DE MOORD OP DE ROMAN

oktober 31, 2011 at 3:26 pm 3 reacties

naar aanleiding van de Boekenbeurs

door Guido Lauwaert

Wat aanvankelijk als een bescheiden feestje begon, is met de jaren uitgegroeid tot de belangrijkste gebeurtenis van de Boekenbeurs: de Vooropening. De avond voor het officiële begin staat een massa aan te schuiven tot de deuren opengaan. Hooguit 5% heeft een rechtstreekse band met een standhouder. De rest heeft een vriend en die vriend heeft een oom die iemand kent waarmee een neef lang geleden in de klas heeft gezeten en nu de rekken vult van stand X. Eén e-mail volstaat voor een handvol toegangskaarten. Conclusie: wie geen netwerk heeft komt niet aan de bak.
 

  Eenmaal in de zalen is er geen houden meer aan. Elke stand heeft hapjes en drankjes. Voor de mediamicrofoon klagen de standhouders over de massa volk, maar ze zouden voor geen goud de zaak willen opdoeken. De opbrengst is te groot. Nochtans zit de winst niet in het betere boek zoals verwacht zou mogen worden, gezien de status van het publiek van de Vooropening, maar kookboeken. Gevolgd door kruidtuinboeken [een groeimarkt – televisiekoks zie je meer en meer bloempjes plukken in hun ‘eigen’ hofje]. Na kook- en moestuinboeken volgen bestsellers. Dat zijn niet boeken met een flinke oplage – die is er wel maar is minder groot dan men laat uitschijnen – maar van mediageliefde auteurs. In Vlaanderen Aspe en Lanoye, gevolgd door boeken van auteurs met een column in een zelfbenoemde kwaliteitskrant, of met een naar henzelf genoemd televisieprogramma. De aanwezigheid van BV’s doet verkopen. En eens zoveel als ze signeren. Na de boekenbeurs stort de verkoop echter in.

 
  Ik ben vaak aanwezig bij boekpresentaties. Een BV houdt een laudatio, een soapacteur leest een stukje voor en de boekhandelaar nodigt vervolgens iedereen uit op een hap en een slok en zegt tot slot dat de auteur signeert. Mooie verkoop, iedereen tevreden. Korte tijd later vraag ik aan de boekhandelaar hoeveel exemplaren hij sinds de doop verkocht heeft. Zijn antwoord bestaat negen op de tien keer uit één woord: Nul! Gelukkig heeft hij recht van retour. De retours kom je een maand later tegen bij de ramsjer. Zelfs hij raakt ze niet kwijt.

 
  Bij de Gentse ramsjboekhandel De Kaft wordt de klaagzang met de dag langer en luider. Geen man koopt nog een roman. Onlangs was er een bezoeker die rustig naar het toilet liep en na zijn gevoeg te hebben gedaan de zaak weer verliet. Zonder groet, geen blik voor een boek. De arme kerel overweegt om zijn zaak om te bouwen tot een infodesk voor toeristen. Gelegen aan de rand van het hart van Gent krijgt hij meer volk over de vloer die vragen waar het Lam Gods hangt dan mensen die geïnteresseerd zijn in een afgeprijsde catalogus.
Boekhandel Paard van Troje overleeft door regelmatig naar een ander pand te verhuizen. Met de winst op de verkoop kan hij het voortbestaan een paar jaar rekken. De Slegte blijft bestaan door extra kortingen op de al afgeprijsde boeken. Zonder agressieve acties in scholen en clubjes van geuzen is Walry een vogel voor de kat.

 
  Ridicuul maar toonaangevend voor de dramatische situatie van de roman is de terugloop van diefstal. Maakte die hoofdzonde tien procent uit van de dagelijkse omzet, is dat cijfer de laatste jaren fors gedaald. Wegens verhoogde beveiliging? In de boekhandel is veel minder koopwaar beveiligd dan in een kledingzaak. Bovendien. Geroutineerde dieven weten duivels goed hoe ze de beveiliging moeten omzeilen. Elk systeem heeft zijn zwakke punt. Terloops gezegd: Sommigen stelen niet eens wegens leesverslaving en een te klein budget. Ze stelen om de sport; het vinden van het zwakke punt. En verkopen de gestolen waar zodra de kans zich voordoet voor een aalmoes op rommelmarkten.

 
  Opvallend is dat de terugloop van de boekenverkoop zich voornamelijk manifesteert in de pocket en het grotere broertje, de paperback. De doorbraak van dat soort boeken in Europa dateert van na de Tweede Wereldoorlog en reed het gebonden boek de gracht in. De verschijning van de roman als pocket was tussen 1960 tot 1990 naar de lezer toe een bewijs van literaire kwaliteit. Voor de auteur was het een statussymbool. Vanaf de jaren negentig is het een wegwerpproduct geworden en sterk in waarde gedaald. Zeker nadat mediaconcerns een roman cadeau of aan kostprijs gaven bij hun dag- of weekblad. De kwaliteit van deze actieboeken is nog slechter dan die van de pocket. Dat kon ook niet anders, want de meerprijs voor de koper mag niet meer zijn dan de prijs van een pakje sigaretten. Dat is de norm.

Maar er is nog een andere oorzaak die de val van de roman verklaart. Een veel belangrijker. Niet de iPad en verwante apparatuur, want het lezen van romans op de e-way is vooralsnog geen succes en zal dat ook niet worden als men de sterren mag geloven. Gebruikers downloaden of lezen eerder een wetenschappelijk artikel dan een roman. En zo omvangrijk is het aantal screenlezers niet dat het de papieren roman de das heeft omgedaan. De oorzaak van de val moet eerder gezocht worden in de psychologische dan in de commerciële hoek.

 
   Door de vele informatiekanalen kan het kleinste kind zijn eigen zender creëren. Het is al zover gekomen dat nieuwsprogramma’s gebruik maken van de opnamen die op YouTube, Facebook, et cetera verschijnen om hun eigen journaal te documenteren. Het zijn de nieuwe illustraties. Zij zorgen voor hoge kijkcijfers, maar beïnvloeden eerder de afkeer dan de sensatiedwang. Het gevolg is dat de kijker wel de ellende wil zien van de burgeroorlogen en de financiële crisissen, maar… als verantwoording van de drang naar een hogere vorm van cocooning. De moderne versie van de beslotenheid in huiselijke kring is niet begonnen bij de minder ontwikkelde kringen. Het is integendeel de middenklasse die het voortouw heeft genomen en ook in de komende jaren de lakens zal uitdelen. Dat vertaalt zich in het wegduwen van alles wat te maken heeft met kunst en wetenschap. Het kennisterrein heeft plaats gemaakt voor het entertainmentgehalte.

 
  Eerste voorbeeld. Tot twintig jaar geleden waren natuurdocumentaires populair. Dat zijn ze nog steeds, als elke aflevering met een opgeblazen ontdekking komt. Maar ook dat trucje pakt niet meer, welke superlatieven uit de lade worden gehaald. Om die afkalving te stoppen en om te buigen naar een nieuw succes zijn natuurprogramma’s verworden tot verhalen over het gedoe in de zoo. Het leven van de dieren in de natuur heeft plaats gemaakt voor de domesticatie van wat nog wilde dieren wordt genoemd, maar het in wezen niet meer zijn. Dat soort documentaires zijn een hogere vorm van de veredeling van het gezin met zijn huisdieren. Over niet al te lange tijd zullen de oude bordjes van de zolder gehaald worden, afgestoft en weer opgehangen: Oost West, Thuis Best en Eigen Haard is Goud Waard. Het kroonjuweel van de Eigen Haard is een fors uitgevallen flatscreen.

 
  Tweede voorbeeld. De priesters zijn uit de mode. Zij hebben plaats gemaakt voor idolen, met hun kleine en grote kantjes, want, dat heeft zelfs het kleinste kind door, niemand is perfect en het ideale gezin bestaat niet. De idolen zijn onder te verdelen in drie categorieën, namelijk keuken, sport en vrije tijd. Het bewijs van deze stelling wordt geleverd door de televisiezender Eén van de VRT. Als opwarmer voor de Boekenbeurs nodigt ‘Vrienden van de Veire’, en nu pluk ik uit de officiële persmededeling van de zender, ‘drie erg verschillende auteurs uit: de koning van de kookboeken Piet Huysentruyt, de dierenminnende televisiepresentator Chris Dusauchoit en hinkstapspringster van Russische origine Svetlanna Bolshakova.’ Het meest shockerende is niet de vergoddelijking van het drietal, maar dat het trio tot auteur is gebombardeerd.

 
De twee voorbeelden tonen aan dat het literaire aspect van een boek verslagen is door de maatschappelijke dimensie. Nadat de gedrukte poëzie aan het eind van de vorige eeuw al in de marginale hoek was beland, is dat sinds deze eeuw het geval met de roman. Niet alleen tijdens de boekenbeurs, maar ook al bij de Vooropening zal de meeste aandacht gaan naar de sterren van huis, tuin en keuken.

   De staf van president Obama zit op dezelfde lijn. Het heeft zijn volle gewicht gezet achter een initiatief van Michelle Obama, American Grown, een kookboek waarin de First Lady haar landgenoten aanspoort niet alleen opnieuw te gaan koken, maar ook hun eigen groenten te kweken. Kortom, de moestuin als de nieuwe Tuin van Eden. En om haar pleidooi kracht bij te zetten zullen in het boek foto’s staan waarop te zien is hoe Miss Obama in de weer is met spade en schoffel.

Een goed initiatief van de First Lady. De lancering van het boek aan het begin van de herverkiezing van Barack Obama knaagt er echter aan. Helaas, daar valt niet tegen op te boksen. Niet in en rond het Witte Huis, maar ook niet rond en in de Boekenbeurs. Om die reden, de moord op de roman, terwijl men rustig verder blijft toasten en schransen, zal ik voor het eerst in jaren niet aanwezig zijn op de Vooropening. Die avond zult u mij vinden in de Opera van Vlaanderen Gent, bij de Belgische première van een vergeten opera van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski.

 

guido lauwaert

met dank aan Walter Slosse voor advies

 

Entry filed under: boeken, Media, Samenleving. Tags: , , , , , , .

MISS MAGHREB OF MISS SHARIA? HET GEPAMPER AAN DE TOP

3 reacties Add your own

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.205 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: