BERLIJN: SPOREN ZOEKEN

juni 25, 2013 at 6:49 am 1 reactie

IMG_0145Er is geen ontkomen aan: Wie Berlijn bezoekt wordt met geschiedenis om de oren geslagen. Het begint al zodra we op de Potsdamer Platz uit de metro stappen en ons op de plek bevinden waar Karl Liebknecht in 1916 opriep tot verzet tegen de oorlog.

IMG_0179

De socialist Karl Liebknecht was één van de heel weinige Duitsers die zich verzetten tegen de waanzin van de Eerste Wereldoorlog

De Potsdamer Platz zelf verwijst naar het recente verleden: 25 jaar geleden een stuk niemandsland in Oost-Berlijn, nu een uitstalraam van het Duitse en internationale kapitalisme. Het exuberante zelfvertrouwen dateert van vóór de crisis die in 2008 begon. Talrijke Berlijnse musea brengen de recente geschiedenis in beeld: Willy Brandt heeft zijn eigen informatiecentrum op Unter den Linden, het Reichstaggebouw dompelt je onder in het ontstaan van de Bondsrepubliek en de hereniging, de (schaarse) resten van de muur zorgen ervoor dat de scheiding van de twee Duitslanden niet vergeten wordt. Er is een DDR-museum, een Stasi-museum, een Muurmuseum – er komt geen einde aan.

IMG_0130

Potsdamer Platz

IMG_0133

Architecturale hoogstandjes op Potsdamer Platz

IMG_0139

Reichstag: de koepel van de Britse architect Norman Foster

IMG_0143

IMG_0162

Topographie des Terrors: de Nazis en de Muur

IMG_0165

Een indrukwekkende rij portretten van Berlijnse slachtoffers van de Nazibarbarbarij.

Zijn de Duitsers klaar met het verleden? In Berlijn wordt alvast de donkere Naziperiode niet onder de mat geveegd. Dat kan ook moeilijk met zoveel plekken en monumenten die aan die jaren doen denken: opkomst van Hitler, oorlog en deling van het land. Overal langs de grote boulevards en op de pleinen zuilen met foto’s van slachtoffers. In de Niederkirchnerstrasse – voorheen Prinz Albrechtstrasse – is op de plek waar destijds de Gestapo huisde de indrukwekkende Topographie des Terrors te bezoeken, met onder andere veel  foto’s van de duizenden gewone Berlijners die onder het nazisme het leven lieten en de stomme getuigenissen van repressie, moord en terreur. IMG_0166 IMG_0167 IMG_0171En ook de actualiteit kan de geschiedenis niet uit de weg gaan. Angela Merkel bezoekt Rusland en pleit in de Hermitage in Sint Petersburg voor teruggave van de zogenaamde Beutekunst: de twee en een half  miljoen kunstvoorwerpen die het Rode Leger aan het einde van de Tweede Wereldoorlog uit Duitsland heeft meegenomen. Aan de speech van Merkel ging een incident vooraf dat duidelijk maakt hoe de wonden van de oorlog nog altijd niet zijn geheeld. De Russen willen namelijk van teruggave van de kunstvoorwerpen niet horen – zij beschouwen ze als compensatie voor wat de Duitsers in de oorlog hebben aangericht. Om controverse te vermijden had Poetin alle toespraken in de Hermitage geschrapt, waarop Merkel dreigde het bezoek af te blazen. Poetin bond in – een overwinning van das Mädchen.

Merkel Putin

Merkel doet Poetin bakzeil halen. Geen geringe prestatie

Obama BerlijnWe komen aan in Berlijn, de dag nadat Barack Obama door duizenden op de Pariser Platz, aan de Brandenburger Tor werd toegejuicht en bijna dag op dag vijftig jaar nadat die andere Amerikaanse president, John Kennedy, hier de onsterfelijke woorden uitsprak: Ich bin ein Berliner. In de metro een oudere man met een Obama- verkiezingsbutton op de hoed. Ondanks zijn oorlogen, afluisterschandalen en gebroken beloften blijft Obama bij de Duitsers ongelooflijk populair.

Obama Merkel

Merkel en Obama: ook tegenover de machtigste man ter wereld staat Merkel haar mannetje. Op de gezamenlijke persconferentie had ze openlijke kritiek op het Amerikaanse spionageprogramma.

De kwaliteitskrant Die Welt stelt het in haar zondagseditie ook met verbazing vast en maakt de vergelijking tussen Kennedy en Obama: In 1963 was Kennedy voor de Duitsers de belichaming van de Amerikaanse Droom, zoals Barack Obama dat vandaag is. Obama is net als Kennedy half popster, half politicus, een outsider door zijn huidskleur zoals Kennedy dat was door zijn Iers-katholieke achtergrond. Maar toen zoals nu moest de Droom wijken voor de Realpolitik: Obama voert de drone-oorlog op, zoals Kennedy de Vietnamoorlog liet escaleren, Obama laat de Amerikaanse burgers bespioneren en stuurt de belastingsdiensten op zijn politieke tegenstanders af net zoals Kennedy alle gesprekken in het Witte Huis liet opnemen en de belastingsdiensten op zijn politieke tegenstanders afstuurde. Obama kon niet zoals beloofd Guantanamo sluiten en kon niet verhinderen dat de Arabische lente in een islamitische herfst veranderde. Kennedy kon niet verhinderen dat de Burgerrechtenbeweging in de rassenrellen van de jaren 60 ontaarde. De vergelijking gaat niet helemaal op: Obama kan moeilijk als Kennedy een compulsive womanizer worden genoemd.

JFK-1_41600

Kennedy: “Ich bin ein Berliner” konden de Duitsers ook begrijpen als “Ik ben een oliebol”

Die Welt am Sonntag besteedt niet minder dan vier volle bladzijden aan het historische bezoek van Kennedy aan Berlijn. We schreven juni 1963.  Twee jaar eerder – op 13 augustus 1961 – was de DDR begonnen met het bouwen van de muur. Dat Kennedy toen stormachtig door de Berlijners werd toegejuicht lijkt vandaag vanzelfsprekend maar was het toen allerminst. De toenmalige christendemocratische kanselier Konrad Adenauer merkte achteraf op dat de massahysterie voor Kennedy hem met angst deed denken aan dezelfde taferelen toen de Berlijners minder dan een paar decennia daarvóór Hitler hadden toegejuicht.

Kennedy Brandt Adenauer

Kennedy, Brandt, Adenauer. Het enthousiasme van de Berlijners deed Adenauer aan de Hitlertijd denken

Kennedy’s bezoek aan Berlijn was in werkelijkheid een riskante politieke gok. De leidende Duitse politici, van kanselier Adenauer tot burgemeester van Berlijn Willy Brandt waren er niet over te spreken dat de regering Kennedy zich kennelijk bij de bouw van de muur en de deling van Duitsland had neergelegd. Ook de publieke opinie was zeer ontgoocheld. De populaire Bildzeitung drukte het kernachtig samen in een historische vette  kop: Het Westen doet NIETS! Macmillan (toenmalige Britse premier – jd) gaat op jacht en Adenauer beschimpt Willy Brandt.features_jfk_berlin-trip-june1963

chroesjov

Kennedy en Chroesjov. De Westduitsers waren niet gelukkig met Kennedy’s pogingen tot ontspanning.

Dat laatste slaat op de bittere verkiezingscampagne waarin Adenauer in nauwelijks bedekte termen op Brandts afkomst als buitenechtelijk kind en zijn activiteiten in Noorwegen tijdens de oorlog had gezinspeeld. Maar beide politieke tegenstanders verketterden – naar buiten toe althans – de Amerikanen om hun passieve houding. Brandt, die zich graag de Duitse Kennedy liet noemen, schreef de echte Kennedy een woedende brief waarin hij suggereerde dat Berlijn een atoomoorlog waard was.

Dat was net wat Kennedy tot elke prijs wou vermijden. Hij had weliswaar in zijn verkiezingscampagne in een allusie op Berlijn beloofd elke prijs te betalen, elke last te dragen, elk offer te brengen om het voortbestaan en het succes van de vrijheid te verzekeren. Maar nadat hij de eed als president had afgelegd was Kennedy duidelijk gemaakt wat de gevolgen van een atoomoorlog voor de wereld zouden zijn. Na zijn overigens vruchteloze gesprekken met Chroesjov in Genève  kwam de jonge Amerikaanse president tot de conclusie dat de sovjets niet anders kónden dan een muur te bouwen om te verhinderen dat de DDR zou leeglopen en uit de Sovjetinvloedssfeer zou glippen. Geen fraaie oplossing vond Kennedy, maar: a wall is better than a war.

checkpoint charlie

Checkpoint Charlie: Hier stonden ooit Amerikaanse en Russische tanks tegenover elkaar. Nu een toeristenval

Aan deze kant van de oceaan zorgt de lauwe Amerikaanse reactie op de “communistische provocatie” voor diepe spanningen in het Atlantisch bondgenootschap. De Gaulle vindt het moment gekomen om Duitsland uit de Amerikaanse sfeer los te weken en te verleiden tot een Europese eenheid onder leiding van  – wat dacht u – Frankrijk. De Duitse Bondsregering onder Adenauer reageert geschokt op het Amerikaanse voorstel (in april 62) om met de Sovjetunie te onderhandelen over een atoomvrij Duitsland – Oost én West. De Westduitsers zien het als een poging om hen tot bondgenoten van de tweede rang te degraderen.

Het is tegen die achtergrond dat Kennedy twee jaar na de bouw van de muur (niet eerder!) beslist om naar Berlijn te komen. De Amerikanen maken zich zorgen om de Gaullistische en anti-Amerikaanse tendensen in de Bondsrepubliek en Kennedy moet met zijn enorme populariteit bewijzen dat een anti-Amerikaanse politiek geen steun vindt bij de bevolking. Het is een waagstuk, maar het wordt een triomf. Kennedy blaast warm en koud: aan het adres van hen die geloven in ontspanning en vreedzame coëxistentie roept hij met zicht op de muur: Laat ze naar Berlijn komen! Tegen een gehoor van fel anti-communistische studenten roept hij op tot net dezelfde ontspanning en vreedzame coëxistentie die hij eerder voor een groot publiek heeft afgewezen.

Dat Kennedy het Berlijnse publiek op zijn hand kreeg had ook te maken met de internationale gebeurtenissen van eind 1962. De Cubacrisis had de wereld op de rand van een atoomoorlog gebracht. Méér dan wie ook hadden de Berlijners de adem ingehouden toen de Russen kernwapens op Cuba installeerden en Kennedy duidelijk maakte dat hij dat niet zou tolereren. Als sovjetschepen en Amerikaanse oorlogsbodems in de Caraïbische Zee op elkaar afstomen zitten ze met bang hart voor de radio en hun zwart-wit tv. Ze beseffen immers dat Duitsland het ware slagveld zal worden van een atoomoorlog die akelig dichtbij lijkt. Kennedy weet het rampscenario te vermijden en een half jaar later halen de Berlijners hem in als een held.

IMG_0112

Het “Ampelmännchen:” We zijn in het voormalige Oost-Berlijn. Het Ampelmännchen (met hoed) is één van de weinige overblijvende sporen van het communistische Berlijn

IMG_0149

Het monument voor de Joden en de homoseksuelen, slachtoffers van het Nazisme

IMG_0159

De nieuwe kanselarij aan de Spree

IMG_0198

Bernauer Strasse: Gedenkteken van de Muur

IMG_0203

Slachtoffers van de muur

Johan Depoortere

Het volledige artikel in Die Welt am Sonntag

Entry filed under: Europa, Geschiedenis, oorlog, VS. Tags: , , , , , , , , , , , , , , .

OBAMA’S NIEUWE OORLOG GEEN TWEE MAAR NUL APARTE DEMOCRATIEËN

1 reactie Add your own

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: