AFRIKA WORDT ZELFS OORLOGSGEWIJS VERGETEN

oktober 7, 2013 at 11:05 am 2 reacties

Wo I Afrika 4 Musician_in_the_Belgium_Congo_-_NARA_-_197078

door Jef Coeck

Zacht maar zeker hobbelt dit land met zijn Vlaamse meerderheid naar een grootscheepse herdenking van De Groote Oorlog, die van 1914-18, ook wel Wereldoorlog Eén genoemd. Volgend jaar zal het precies honderd jaar geleden zijn dat hij begon, voorbereidselen en schijnmanoevres niet meegerekend. Af te lezen van de boekenplanken in bibliotheken en winkels, lijkt alles over deze oorlog al menig keer te zijn gezegd. Toch zijn er grote blinde vlekken in ons geheugen, of simpelweg in onze kennis van het onderwerp.

Vraag aan vrienden en buren wat WO I voor hen betekent en ze zullen haast zeker antwoorden met de bekende highlights: loopgraven, de Ijzer, vier jaar stellingenoorlog met zandzakjes, ratten, slijk, gifgas, onder water gezette polders, stank en ziekte. Sommigen zullen aanvoeren dat Vlaamse soldaten werden bevolen door Franstalige officieren en dat het de grootste schande en de oorzaak van alles was. Soms lijkt het, kortom, alsof het een binnenlandse taaloorlog betrof en dat de loopgraven ophielden ergens achter West-Vlaanderen.

Toch blijven we hem hardnekkig een ‘Wereldoorlog’ noemen en dat is geheel terecht. Niet enkel België, Frankrijk en Engeland waren er bij betrokken – en Duitsland natuurlijk – maar ook hun kolonies en mandaatgebieden. In totaal, schrijft Jan Blommaert in zijn Voorwoord, nam ruim een miljoen koloniale onderdanen deel aan de strijd van de geallieerden. ‘Askari’ werden ze in Congo genoemd.

‘We hadden hen heel hard nodig , want we konden die oorlog niet winnen zonder hen. En we gedenken dat slechts met tegenzin…’

Het was een oorlog die gevoerd werd en effecten had, de hele wereld rond. Niet enkel aan de Ijzer maar ook in Leuven, over Sarajevo tot Gallipoli. Ook in Afrika werd Hij gevoerd. De Duitsers hadden er nogal wat kolonies en daar bleef de bezettingsmacht niet werkloos toezien: Kameroen, Togoland, Duits Zuid-West Afrika (nu Namibië) en Duits Oost-Afrika, nu een groot deel van Congo en Tanzania. Dat is bekend terrein voor onze medewerker Lucas Catherine.

Ook het Nabije en Midden-Oosten veranderden grondig van aanzien door de eerste Wereldoorlog. Turkije werd na afloop een moderne lekenstaat, geleid door de westers gerichte Atatürk. De Ottomaanse kolonies in het Midden-Oosten werden her-verdeeld onder de grootmachten, zodat de ontwrichting van volken en staten volop kon beginnen. Het ‘Palestijns probleem’ is een erfenis uit die tijd, evenals het ‘Zionistisch probleem’. Daarover heeft Catherine in andere boeken en artikels al uitvoerig bericht. Hier beperkt hij zich vrijwel uitsluitend tot de Belgische kolonie Congo en occasioneel Rwanda en Burundi.


Force Publique

Wo I Afrika 2 Congolesetroepen Koning Leopold II – ja, bij hem begint ook weer dit verhaal. Hij richtte in ‘zijn’ kolonie de Force Publique/ Openbare Weermacht op. Dat was 1885. Daarvoor deed hij een beroep op Belgische militairen die gedetacheerd werden, en blanke buitenlanders, vooral Scandinaven. Die moesten uiteraard het officierencorps vormen. De voertaal van de Weermacht is het Lingala, oorspronkelijk een lingua franca van vissers langs de Congostroom, die wordt vervormd onder invloed van het officierenfrans.

De Congolese Weermacht moest militair niet onderschat worden. Ze had gevechtservaring opgedaan in de oorlog tegen de Zanzibari en tegen de Mahdisten in Zuid-Soedan. De Weermacht werd ook ingezet tegen lokale opstandelingen. Eigenlijk als politiemacht.

Het is dit goedgetrainde leger met veel gevechtservaring, dat in de Eerste Wereldoorlog de Duitsers in Oost-Afrika moet zien te verslaan. Daar stonden ze het sterkst en boden ze de meeste weerstand. In 1908 bestond de Congolese Weermacht uit 17.833 manschap, uitgerust met 27.000 geweren en 535 Browningpistolen – voor de blanke officieren. Als veldgeschut werden zowat 120 kanonnen gebruikt, vervaardigd door Krupp in Duitsland en door de wapenfabrieken van Seraing bij Luik.

De Congolese Weermacht had niet enkel soldaten en officieren in dienst, maar ook (en vooral zelfs) dragers. In de dichte brousse was geen ander transport mogelijk dan te voet. Aanvankelijk had men begroot op 450 dragers per 600 soldaten. Dat bleek snel te weinig. Eén blanke officier had op een veldtocht behoefte aan zowat 20 dragers.

Bij het begin van de oorlog had de Weermacht 20.000 vaste dragers in dienst (met hun familie) die doorgaans 30 km. per dag aflegden met een last van 30 kilo op het hoofd. Tijdens de oorlog werden nog eens 260.000 tijdelijke dragers aangeworven. Velen van hen zijn tijdens de veldtochten omgekomen door ziekte en ontbering. Zij vormen veruit het grootste aantal slachtoffers. Officieel zijn in deze Afrikaanse oorlog 145 blanken gesneuveld, 1895 zwarte soldaten en 7124 vaste dragers. Over de tijdelijke dragers zijn geen cijfers bekend, maar hun dodental ligt volgens de schattingen boven de 20.000. Over de zwarte vrouwen en kinderen die het leven lieten, zijn helemaal geen cijfers bekend.

De Duitse vijand kon beschikken over 11.367 getrainde soldaten en 2591 hulptroepen, gecommandeerd door 2712 Europeanen. Ze beschikten over 50 kanonnen. Op het Kivumeer hadden de Belgen het overwicht, met 1 schip, de Paul Renkin. Op het Tanganyikameer daarentegen waren de Duitsers almachtig, aanvankelijk met twee kleinere schepen, in 1915 aangevuld met de Von Götzen. Het schip van 100 ton kon 1000 manschappen vervoeren en had een zwaar kanon van 105 mm. aan boord.  Het was dus met name in Oost-Afrika dat tot op het einde van de oorlog gevochten werd.

Uitpuilende dankbaarheid

Lucas Catherine beschrijft vrij gedetailleerd het verloop van de Wo I Afrika 3 Congolesesoldaten gevechten en gunt ons af en toe ook een blik in het Moederland, want Brussel (en de andere geallieerden) waren er niet helemaal gerust op, hoewel zij de handen vol hadden aan hun eigen oorlogsvoering.

In 1915 werden, over land (!), twee kleine watervliegtuigen aangedragen om de Von Götzen te counteren. Het transport verliep niet zonder moeite, grotendeels te voet. De toestellen waren uiteen gehaald en in 32 grote kisten van elk 500 ton gepropt. Zo kon de Von Götzen worden uitgeschakeld door het allereerste luchtbombardement, zeer tot afgunst van de Britten.

Om Tabora werd zwaar gevochten. Ook andere steden rond het Tanganyikameer waren het toneel van bloedige veldslagen. Uiteindelijk kon de Kongolese Weermacht doorstoten tot Dar-es-Salaam – de vroegere  hoofdstad van Tanzania. In elk geval werd de oorlog in Afrika gewonnen dank zij het Congolese leger.

Met de Belgische en Europese dankbaarheid is het zwak gesteld. Er is een monument voor de askari in Schaarbeek, opgericht door de staat Congo zelf. België had geen zwarte troepen naar het front in Europa gestuurd. (Frankrijk en Groot-Brittanië wel). Zowel de toenmalige gouverneur als konign Albert waren tegen zwarte troepen aan de Ijzer. Zwarte soldaten zijn ‘gevaarlijk’ voor Europese vrouwen, wegens hun sexuele potentie en appetijt. Daarom dus. Geen racisme, o nee, dat zeker niet.

Segregatie was de officiële Belgische politiek sedert Leopold II: zo weinig mogelijk, liefst geen, zwarten laten overkomen naar België – zelfs niet om voor ons te sneuvelen. Achter de Ijzer hebben welgeteld ooit 27 Congolezen gestreden. Geen ereteken of foto bestaat er van hen, geen straat draagt hun naam, nergens in België is er een Askari-plein.

Gevreesd moet worden dat bij de aanstaande grootscheepse vieringen en herdenksels een miljoen zwarte helden andermaal uit de boot zal vallen. Als we het overlaten aan minister Bourgeois (vice-premier Vlaamse regering, bevoegd voor onder anderen inburgering, toerisme en onroerend erfgoed) zal het in hoofdzaak weer gaan over onze Vlaamse jongens die de dood werden ingestuurd omdat ze de Franse bevelen niet begrepen. Dat die mythe allang ontmaskerd is door betrouwbare historici als Sophie De Schaepdrijver en Bruno De Wever, kan de ware flamingant niet deren. WO I, de Groote Oorlog, was een kaakslag voor de Vlaamse Beweging. Full stop?

Wo I Afrika 5 Soldiers_in_the_Belgium_Congo_-_NARA_-_197079
Lucas Catherine, Loopgraven in Afrika (1914-1918), De vergeten oorlog van de Congolezen tegen de Duitsers, EPO, 2013

Entry filed under: Afrika, boeken, Europa, Geschiedenis, oorlog, Politiek Belgie. Tags: .

GEEN RECLAME MEER IN DIT SALON! ERGERNISSEN, GECONDENSEERD

2 reacties Add your own

  • 1. Jan van Horebeek  |  oktober 7, 2013 om 12:25 pm

    Ik vrees dat uw standpunt betreffende de bevelvoerende officieren die geen Nederlands kenden een uiting is van Belgisch nationalisme. Was de Frontbeweging dan ontstaan op basis van wind ?

    Beantwoorden
    • 2. jefc  |  oktober 7, 2013 om 3:47 pm

      Uw vrees is ongegrond, ik ben ingeënt tegen nationalitis. Frontbeweging ontstaan uit wind? Niet kwaad gezien. Die wind waaide o.m. loeihard uit Alveringem, waar de ambitieuze oercollaborateur Cyriel Verschaeve bedrijvig was. Maar u hebt ongetwijfeld de desbetreffende hoofdstukken bij Sophie De Schaepdrijver gelezen. Ik ga ze hier niet trachten samen te vatten.

      Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.205 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: