HEEFT HET PAPIEREN BOEK NOG EEN TOEKOMST? (4)

maart 19, 2012 at 6:18 am 3 reacties

(Sorry voor de lange pauzes tussen de afleveringen van deze serie. Van nu af zal het wat sneller gaan. Hoop ik.)

Zoals beloofd, zal ik het in deze aflevering hebben over de toekomst, of het gebrek eraan, van de bibliotheken. Al sinds de oudheid (denk aan de legendarische bibliotheek van Alexandria) gelden ze als symbolen bij uitstek van beschaving. Alle ontwikkelde landen hebben een uitgebreid net van openbare bibliotheken en gespecialiseerde bibliotheken en archieven verbonden aan universiteiten en andere instituten. Samen bezitten ze vele miljoenen tonnen papier. Ook in Vlaanderen heeft elke gemeente een openbare bibliotheek (gesubsidieerd met 180 miljoen euro per jaar). Er worden zelfs nog prachtige nieuwe bijgebouwd, in Gent, Dendermonde en Genk. In plaats van in onbruik te geraken, neemt hun populariteit nog toe. Toch worden hun fundamenten intussen ondergaven.

De bibliotheek van Alexandria

De bibs ondergaan een dubbele aanval. Enerzijds is er de krisis. Overal zet die de overheid aan tot bezuinigingen en de bibliotheken zijn een relatief gemakkelijk doelwit. Hier in de VS zijn ondanks protest al heel wat locale afdelingen van stadsbibliotheken gesloten. Sinds 2008 is het budget van de modale Amerikaanse bib met 10% gekrompen. Er wordt bezuinigd door minder boeken aan te kopen en meer sluitingsdagen in te voeren. In landen zoals Griekenland is de trend vermoedelijk nog veel scherper. In Belgie nog niet maar het is slechts een kwestie van tijd voor de aanval van het kapitaal op de beschaving (want dat is het tenslotte, kenniscentra worden gesloten om geld vrij te maken voor schuldeisers) ook bij ons voelbaar wordt.

De centrale bibliotheek van Vancouver, Canada

Hier in New York heeft de stadsbibliotheek 87 afdelingen verspreid over de stad en 4 research-bibliotheken. Die krijgen meer bezoekers dan alle New Yorkse musea, theaters, bioscopen, culturele centra en sportstadia samen (New York Times, 16/2/2012).Maar ook hier wordt bezuinigd. Het budget is met 26% gedaald en het personeelsbestand met 27%. Toch wordt er tegelijk fors geinvesteerd. Ruim een miljard dollar zou worden vrijgemaakt om het New Yorkse bibliotheekwezen up to date te brengen. De grootste som zou gaan naar het kroonjuweel, de centrale bibliotheek in 42nd Street. Die heeft nochtans nog maar pas een renovatie ondergaan. Maar nu gaat architect Norman Foster een nieuwe, computer-georienteerde bib in de bib bouwen. Om daar plaats voor te maken moeten boekenrekken verdwijnen. Verschillende verdiepingen die 3 miljoen boeken bevatten, worden leeg gemaakt. De boeken die verdwijnen mochten alleen ter plaatse gelezen worden. Zij gaan naar diepe kelders, onder Bryant Park dat naast de bibliotheek ligt en in Princeton, New Jersey, waar de NYPL (New York Public Library) state of the art- geklimatiseerde opslagruimte heeft voor miljoenen boeken. De nieuwe bib zou de grootste uitleenbibliotheek ter wereld worden en ook e-boeken en audiovisueel materiaal uitlenen. En natuurlijk stijgt het aanbod van computers exponentieel.

De leeszaal in de New York Public Library in 42nd Street

Om de vernieuwing te helpen betalen verkoopt de NYPL twee bibliotheken op dure locaties in midtown Manhattan. Om te bezuinigen en meer plaats te maken voor het publiek werden twee research-bibliotheken gesloten: de Slavisch en Baltische en de Aziatische en Midden-Oosterse.  John Lundquist, ex-hoofd van deze laatste, klaagt in een interview met Marilyn Johnson:

“Er is de perceptie dat bibliotheken archaisch zijn, dood, ouderwets en dat alles nu op het internet is, digitaal. Wij zijn oude, voorover gebogen mensen die oude, voorover gebogen dingen doen. De NYPL wil de zaken lichter maken, ze wil dat de bibliotheek actief en hip is.”

De eindbalans van de vernieuwing: meer computers, minder boeken. Terwijl de NYPL en andere bibliotheken steeds meer besteden aan electronische apparatuur, geven ze steeds minder uit aan de aankoop van boeken. Bij de NYPL is dat laatste budget geslonken van 15,2 miljoen dollar in 2008 naar 10,8 miljoen in 2010. De trend is duidelijk. Alle informatie is nog niet beschikbaar op het internet maar we gaan duidelijk in die richting. En zelfs de meest agressieve copyright-wetten kunnen niet beletten dat de informatie gecommunisaleerd wordt want dat is de aard van het beest.  Informatie is communicatie en electronische communicatie kost niets. Dus maakt het internet gaandeweg alle kennis gratis toegankelijk voor iedereen en daar kunnen we alleen maar blij om zijn. Anderzijds wordt het voor de traditionele kenniscentra onmogelijk om de groei van informatie in papieren vorm bij te houden, hoeveel onderaardse opslagruimten er ook bijkomen.

Deze week gooide de Encyclopedia Britannica de handschoen in de ring. Een teken aan de wand. De encyclopedie die vroeger huis aan huis werd verleurd, wou voor een huis zijn wat een bib was voor een gemeente: een bron van alle kennis. Daar hebben we nu het internet voor, en in het bijzonder Wikepedia. Al moet je die soms met een korrel nemen, ze is uitgebreider dan de Encyclopedia Britannica. En als levend product van de inzet van onbetaalde vrijwilligers is Wikepedia een symptoom van wat er aan het broeien is: een economie waarin de uitwisseling niet langer steunt op geld en bezit. De Encyclopedia blijft een nuttige alternatieve bron en doet voort in electronische vorm maar er komt geen papieren versie meer.

Score one for the internet.

Als alle informatie online is, zal het dan nog zin hebben om er volledige collecties van aan te leggen in papieren vorm? Zal het nog kunnen, hoeveel opslagruimte er ook wordt bijgebouwd?  Bibliotheken zullen gaandeweg onvollediger worden, minder informatie bieden dan wat gratis toegankelijk is op het internet. Steeds meer informatie zal niet meer in gedrukte vorm verschijnen.

We kunnen de teloorgang van het boek betreuren maar hoe is dat anders dan de paardekoetsen betreuren toen de auto opkwam of kaarslicht toen de lamp werd uitgevonden? Het verdwijnen van de paarden uit het straatbeeld was ook een verlies maar je kunt hoe dan ook het rad van de geschiedenis niet terugdraaien.

Oudere mensen hebben altijd gekankerd tegen media waarmee ze niet zijn opgegroeid. In “Phaedrus” klaagt Socrates over de uitvinding van het boek dat volgens hem “vergetelheid” in de ziel veroorzaakt. In plaats van zelf te onhouden, zo waarschuwde de filosoof, zullen de lezers blind vertrouwen in letters die ze zelf niet geschreven hebben. Voor hem was er geen twijfel, de bibliotheek ruineert het verstand. In de vorige eeuw was er geen gebrek aan zwartdenkers die lamenteerden dat radio en tv voor gevolg zouden hebben dat de mensen geen boeken meer zouden lezen. Socrates zou kontent geweest zijn.

Jongere mensen daarentegen zijn soms te snel om een oud medium dood te verklaren. Er werd voorspeld dat radio en film boek en krant overbodig zouden maken. Dan werd gezegd dat televisie radio en film zouden elimineren. En nu zou het internet alle vorige media de das omdoen. Maar intussen bestaan al die media nog altijd. Zelfs vinyl-platen maken een come-back. Ooit hoorde ik iemand beweren dat media niet verdwijnen, dat de komst van een nieuw medium hen enkel een andere functie geeft. Zoals de radio door de komst van tv niet verdween maar van centrum van het gezinsleven veranderde in individuele gezel, met een heel andere inhoud als gevolg.

Natuurlijk was dat een boutade. Er zijn al vele media verdwenen. Ik ken alleszins niemand die nog kleitabletten leest, of de houten tabletten waarmee de Romeinen de eerste echte boeken (‘codices’) maakten, tot ze in de eerste eeuw voor Christus overschakelden naar papyrus. Dat bestond nochtans al sinds het derde millenium voor Christus. De bibliotheek van Alexandria bestond voornamelijk uit duizenden papyrus-rollen. Samen met perkament (uit dierenhuid vervaardigd) bleef papyrus het dominante medium to in de middeleeuwen papier werd uitgevonden.

‘Avec le temps va, tout s’en va…’

Zelfs het papieren medium.  Nee, verdwijnen zal het niet. De voordelen die ik in vorige afleveringen van de serie beschreven heb, zijn reeel. Er zal een vraag naar boeken blijven bestaan maar die vraag zal gaandeweg marginaler worden. Boeken zullen, zoals vinyl-platen, cd’s en dvd’s, nog steeds gewild zijn om te koesteren of om er zich in te verdiepen. Maar ze zullen een kleinere rol spelen in het geheel van de informatie-verwerking en communicatie in de samenleving. Dat zal ook hun inhoud beinvloeden net zoals het aanbod van de radio veranderde door de tv.

Bibliotheek in Parijs

Als ze hun functie van opslagplaats en uitleenbasis van informatie verliezen, moeten de bibliotheken dus ook van functie veranderen. Daar zijn ze volop mee bezig. Vaak is het nog tastend zoeken naar wat het publiek verlangt. Ze openen coffee shops of zelfs restaurants. Ze zoeken meer culturele uitstraling door lezingen, optredens en kunsttentoonstellingen te organiseren. Ze voeren campagnes om de drempelvrees weg te nemen. Maar hun grootste troef is dat ze haast gewijde plaatsen zijn waarin mensen samen komen om elk op zich in alle rust intellectueel werk te verrichten. Dat is de reden waarom mensen naar bibliotheken zullen blijven gaan en dat is wat bibs moeten blijven bieden, door te beletten dat hun leeszalen veranderen in rumoerige computerparken.

Stadsbibliotheek Stockholm

Als de bibs binnen pakweg 30 jaar nog bestaan, dan zal het uitlenen van papieren boeken niet meer hun hoofdfunctie zijn. Ze zullen overleven omdat voor heel wat mensen een plaats waar het (relatief) stil is, waar men omgeven is door over de eeuwen heen geaccumuleerde kennis, waar men met rust gelaten wordt, waar anderen zijn die ook bezig zijn met informatie verwerken en communiceren, een intellectueel stimulerende omgeving is.

Tom Ronse

 

Vorige afleveringen in deze serie  zijn  HIER  HIER  en HIER te vinden. In volgende afleveringen analyseren we de economische context van het boekbedrijf en zoeken we antwoorden op de vraag hoe de verschuivingen in het media-landschap het media-aanbod en traditionele boek-kunstvormen zoals de roman beinvloeden.

Marilyn Johnson: This Book Is Overdue!: How Librarians and Cybrarians Can Save Us All

Scott Sherman: Upheaval at the New York Public Library

Entry filed under: boeken, Media, Samenleving, The wild web, VS. Tags: , , .

TE GEK VOOR WOORDEN HALF AMERIKA IS ARM

3 reacties Add your own

  • 1. jefc  |  maart 19, 2012 om 1:25 pm

    Heel interessant.

    De bib als kathedraal zonder gezangen, café zonder gesprekken, station zonder treinen, en dit alles met boeken als wandversiering? Voor mij niet gelaten, integendeel. Maar hoe lang zal het duren voor Starbucks en ImBev er beslag op leggen? Om dat te voorkomen moet je bijna, zoals Alain de Botton in Londen, gaan werken naar een soort Atheïstische Tempel waar de godsdienst van het consumentisme is gebannen.
    Dan dreigt het boek wel zijn waarde te verliezen als consumer product. Waarom zouden we dan nog boeken schrijven, als ze niet meer geconsumeerd worden?

    Het is waar, oude media verdwijnen niet zonder taai verweer. Kleitabletten zie ik niet meer in het straatbeeld. Maar de lei, al of niet met griffel en krijt toegerust, is nog heel populair. Voor vele achteraf-schootljes in ontwikkelingslanden is het een ideale (nood)oplossing. En zie bij ons: op markten en in winkels worden leien de dragers van informatie: prijs, kwaliteit, benoeming.

    En ik wil wel een boek lenen in de digitale bibliotheek, op IPad of Kindle, maar waar steek ik dan mijn gele post-itjes en andere briefjes met flitsende aantekeningen?
    Lees je zelf nog veel papieren boeken, Tom? Dan zul je begrijpen wat ik bedoel.

    Beantwoorden
  • 2. Johan Depoortere  |  maart 19, 2012 om 4:20 pm

    Geen probleem Jef, post-itjes en bladwijzers kunnen perfect elektronisch. Ik balanceer ook tussen liefde voor het papieren boek (de geur!) en mijn Kindle en I-pad waarop ik kan lezen in het donker en zoveel passages aantekenen, markeren, versturen, opslaan als ik wil.
    Elektronisch schrijven doen we allemaal – wie heeft nog heimwee naar het getikketak van de schrijfmachine?

    Beantwoorden
  • […] afleveringen in deze serie  zijn HIER, HIER  ,  HIER  en HIER te vinden. In  de volgende aflevering zoeken ik antwoorden op de vraag […]

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: