DE SUPREMATIE VAN DE FINANCIËLE MARKTEN

december 13, 2011 at 11:06 am Plaats een reactie

door Marc Coucke
 

Vorige week hoorden we dat het Belgisch regeringsakkoord tot stand is gekomen onder druk van de financiële markten.  Wie gaat er schuil achter die algemene term en moeten wij ons lot in handen leggen van die financiële markten ?

 

In een bijdrage in De Morgen van 12 mei 2010 beschreef  Frans De Clerck, medeoprichter van Triodos Bank, de parapluterm financiële markten als ‘het summum van abstractie en complexiteit’. Achter dit begrip gaan een massa spelers schuil wier identiteit (en dus ook motief) niet zichtbaar is en die allen in realtime via een of ander elektronisch systeem met elkaar verbonden zijn.

Naast de klassieke marktpartijen zoals zaken- en retailbanken, die werken voor hun klanten of voor fondsen (maar vooral ook voor zichzelf) zijn er heel wat spelers die voor het grote publiek onbekend zijn en die grote golfbewegingen in gang zetten. Het gaat om traders en hefboomfondsen die op een bepaald gebied een expertise hebben opgebouwd en die de onvolkomenheden van de markt uitbuiten voor eigen winstbejag. Zij zoeken de grens op van wat door de gebrekkige regulering toegestaan is en vinden dikwijls achterpoortjes zonder zich vragen te stellen over ethiek of de impact op de samenleving. Met de inleg van hun investeerders en met veel geleend geld speculeren zij op alles wat in prijs beweegt, gaande van bedrijven tot grondstoffen en munten.

Zij zoeken prooien en vallen als een kudde aan wanneer er iets te verdienen valt. Dat gebeurt wanneer de marktprijs stijgende is (bij voorbeeld de goudprijs) maar evenzeer wanneer de markt dalende is (bij voorbeeld short selling van aandelen die men niet bezit).

VERMENIGVULDIGING

 

In een verhelderend artikel (1) legt Andrew Haldane, Executive Director bij de Britse Centrale Bank, uit hoe de grote banken de laatste tientallen jaren veranderd zijn :

–       De toegevoegde waarde van de financiële sector in Groot Brittanië ten opzichte van de hele economie is gestegen van 5% in 1970 tot meer dan 8% in 2007. Men ziet het zelfde patroon in Amerika.

–       De winsten in de financiële sector bedroegen tot de jaren 70 gemiddeld 1,5% van het totaal van alle winsten in de economie. In 2008 was dit vertienvoudigd tot 15% van alle winsten.

–                De hogere winsten werden uitgekeerd aan het personeel en aan de aandeelhouders. Het gemiddeld loon in de financiële sector in 2007 was ongeveer het dubbele van het gemiddeld loon in de hele economie. Een BBC 2 reportage van Robert Peston op 4 december vermelde dat top salarissen in de financiële sector tot 150 keer het gemiddelde bedroegen. De aandeelhouders in de financiële sector zijn ook goed bediend. Tot de jaren 70 was het rendement op het eigen vermogen van de orde van 7%, in lijn met de rest van de economie. In 2007 was het 20% en hiermee het dubbele van de niet-financiële sector.

–       De banken zijn veel groter geworden. Tot de jaren 70 was het balanstotaal van alle Britse banken samen ongeveer de helft van het Britse BNP. Eind vorige eeuw was dit totaal al gestegen tot 5 keer het BNP en in 2008 was het totaal 12 keer het BNP. In werkelijkheid waren de banken nog groter want een deel van hun activa werden weggemoffeld in ‘warehouses’ en ‘special purpose vehicles’.

LENINGEN

Deze groei-explosie is niet organisch maar is het gevolg van het nemen van ondoordachte risico’s waardoor zowel de winsten van de banken als hun bijdrage tot de economie zwaar overschat werden. De banken namen extra risico op 3 manieren :

–       Zij pompten hun balanstotaal op door zelf steeds meer te gaan lenen. Begin de jaren 1900 financierden de banken hun activa voor 15 à 25% met hun eigen vermogen. De rest werd geleend. Tegen het jaar 2000 hielden de banken gemiddeld slechts 5% eigen vermogen aan en 95% vreemd vermogen. Bij het begin van de crisis in 2008 hadden de grootste banken slechts een eigen vermogen van 2%. Met al dat geleend geld ontwikkelden de banken ‘winstgevende’ activiteiten waardoor het rendement op hun (steeds kleiner wordend) eigen vermogen steeds groter werd. Het onverantwoorde risico was dat de banken uit het oog verloren dat dit geleend geld ooit moet terug betaald worden en dat er niet veel moet mislopen om het volledige eigen vermogen te verliezen.

–       De banken gingen steeds minder uitlenen aan hun klanten maar gebruikten het geleende geld dat voorhanden was om te investeren in hun eigen portefeuille (trading book). Het aandeel van de uitstaande leningen aan klanten ten opzichte van het balanstotaal verminderde van 35% in 2000 naar 29% in 2007. Het belang van hun eigen portefeuille verdubbelde in die periode van 20% naar 40%. De leningen aan klanten worden gewaardeerd aan nominale waarde maar de eigen portefeuille wordt gewaardeerd aan marktprijzen en wanneer die stijgen konden de banken extra winst rapporteren. Tot het tij keert …

–       De banken hebben grote risico’s genomen (en tot 2008 mooie winsten geboekt) door financiële producten aan te houden die zeer risicovol waren (CDO) en door verzekeringen (CDS) uit te schrijven op leningen die ze dikwijls niet in portefeuille hadden.

WISSELMARKTEN

De meest agressieve handel doet zich voor op financiële markten met hoge liquiditeit zoals de wisselmarkt dollar/euro. Elke dag zijn er wisseltransacties voor een equivalent van 4.000 miljard dollar. Deze wisseltransacties zijn nodig voor import- en exportverrichtingen en voor de financiële geldstromen tussen de landen. In een rapport van de BIS (2) maakt Michael King echter duidelijk dat minder dan de helft van de wisseltransacties gebeurt voor rekening van die reguliere markten. De omzet op de wisselmarkten is vele tientallen keren groter dan de wereldeconomie of de handel op de beurzen. Er wordt dus zeer veel gespeeld met geleend geld. De omzet op de wisselmarkten is met 72% gegroeid tussen 2004 en 2007. Deze enorme groei kwam er omdat de elektronische platformen een steeds belangrijker plaats hebben ingenomen. Zij vereenvoudigen de transacties en verlagen de kosten. Daardoor werden de markten ook steeds meer toegankelijk voor nieuwkomers, zelfs voor computers. Het rapport schat dat de helft van de transacties op de wisselmarkten gebeurt zonder menselijke tussenkomst. Het gaat om ‘algoritmic trading’ en ‘high frequency trading’. De beslissingen worden niet meer door mensen genomen maar door computers, waarvan niemand (buiten de eigenaar van de computer en de programmeur) weet hoe het algoritme is opgebouwd en op welke input de computer reageert. Deze computers worden zo dicht mogelijk bij de bron van informatie (de beurzen) geplaatst zodat zij een nanoseconde sneller kunnen reageren op nieuwe informatie dan een concurrerende computer die enkele kilometer verder staat. De Amerikaanse regulator SEC  geeft toe dat hij noch de kennis noch de middelen heeft om deze high frequency trading te controleren.

FUTURES

 

Hetzelfde doet zich voor op de grondstoffenmarkt (olie, goud, graan, maïs, soya, enz. ). In een uitzending van Tegenlicht op de VPRO op 21 november vertelde Ann Berg (www.annberg.com) dat er jaarlijks (en grotendeels anoniem) voor een onderliggende waarde van 1.000 biljoen (tien tot de vijftiende macht) dollars Exchange Traded Futures worden verhandeld op de grondstoffenmarkt.

Zoals op de wisselmarkten gaat het de traders niet om de grondstoffen in se want slechts 5% van de contracten moet worden geleverd, maar zijn zij geïnteresseerd in de winsten die zij kunnen boeken. Zij handelen in ‘futures’, contracten voor levering of afname van een bepaalde hoeveelheid grondstof tegen een bepaalde prijs en tegen een bepaalde datum. Deze contracten hebben op zich een bepaalde waarde die verandert met de tijd en worden aldus in 95% van de gevallen verhandeld. De grootste traders zijn  Goldman Sachs, JP Morgan en Barclays, niet bepaald bekend als grondstoffenhandelaars. In juni 2008 piekte de uitstaande waarde van de Commodity Futures op $ 13 biljoen (3). Dit is meer dan het dubbele van de jaarlijkse productie van deze grondstoffen en bijna 20% van de grootte van het wereld BNP. Nog een bewijs dat de grote hoeveelheid (geleend) geld  in de wereld ergens een uitweg zoekt.

 

Op 27 augustus 2011 berichtte De Tijd dat onderzoek van Isabel Vansteenkiste (4), een econome bij de Europese Centrale Bank, heeft aangetoond dat sinds 2004 de oliemarkt meer gestuurd wordt door speculanten dan door fundamentele factoren zoals vraag en aanbod. Deze stelling wordt mooi geïllustreerd door het feit dat de prijs van ruwe olie in juli 2008 een piek bereikte van $ 140 per vat om in december 2008 te dalen tot $ 40 per vat. Het is duidelijk dat deze hevige prijsschommeling geen weergave is van een normale vraag en aanbod situatie.

ONTLUISTEREND

 

Deze financiële markten bepalen tot nader order ons lot. Zij hebben grote invloed op de grondstoffenprijzen en de inflatie, op de rentetarieven, op de wisselkoersen, enz. Hun doen en laten is niet transparant en geschiedt grotendeels in een ‘black box’. New York en Londen (en in hun kielzog ook de andere grote financiële centra) laten dit gebeuren. De gevestigde belangen zullen er alles aan doen om te verhinderen dat het verandert en ze weten hun invloed aan te wenden. Getuige de uitspraken van premier Cameron vorige week tijdens de Euro Top in Brussel.

Een ontluisterend verhaal over de invloed van de banken op het Amerikaanse  Congres kan men vinden op de blog ‘The economic collapse’ (5). De geest is uit de fles en het zal een politieke ommekeer vergen om terug te keren naar een ethisch verantwoord bankieren, naar een periode waar het algemeen belang weer prevaleert.
 

(1)   http://www.bis.org/review/r100716g.pdf?frames=0

(2)   http://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt1012e.pdf

(3)   http://www.iadb.org/intal/intalcdi/PE/2011/08247.pdf

(4)   http://www.ecb.int/pub/pdf/scpwps/ecbwp1371.pdf

(5)   http://theeconomiccollapseblog.com/archives/12-facts-about-money-and-congress-that-are-so-outrageous-that-it-is-hard-to-believe-that-they-are-actually-true

 

 

Entry filed under: Ekonomie, Politiek Belgie, Samenleving. Tags: , , , , , .

B O E K : DE KROKO’S VAN LINDA DE WIN HET WONDERBAARLIJKE CONGO

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.320 andere volgers


%d bloggers liken dit: