DE HOLENBEER VAN LASCAUX OF ALTAMIRA? DOE MIJ MAAR CHAUVET

mei 10, 2012 at 4:26 pm 1 reactie

door Jef Coeck

Indrukwekkende, gedetailleerde en kleurrijke tekeningen van onder meer paarden, leeuwen, neushoorns en beren sieren de wanden van een grot in de buurt van Vallon Pont d’Arc, in de Franse Ardèche. Die grot is in 1994 min of meer bij toeval ontdekt door een groepje van drie doorregen speleologen, onder de leiding van Jean-Marie Chauvet, naar wie de site ook is genoemd. ‘Chauvet’ is sedertdien een begrip dat in de kunstgeschiedenis belangrijker is dan Lascaux of Altamira.

Koolstofdatering gaf aan dat de grotschilderingen tussen de 21.000 en 32.000 jaar moeten zijn, bijna dubbel zo oud als wat totnutoe bekend is. Toch zitten sommige kunsthistorici met de Chauvetgrot in hun maag: de schilderingen zijn technisch en stilistisch zo verfijnd dat ze eigenlijk niet uit die vroege periode (het ‘Aurignacien’) kunnen stammen – volgens alle bekende normen. Dat is natuurlijk sneu voor de ontdekkers, maar het blijft een bij uitstek artistieke en dus subjectieve norm. Vandaar: grote discussies sedert 1994.

De koolstofdatering werd nog talloze keren overgedaan, met telkens hetzelfde resultaat. Zopas is er dan een nieuwe kunsthistorische analyse gemaakt door archeologen van de Université de Savoie, niet met koolstof- maar met chloor-36 datering, die volgens specialisten een stuk exacter is. Het resultaat? Idem dito: ook nu blijft de eerdere datering overeind, d.i. tussen 21.000 en 32.000 jaar geleden. We zullen moeten leren leven met de idee dat de grottenmens in staat was tot soms grotere kunst dan de hedendaagse homo sapiens.

De Ardècherivier in Vallon Pont d’Arc

Maar heel weinig mensen hebben de tekeningen in de grot zelf kunnen zien. Ze werd met medewerking van de overheid vrijwel onmiddellijk voor het publiek afgesloten, om beschadiging van dit erfgoed te voorkomen. In 1995 verscheen bij Seuil in Parijs wel  een prachtig boek, met het hele verhaal van de ontdekking plus een honderdtal schitterende foto’s door het drietal zelf gemaakt. Zonder flash en met alle omzichtigheid. Trouwens ook hun werkwijze was door de jaren heen zo verfijnd dat ze in de grot zelfs niet aten – omdat etensresten tot schimmels leiden die zich kunnen uitbreiden. De grond werd steeds met plastic afgedekt om ‘voetbesmetting’ van buitenaf te voorkomen. De deskundigheid van het drietal, eigenlijk levenslang bevlogen amateurs met een grote ervaring in de rotsige ondergrond van de Ardèche,  is nooit serieus in twijfel getrokken.

Twee buitenstaande autoriteiten zijn nadien in de Chauvetgrot toegelaten. Kort na de ontdekking is Jean Clottes, expert in grotkunst uit de Oude Steentijd, aangetrokken. Hij was ook voorzitter van het Internationale Comité van grot- en rotskunstspecialisten. Zijn entoesiasme was even groot als dat van de ontdekkers zelf. Zodoende kwam in Vallon Pont d’Arc een klein museum tot stand met vooral foto’s en reconstructies. Maar ook met een 3D film van Werner Herzog, de Duitse producer-regisseur, die in 2010 door Chauvet gevraagd werd de site visueel te vereeuwigen. Zijn film is naar verluidt indrukwekkend.

Zelf voel ik mij zeer betrokken bij de Chauvetgrot, een beetje alsof ik persoonlijk de hand in de ontdekking heb gehad. En wel hierdoor. Jarenlang heb ik de familiale zomervakanties doorgebracht in de Ardèche. Meestal in het stadje Les Vans – lang voor Piet Huysentruyt het ontdekt had. Als goede ingezetenen kwamen wij vaak in de Bar du Midi, die amper door toeristen en meer door autochtonen werd bezocht.

Op het terras van de Midi zag je vaak dezelfde gezichten, habitués. Soms was er een stel mensen dat de aandacht trok omdat ze zo onopvallend waren, of tenminste zich zo gedroegen. Ze waren beheerst in hun bewegingen, sportief maar niet modieus gekleed, ze praatten alleen met elkaar en nooit luid. Kortom, ze waren a-typische Fransen, geen vakantiegangers en ook geen bewoners van het stadje Vans. Meestal waren ze met zijn drieën, soms ook met twee: één vrouw, twee mannen, niet oud maar ook niet piep meer, goed geconditioneerde aankomende midlifers. Het merkwaardigste was nog dat ze altijd ingetogen blij leken, alsof ze een geheim deelden dat hen vrolijk stemde, maar dat de veruitwendiging van die vreugde taboe was. De buitenwereld hoefde buiten te blijven, ze spraken ook met niemand anders, alsof ze aan zichzelf voldoende hadden. Ze dronken de gewone dingen die Fransen op een terrasje drinken, eau, pastis, café, bière. Elk jaar kwamen ze wel een paar keer langs in de tijd dat wij er waren. Ik piekerde erover, ik dacht aan een soort sekte.

The happy threesome: Hillaire, Chauvet, Brunel

Toen de Ardèchegrot wereldnieuws werd in 1995, dacht ik vrijwel onmiddellijk aan dit drietal. En toen hun foto’s in de kranten verschenen was er geen twijfel meer mogelijk: het ging hier dus om Jean-Marie Chauvet, Eliette Brunel Deschamps en Christian Hillaire. Logisch dat ze na een dagje onder de grond niet in het nabijgelegen Vallon gingen uitblazen, maar iets verderop – want de ontdekking is tot op het allerlaatste moment geheim gehouden. Bovengronds was onopvallendheid hun manier van werken en leven geworden.

Had ik, als toenmalig journalist, een scoop gemist, hij zat strikt genomen naast me op het terras? Welnee. Ook toen al had ik niet zoveel op met scoops, al of niet gemist. En ze zouden trouwens bij een gesprek niet in hun kaarten hebben laten kijken, die drie, zeker niet als ze mijn beroep hadden vernomen. Ik werd integendeel aangetast door een stille vreugde, enigszins vergelijkbaar met die van hen – niet qua intensiteit natuurlijk – die nu ook weer over me kwam toen ik vandaag dat bericht in de krant las. (zie links onderaan)

De grot Chauvet is een artistieke wieg van de mensheid en ik heb een beetje aan de rand ervan mogen staan. Daar is voorlopig geen speld tussen te krijgen. (jc)

http://destandaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=0P3PT2IA
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DEXD23032000_005

Chauvet, Brunel & Hillaire, De grot Chauvet/De oudste grotschilderingen ter wereld, met een nawoord van Jean Clottes – Ned. uitgave Jan van Arkel, Utrecht, 1998

Entry filed under: boeken, Foto en video, Samenleving, wetenschap. Tags: , , , , .

WAPENSTILSTAND MET FOTO’S WILL YOU STILL NEED ME, WILL YOU STILL FEED ME…*

1 reactie Add your own

  • 1. aze  |  januari 9, 2016 om 5:55 pm

    de tweede afbeelding komt uit Lascaux, niet Chauvet…

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: