DAT ZINKEND GEVOEL (1)

april 12, 2013 at 6:28 am Plaats een reactie

Sinking 2

door Tom Ronse

Een raadseltje: wat drijft en is tegelijk onder water?

Antwoord: de helft van alle cargoschepen.

Volgens de New York Times, “as many as half the cargo carriers on the high seas today may no longer be worth as much as the debt they carry –putting them underwater, in financial jargon”. (3/23/13) Scheepsbouw en scheepvaart kenden een boom tot de krisis uitbrak in 2008. Eeen nieuw schip dat toen 150 miljoen dollar kostte, is nu nog zo’n 40 miljoen waard.  Met honderden liggen ze in baaien zoals Falmouth in Engeland en Elefsina in Griekenland te wachten op betere tijden. Maar een schip moet onderhouden worden, of het opbrengt of niet. Het ergens parkeren alleen al is niet goedkoop. Hoe langer ze er werkloos bij liggen, hoe dieper ze financieel onder water zinken.

Geen wonder dat al verschillende grote scheepvaartbedrijven bankroet zijn gegaan.  Over de terugbetaling van de schulden van de sector aan de (vooral Europese) banken –samen 350 miljard dollar- bestaan dan ook grote twijfels.  De Duitse banken zijn de grootste schuldeisers. Zij leenden meer aan de scheepvaartsector dan aan Griekenland, Portugal, Italie, Ierland en Spanje samen.

De overcapaciteit van de scheepvaartsector is ver van uniek.  In het zuidwesten van de VS staan duizenden vliegtuigen geparkeerd in woestijnvlakten. Zij vereisen minder onderhoud dan schepen maar hun vooruitzichten zijn even somber. Ook de autosector kampt wereldwijd met gigantische overschotten maar wordt gestut door massale kapitaal-injecties, in de eerste plaats van de Amerikaanse overheid. Het valt daarbij op dat die ook aan buitenlandse concurrenten zoals Toyota en Mitsubishi miljarden verstrekt, wat wijst op vrees voor een sectoriële ineenstorting.  De bouwsector, de staalsector…zo kunnen we nog een hele tijd doorgaan.

mojave desert

Monopoliedrang

De manier waarop de luchtvaartsector zich probeert te redden is symptomatisch. De zwakkere bedrijven gaan onder of worden opgeslorpt door de sterkere die zo’n dominante marktposities verwerven dat er effectieve kartel-situaties ontstaan. De vrije concurrentie  wordt overtroefd door de impliciete afspraken tussen die megabedrijven die het aanbod beperken om hun prijzen te onderstutten. Die trend is typisch voor de huidige periode. Geconfronteerd met overcapaciteit en een dalende gemiddelde winstvoet, streeft men een artificiële schaarste na die het mogelijk maakt om prijzen te dicteren, om zo aan de devalorisatie-trend te weerstaan. Vandaar dat patenten zo belangrijk zijn geworden.  Monopolie- en kartel-posities zijn uiteraard gunstig voor de betrokken bedrijven aangezien ze een veel hogere winst  opstrijken dan wat ze in een vrije markt-context zouden verdienen. Maar dat betekent niet dat hun voorspoed een hoopvol teken is voor de globale economie. Als ik honderd keer meer betaal voor een i-pad dan wat het kost om zo’n ding te maken, als ik duizend keer meer betaal aan de firma die mij een internet- en tv-connectie  verleent dan wat de geautomatiseerde  processen die dat mogelijk maken haar kosten, als ik tienduizend keer meer betaal voor de pillen die ik slik dan wat het kost om die pillen te maken, dan hou ik  een pak minder geld over om alle andere dingen die ik nodig heb of verlang te kopen. Het sukses van Apple en bedrijven met een gelijkaardige benijdenswaardige marktpositie, vermindert dus de vraag naar al de rest en wakkert zo de devalorisatie-trend verder aan.

Geen alternatief voor soberheid

De trend veroorzaakt tendentieel een devaluatie van de tegoeden van de banken die, zonder ingreep door de overheid, bankroet zouden gaan of op zijn minst hun vermogen of bereidheid om krediet te verstrekken zouden verliezen. De keten van economische transacties zou op duizenden plaatsen breken, met een ineenstorting voor gevolg. Daarom moeten de staten en hun centrale banken wel tussenkomen om het bankwezen te redden; om de ontwaarding af te remmen van de banktegoeden en van de tegoeden van de bedrijven en consumenten aan wie de banken geleend hebben.  Maar om dat te kunnen doen, moeten ze er tegelijk voor zorgen dat ze hun eigen geloofwaardigheid als schuldenaar behouden.  Dus hoe meer fiscale en monetaire middelen de overheid inzet tegen de devalorisatie-trend, hoe meer ze gedwongen is om op andere uitgaven te bezuinigen, om de kapitaalmarkt te overtuigen dat ze in staat zal blijven om de nieuwe schulden die ze maakt af te betalen, om hen gerust te stellen dat haar munt niet zal tuimelen.

Een soberheidsbeleid dringt zich dus op, zij het niet overal in dezelfde mate. De linkerzijde merkt op dat de bezuinigingen de vraag verder ondermijnen en dus de krisis nog dieper maken. Dat klopt.  Er is echter geen alternatief. Links stelt voor om ‘anders’ te bezuinigen, om ‘verstandiger’ te bezuinigen, om te bezuinigen op uitgaven van betwistbaar nut zoals bewapening, om de rijken meer te belasten.  Hoe linkser, hoe meer uitgesproken de eis om de consumptie van de meerderheid te stimuleren en de rijken daarvoor te laten opdraaien. Dat lijkt zinnig maar helaas is het pure rethoriek.  Elk land moet concurreren om kapitaal aan te trekken, geen enkel kan het programma van uiterst links uitvoeren zonder zijn eigen doodvonnis te tekenen.  Ik vermoed dat er niets angstaanjagender is voor partijen als Syriza in Griekenland of de SP in Nederland of (ietwat onwaarschijnlijker) de PVDA in België, dan het idee dat ze op een goede dag in een regering zouden moeten stappen, laat staan ze vormen.

De rijken doen betalen door hun fiscale lasten substantieel te verhogen jaagt het kapitaal op de vlucht en ontneemt de economie haar zuurstof.  De lonen verhogen ondermijnt de concurrentiepositie en leidt tot inflatie –de hoeveelheid geld die circuleert  stijgt zonder een overeenkomstige stijging van circulerende waarde. Het zijn pogingen om de wetten die de markt dicteert te manipuleren die gedoemd zijn om te mislukken. De markt laat voor de politieke machthebbers weinig keuzes open.

Keynes lives

Ondanks de klemtoon op bezuinigen hebben de landen die daartoe nog in staat zijn wel degelijk een Keynesiaans beleid gevoerd om de devalorisatie- (en dus deflatie-) trend te bestrijden.  De VS in de eerste plaats. De Amerikaanse regering gaat diep in het rood. Het cumulatieve federale begrotingstekort voor de komende 10 jaar wordt op 15 tot 20 biljoen (trillion in het Engels) dollar geschat.  De staat  ondervindt  voorlopig geen moeite om haar schulden te slijten aan een rente dicht bij nul. Die rente is laag omdat hij niet hoger hoeft te zijn om kopers te vinden. De voornaamste klant is overigens de staat zelf. De Fed (de centrale bank) koopt aan een razend tempo staatschulden op de open markt en betaalt die met geld die ze uit het luchtledige creeert. Daarnaast koopt de Fed ook voor honderden miljarden andere financiele tegoeden –in essentie schulden van bedrijven (obligaties), hypotheken en andere leningen van bedenkelijk allooi . Zo kapitaliseert ze de banken, zet ze een krik onder de gedevaloriseerde  vastgoedmarkt en gaat ze de deflatie van de economie tegen. Met sukses, zoals blijkt uit de record-niveau’s van de Amerikaanse beurzen.

Dat sukses was slechts mogelijk door het ‘safe haven’- effect.  Hoe meer onweer aan de horizon dreigt, hoe sterker het werkt. De dreiging van devalorisatie is niet overal even groot maar hoe groter hij is, hoe meer kapitaal naar veiligheid zoekt. En dus naar de VS vloeit. Alle premature voorspellingen over haar  machtsverlies ten spijt, is de VS meer dan ooit de rots in de branding.

Als ze haar dominante positie aan het verliezen is, waarom blijft men dan overal de dollar gebruiken voor internationale transacties? Waarom parkeren kapitaalbezitters in heel de wereld hun geld in dollar-tegoeden? Waarom blijft het gros van het netto-spaargeld  van de wereld naar Amerika stromen?  De dominantie van de dollar wordt nog groter door de onzekerheid over de euro.  Hoe woeliger de zee, hoe meer het ‘safe haven’-effect speelt; hoe meer de economische, politieke en militaire macht van Amerika in rekening wordt gebracht  bij de keuze van een investeringsbestemming.  Het is op dat vlak dat de gigantische militaire investeringen van de VS effectief renderen. Dat is wat de Fed toelaat om dollars te creëren aan een tempo van 600 miljoen …per uur.

Illustratie bij Taibbi's artikel door Victor Juhasz

Illustratie bij Taibbi’s artikel door Victor Juhasz

‘Crony capitalism’

In het komende nummer van Rolling Stone (online vanaf 15 april) analyseert Matt Taibbi in detail wie van de generositeit van de Fed profiteerde. Zijn conclusie, niet verwonderlijk, is dat al dat nieuw geld naar Wall Street vloeide:  “the government gave taxpayer money to the same assholes who caused the crisis, so that they could then lend that money back out on the market virtually risk-free, at an enormous profit.”  Occupy Wall Street had gelijk: de Fed bediende de 1%, de 99% bleef in de kou staan.  “The Fed began buying up every distressed investment on Wall Street, even those that were in no danger of widespread defaults: commercial real estate loans, credit- card loans, auto loans, student loans, even loans backed by the Small Business Administration. What started off as a targeted effort to stop the bleeding in a few specific trouble spots became a gigantic feeding frenzy. It was “free money for shit,” says Barry Ritholtz, author of Bailout Nation. “It turned into ‘Give us your crap that you can’t get rid of otherwise.’”  Volgens Taibbi wijst dat op crony capitalism, op een corrupt misbruik van het politiek-economisch systeem door de bezittende klasse om zichzelf nog rijker te maken ten koste van al de rest. De voorbeelden die hij aanhaalt lijken daar inderdaad op te wijzen.

Toch is er meer aan de hand. Hoe absurd het ook is, in deze krisis is het meer efficient –op korte termijn-  om geld te geven aan de 1% dan aan de 99% (1%  is een onderschatting maar ik gebruik de percentages in de metaforische betekenis die Occupy Wall Street er aan gaf).  Stel dat de staat die biljoenen zou gebruiken om het consumptievermogen van de 99% te verhogen en in openbaar nut te investeren. Dat zou ongetwijfeld de economische groei stimuleren en de werkloosheid verminderen. Maar in eerdere krisissen is gebleken dat een dergelijk beleid de inflatie doet oplaaien, lonen, prijzen en rentevoeten omhoog drijft en kapitaal op de vlucht jaagt. De logica van dit fenomeen is onwrikbaar. De Fed, daarentegen, maakt geld om de marktwaarde van dollar-tegoeden te onderstutten. In plaats van kapitaal af te stoten, zuigt ze het zo naar Amerikaanse banken, schatkistcertificaten, aandelen, obligaties en vastgoed. Het geld dat ze daartoe schept komt niet rechtstreeks in de algemene circulatie en wakkert dus de inflatie niet aan. Tegelijk zorgt de opwaardering die ze door haar kunstmatige vraag creeert ervoor dat de beurswaarden stijgen en krediet goedkoop blijft voor Amerikaanse bedrijven. De werkloosheid is zelfs wat gedaald in de VS, in tegenstelling tot in Europa (al is het waar dat die daling in de eerste plaats te wijten is aan de groei van de categorie ‘discouraged workers’ –die het zoeken naar werk hebben opgegeven en niet meer meegeteld worden in de werkloosheidscijfers).

MORGEN HET VERVOLG

Entry filed under: Ekonomie, Europa, Samenleving, VS. Tags: , , , , , , .

CHURCHILL: MYTHE EN REALITEIT DAT ZINKEND GEVOEL (2)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.205 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: