LOUIS-PAUL BOON, EEN VLAAMSE PESSIMIST

augustus 15, 2012 at 12:20 pm 1 reactie

door Lucas Catherine

Toen ik indertijd mijn Keukens Aller Landen… schreef vroeg men mij om een lezing te houden over een niet zo gekend boek van Boon: Eten op zijn Vlaams (1972). Toen ik het las viel ik van mijn stoel. Hou je vast, ik citeer zeer letterlijk, eerste pagina: “…elk jaar gaan weer tienduizenden met vakantie naar het zuiden van Frankrijk, naar Italië en Spanje als het niet nog verder is. En wat krijgen ze daar te vreten? Spaghetti, ravioli, canneloni, de nazi of de bami goring. Ja, en waarmee ze dan hoog oplopen, want het is iets uit verre landen met een gekke naam, en in het eigen straatje kan men iedereen van zijn stoel doen vallen: we hebben nazi en andere göring gegeten, hmm…lekker!” en een pagina later: “Nee, lieve mensen, we hebben zelf meer dan genoeg smakelijke en deugdelijke gerechten, waarvoor we reklaam moeten beginnen maken. En waarvan we eens alle recepten moeten opschrijven, onder de titel ‘De Ware Vlaamse Volkskeuken’.” Of zoals mijn nonkel Pol, en fan van Boon het ooit zei “Eigen Keuken Eerst”.

In een tijd waar het stikt van de kookboeken had ik verwacht dat in dit Boon-jaar dit kookboek zou worden heruitgegeven. Ik heb het niet gemerkt in de boekrubrieken, want het past niet in het beeld dat progressief Vlaanderen van Boon heeft. Wie het wel in 2004 heruitgaf was de vrouwenafdeling van de Vlaamse Beweging, het Forum van Vlaamse Vrouwen, die zoals hun website stelt: ‘de Vlaamse identiteit koesteren.’ Niet voor niets trouwens dat sommige NV-A-ers hem nu een status van Vlaams-nationalist willen aanmeten. Zo schrijft het aprilnummer van het Nieuw-Vlaams Magazine onder de titel: 100 jaar Louis Paul Boon:“Men had België toen gewoon moeten splitsen”:Als jongeman was hij echter voorman van ‘Jonck Vlaanderen’ en frequenteerde hij het Vlaams Huis in Aalst, het trefpunt van de Daensisten. Hij maakte daar de breuk van de Jong Daensisten mee, waarbij de ene helft koos voor het nationaalsocialisme van het VNV en de andere voor een flamingantisch communisme. Boon sloot zich bij de laatste groep aan. Heel zijn leven bleef Boon een overtuigde Vlaming. “

Ideologisch heb ik problemen met Boon. Hij schrijft wel over de Kleine Man, maar zeer pessimistisch. Elke revolte is ten dode opgeschreven en zal worden gerecupereerd door de machthebbers. Het is mij weer opgevallen in het Geuzenboek. Omdat ik een Geuzenwandeling door Brussel heb uitgewerkt heb ik dat boek herlezen. Veel opzoekwerk heeft Boon niet gedaan. Wel veel geknipt en geplakt uit de boeken die hij in zijn bibliografie opgeeft. Zijn zoon Jo vertelt graag dat hij dat zo tijdrovend vond dat hij pa Boon voorstelde een kopieermachine te kopen. Nu heb ik niets tegen afschrijven. Zoals Bertold Brecht zei: “als ik een mooie steen van een ander vind dan gebruik ik die graag om er mijn huis mee te bouwen. “ Het gaat mij vooral om dat pessimisme, dat zwaar doorklinkt tot in de laatste zin: “En Vlaanderen was overwonnen en stierf, en alle Geuzen waren er uitgeroeid, amen en uit.” Zowel het woord Vlaanderen (veel van de Geuzenrevolte speelde zich af in Brussel, Brabant, Zeeland en elders) als ‘amen en uit’ storen mij. Het was niet ‘amen en uit’. Als Boon zijn geschiedenis kende dan zou hij moeten geweten hebben dat de strijd van de Geuzen tegen de Roomsen eind negentiende eeuw opnieuw werd hernomen, met de Geuzen trouwens als symbool, door de Vrijzinnigheid in hun strijd tegen de Katholieke Partij. Niks was Amen en Uit op lange termijn.

Ook zijn ‘Vlaamse’ kijk valt in dit  boek op. Als voorbeeld geef ik een ogenschijnlijk zeer onbenullig detail: Boon schrijft over de graaf van Culemborg in wiens huis de Geuzen in Brussel verzamelden dat hij zijn valken hosties te eten gaf. Alle bronnen spreken over een papegaai, maar dat is een exotische vogel en dus blijkbaar voor Boon niet Vlaams genoeg. Die valken kloppen om twee redenen niet: Valken zijn prooivogels en eten vlees. Papegaaien zijn graaneters en eten dus wel hosties. Ten tweede was het toen al mode om rariteitenkabinetten te hebben met allerhande exotische voorwerpen, en waren er al dierentuinen met exotische dieren. Zo had het Paleis op de Brusselse Koudenberg een eigen dierentuin. Albrecht Dürer die het in 1522 bezocht tekende er leeuwen en apen. In de Ommegang van 1549 stapte al een kameel op en de eerste olifant arriveerde in Brussel in 1563. Het houden van papegaaien en parkieten stond toen heel chic, en dat vond ook Culemborg. Het is tot recent mode gebleven.

Deze steeds weerkerende Vlaamse, pessimistische visie op het lot van de kleine man duikt ook op in Vergeten Straat. Nergens staat expliciet waar de roman speelt maar zo’n straat kon in Aalst niet, wel in de Brusselse basfonds-wijk tijdens de aanleg van de Noord-Zuid verbinding.  Weer verliest de kleine man en is er geen hoop en geen toekomst.

Die basfonds-wijk had Boon leren kennen tijdens zijn reportagereeks in De Rode Vaan (1945-1947), Brussel, een oerwoud, waarin weer dit hopeloos pessimisme weerklinkt.Zoals Filip Rogiers het mooi samenvat: een “pagina’s lange processie van hoofdstedelijke paupers en verdrukten… Eerder getuigt de beschrijving van een tristesse die elke gedachte aan revolutie, elke hoop op beterschap bij voorbaat ondergraaft.”

Waarmee ik niet wil gezegd hebben dat Boon een rechts nationalist was, van hem is ook de waarschuwing: “Vandaag of morgen zullen zij weer door onze straten trekken met hun leeuwenvlaggen, hun benagelde botten, hun roffelende trommen”.

Maar hij is wel een Vlaams-pessimist. Iets te Vlaams en iets te pessimistisch voor mij om grote fan te zijn.

 

Entry filed under: boeken, links, Media, Politiek Belgie, Samenleving. Tags: , , , .

DE TRIOMF VAN DE WIL KOMKOMMERTIJD?

1 reactie Add your own

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.205 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: