008/07/de-belgische-revolutie-tegen-europa.html

    Beantwoorden
  • […] DEEL I DE OUVERTURE […]

    Beantwoorden
  • […] DEEL I DE OUVERTURE […]

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: