BONAIRE: DE ROT IN HET PARADIJS

januari 7, 2014 at 11:28 pm 3 reacties

Masha Danki staat in grote letters aan de uitrit van de parkeerplaats bij warenhuis Van den Tweel in Kralendijk, de hoofdstad van Bonaire (volgens de Amerikanen uit te spreken als crawl an dyke). Je hoeft geen talenknobbel te bezitten om te begrijpen wat bedoeld wordt: het is Papiaments voor Dank u. Papiaments is de eerste taal op het eiland dat tot voor een paar jaar deel uitmaakte van de Nederlandse Antillen. Maar binnen in het warenhuis, een filiaal van Albert Heijn, is het allemaal Nederlands wat de klok slaat: de producten natuurlijk, van suikerkoeken en tien soorten hagelslag tot karrenwielen kaas, maar ook de taal. Etiketten, reclame, gebruiksaanwijzingen alles in het Nederlands. De caissières zijn tweetalig: Papiaments en Nederlands, maar de meesten hebben op zijn minst ook een elementaire kennis van het Engels en het Spaans, de andere talen die je op het eiland hoort. Vier talen dus die hier vreedzaam naast elkaar leven. Tenminste dat dacht ik tot ik me meer ging verdiepen in de minder zichtbare realiteit van het tropische Bonaire.

media_l_1951577

Koning Willem Alexander op bezoek op Bonaire

2111webapp19-300x200

“Ja koning Willem Alexander is hier geweest” antwoordde de ambtenaar toen we hier bij douane en immigratie kwamen inklaren. “En hij is met een grote schuld vertrokken,” voegde hij er ongevraagd aan toe. Doordat hij intussen de telefoon had opgenomen kon ik de man niet uithoren over wat hij precies bedoelde maar kennelijk verwees hij naar de beloften die Willem Alexander – toen nog kroonprins – bij een eerder bezoek aan het eiland had gedaan en die hij nu had herhaald. Op weg van de luchthaven naar het centrum van Kralendijk hielden betogers de koninklijke bus tegen met slogans als “Holland help ons, regeer niet over ons!” en met protesten tegen de toegenomen armoede op het eiland. ”U bent onze laatste hoop” stond op een ander spandoek te lezen. Willem Alexander stapte uit, praatte met de betogers en beloofde: “We zullen goed naar u luisteren.”

Sinds 1954 waren de voormalige Nederlandse kolonies in de west: de bovenwindse eilanden Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius en de benedenwindse Bonaire, Curaçao en Aruba verenigd in de “Nederlandse Antillen” met Willemstad op Curaçao als hoofdstad. Op 10 oktober 2010 (“10-10-10”) hield dat land op te bestaan en hier wordt het verhaal wat ingewikkeld. Sinds die dag is Bonaire (15000 inwoners) een “openbaar lichaam” of “bijzondere Nederlandse gemeente.” Nederland aan de Caraïbische Zee. Hetzelfde statuut hebben sinds 10-10-10 de andere kleinere eilanden: Saba en Sint Eustatius (Statia). Curaçao en Sint Maarten zijn “zelfstandige landen binnen het koninkrijk” geworden. Aruba was dat al sinds 1986.images-6

Het opdoeken van de Nederlandse Antillen was het gevolg van een referendum op Sint Maarten waar de bevolking – net als op de andere eilanden – schoon genoeg had van de dominante rol van het grotere Curaçao in de Nederlandse Antillen. Bovendien was het samenleven in één staatsbestel van zeer verschillende eilanden op honderden kilometer van elkaar en met tegengestelde belangen een onhoudbare toestand. In een referendum sprak ook de bevolking van Bonaire zich in 2004 uit over de toekomst van het eiland. Een meerderheid koos voor een “bijzondere band” met het voormalige moederland. Maar het referendum was omstreden. De dominante politieke partij, nauw verbonden met het CDA in Nederland, voerde een agressieve campagne met beloftes van welvaart en vooruitgang en sleurde passieve kiezers naar het stembureau – soms letterlijk.

borden2-640x480

Achteraf gaven de Bonairianen blijk van een stevige portie buyers’ remorse: ze hebben gekozen voor een speciale band – niet voor integratie zo heet het. Voor de laatste statenverkiezingen van de Nederlandse Antillen koos een meerderheid van de bevolking in Bonaire voor de twee partijen die tegen integratie zijn. Maar de eis van de grootste oppositiepartij voor een nieuw referendum botst op een onvoorwaardelijk njet van Den Haag. Reactie van veel Nederlanders: “Ondankbare mensen.” Tonnie N. op de website van Het Parool: “Hoe komen we aan die mazzel dat we er zo vanaf komen! Ongelooflijk, wat een praatjes. En dat terwijl ze nog nooit hun eigen kont hebben schoongeveegd!” Een andere Nederlander over Bonaire, geciteerd in Een Koloniale Speeltuin van NRC-correspondente Miriam Sluis: “Geef ’t alsjeblieft aan Venezuela, weer een zorg minder.” Een sentiment dat Geert Wilders met plezier aanblaast.

Het nieuwe statuut van “Nederlandse gemeente” had grote gevolgen voor Bonaire. Het begon met een invasie van Nederlandse ambtenaren die het allemaal anders zouden doen – rechtlijnig naar Hollands voorbeeld. Dat botste met de Antilliaanse mentaliteit van improvisatie. Niet dat de Hollanders het slecht bedoelden: het was allemaal in het belang van de Bonairiaanse bevolking, een naar kolonialisme ruikende vorm van paternalisme. Eerst kwam er een nieuwe gevangenis met opleiding van gevangenisbewaarders naar Nederlands voorbeeld, een wat vreemde prioriteit vonden velen. Maar ook de luchthaven werd uitgebreid en gemoderniseerd en er kwam een nieuw ziekenhuis met gezondheidszorg voor iedereen. Tegelijk werd het eiland overspoeld door Nederlandse gelukzoekers die een graantje mee wilden pikken van de verwachte stijging van de vastgoedprijzen. De prijs van de woningen schoot inderdaad als een raket omhoog. Nederlanders pikten de mooiste percelen in. Een beetje villa met uitzicht op zee loopt in de miljoenen dollars. Bonairianen konden het niet betalen en kregen de indruk dat ze tweederangsburgers werden in hun eigen land.

De dag voor Kerstmis in supermarkt Van den Tweel: overwegend witte gezichten, lange Nederlanders, blonde Nederlandse kindjes en slechts hier en daar een donkere huidskelur. Het is duidelijk: dit is een winkel voor de beter gesitueerden en dat zijn bijna allemaal makamba’s, Europese Nederlanders. Een oudere generatie Nederlanders – gepensioneerden, natuurliefhebbers leraren en duikers – probeerde zich te integreren. Ze leerden Papiaments en waren actief in het verenigingsleven. Niet zo de nieuwe generatie – ambtenaren, projectontwikkelaars, ondernemers. Velen komen voor een korte periode: uitgezonden door de overheid of poen scheppen en verdwijnen. Geen sprake van dat ze Papiaments – “dat apentaaltje” – zouden leren. Niet te verbazen dus dat de Bonairianen van de weeromstuit vaak wrevelig en nors reageren op wie Nederlands spreekt.

“De taalkwestie woedt als een veenbrand” schrijft Trix van Bennekom, de Nederlandse correspondente van Elsevier, in haar boek “De Tragiek van Bonaire.” Sinds het eiland deel van Nederland is geworden is de taalgevoeligheid alleen maar toegenomen. Bonairiaanse media reageren geïrriteerd op persberichten in het Nederlands. “Berichten in het Nederlands gaan meteen in de prullenbak” of “Papiaments is onze moedertaal,” reacties die ons Vlamingen – mutatis mutandis – welbekend zijn of waren. “Een deel van Nederland en zoveel aversie voor de Nederlandse taal,” schrijft van Bennekom. En: “Meer dan vierhonderd jaar gemeenschappelijk verleden heeft een onbzichtbare muur tussen Europese Nederlanders en Antillianen opgetrokken. Wonderlijk genoeg heeft de integratie binnen Nederland die muur nog wat hoger gemaakt.”

CURACAO-WILLEMSTAD-BOOI

Ramoncito Booi, ook wel de Berlusconi van de tropen genoemd

Jeroen (niet zijn echte naam) is een duikinstructeur die vier jaar geleden van zijn hobby een beroep heeft gemaakt en een goedbetaalde baan in Nederland ruilde voor een onzeker bestaan in Bonaire. Het eiland is een duikersparadijs met ongelooflijk helder water en een fantastische rijkdom aan maritiem leven. Maar na vier jaar denkt Jeroen eraan terug te keren naar Nederland. Hij heeft grote moeite met de heersende politieke elite die corrupt is tot op het bot en zichzelf bedient in de nieuwe bonanza van vastgoed en toerisme. De onbetwistbare leider van het eiland, Ramoncito Booi die zich graag lider máksimo of onderkoning van Bonaire laat noemen, is de kampioen in het kopen van stemmen. Booi slalomt tussen politiek en zakenleven en heeft een hand in vrijwel alle grote bouwprojecten. Hij is goede vriendjes met Nederlandse christendemocratische politici aan de top, maar ook met Nederlandse projectontwikkelaars en bouwbedrijven. Ondanks sterke verdenkingen van corruptie is de voormalige onderwijzer tot dusver aan juridische vervolging weten te ontsnappen.  Hij was een grote propagandist van de “bijzondere band” met Nederland. Of hij daarmee zijn eigen belangen diende of die van de bevolking is zeer de vraag.

jopie

Jopie Abraham, koele minnaar van Nederland, wil een nieuw referendum

Oppositieleider Jopie Abraham is een koele minnaar van de Nederlanders en wil een nieuw referendum over de toekomst van het eiland. Maar ook de Demokrat Abraham is niet onbesproken en doet mee aan de “machinepolitiek: ” macht verwerven door patronage en handjeklap. “Deze hele politieke generatie moet verdwijnen,” zegt Jeroen, “wil het ooit wat worden met Bonaire.” Wellicht mede door de spanningen tussen de pro- en anti Nederlandse publieke opinie is de sfeer op het eiland ook omgeslagen vindt Jeroen. Wie Nederlands spreekt wordt vaak met de nek bekeken: je merkt het in de supermarkt en op straat en je merkt het vooral als je iets van een plaatselijke ambtenaar gedaan moet krijgen. “Dan laten ze je voelen dat ze macht hebben.”

“Ze,” de mensen die in tegenstelling tot de makamba’s op het eiland geboren en getogen zijn, zien het net andersom: ze voelen zich door de Nederlandse ambtenaren uit de hoogte behandeld. Het is meer dan een gevoel. Bonaire is nu een Nederlandse gemeente, met dezelfde plichten maar zonder dezelfde rechten. De sociale voorzieningen zijn een fractie van wat inwoners van een “gewone” Nederlandse gemeente genieten. Er is geen werkloosheidsuitkering en geen kindergeld, de salarissen en de pensioenen zijn een derde van het Nederlandse niveau maar de kosten van levensonderhoud zijn minstens dertig percent hoger. Samen met het nieuwe statuut is de Amerikaanse dollar ingevoerd met grote prijsstijgingen tot gevolg. Het minimumloon van om en bij de 700 US dollar volstaat niet eens om een modale huur te betalen. Maar vooral het nieuwe belastingstelsel heeft voor een drastische verarming van de bevolking gezorgd: Directe belastingen zijn vervangen door hogere indirecte wat vooral de betere verdieners ten goede komt. Lagere inkomens betaalden vroeger immers al nauwelijks inkomensbelasting maar moeten nu net als de rijken en de toeristen méér betalen aan de benzinepomp en in de supermarkt. De verschillen tussen rijk en arm worden op die manier steeds groter: grofweg blank tegen zwart.

Dat het niveau van de voorzieningen op de BES-eilanden (Bonaire, St Eustatius en Saba) lager ligt dan in Nederland is een bewuste politiek van Den Haag. Te allen prijze moest worden voorkomen dat de eilanden een magneet zouden worden voor economische migranten uit armere Zuid-Amerikaanse landen. Nu al is er een toevloed van “gastarbeiders” uit het Zuidamerikaanse continent dat minder dan 100 kilometer hier vandaan ligt: Peruanen in de bouw, Venezolanen en Columbianen in de toeristische industrie, kelners en schoonmakers die nog minder verdienen dan het Bonairiaanse minimumloon en het grootste deel van hun inkomen naar hun achtergebleven familie opsturen zodat ze nauwelijks bijdragen aan de plaatselijke economie. Vandaar alweer wrevel bij de plaatselijke bevolking.

Bonaire is Nederland en  dus moet op termijn ook de Nederlandse wetgeving in haar geheel ook op Bonaire worden toegepast. En ook daar wringt het schoentje. Net als in de overige eilanden is de invloed van een conservatieve katholieke geestelijkheid en fundamentalistische kerken die uit de VS zijn overgewaaid enorm. Vanop de kansel fulmineren priesters en dominees tegen de “vijf immorele wetten” die Nederland aan de bevolking van Bonaire wil opdringen: “homohuwelijk, abortus, euthanasie en legalisering van drugs en prostitutie.” En dat is nog maar een begin zegt een geestelijke leider tegen Miriam Sluis: “Met de komst van een grote groep Europese Nederlanders is het morele verval onder de bevolking ingetreden.” Politiek vanop de kansel; het draagt niet bij tot de harmonische samenleving op het kleine eiland.

images-4Het tropische paradijs Bonaire barst onder de etnische spanningen en de economische malaise, maar dreigt evenzeer ten onder te gaan aan zijn succes. Nergens ter wereld wordt bescherming van het maritieme milieu zo au sérieux genomen als hier. De hele maritieme omgeving van het eiland is beschermd natuurgebied. Terwijl elders nog zeeschildpadden ten offer vielen aan de industrie werden ze hier gekoesterd en in stand gehouden. Het koraal is het best bewaarde ter wereld. Maar de komst van het massatoerisme dreigt dat idyllische plaatje grondig te verstoren. Een paar keer per week leggen reusachtige cruiseschepen aan in Kralendijk en laten hun duizenden passagiers los op het kleine eiland. In december vorig jaar alleen 39000 cruisetoeristen voor een bevolking van 15000. Als een pletwals beweegt de corpulente en soms schaars geklede maar zwaar getatoeëerde massa zich door de smalle Kaya Grandi, de enige winkelstraat van de hoofdstad, met verkeersopstoppingen en irritatie tot gevolg. ’s Avonds verlaat het drijvende torengebouw onder luid getoeter de kade: if it’s Tuesday it must be Bonaire. Alleen de bars en souvernirshops varen er wel bij.

Johan Depoortere

Méer over Bonaire en Caribisch Nederland:

De Tragiek van Bonaire

Trix van Bennekom

Uitgeverij Village 2012

Een Koloniale Speeltuin

Miriam Sluis

Prometheus/NRC Handelsblad 2010

LEES OOK OP DIT SALON: ‘BETOVEREND BONAIRE’ VAN DE HAND VAN MIEN, over de alledaagse, niet-politieke aspecten van het eiland. Klik daarvoor op ‘De reis van Johan Depoortere’, in de rubriek Blogroll.

Entry filed under: boeken, Caraïben, Ekonomie, Geschiedenis, Latijns Amerika. Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , .

EMIRAAT VAN DE KAUKASUS EN VOLGOGRAD: EEN ISLAMITISCH VERHAAL DE AARDAPPELJAREN: AANSCHUIVEN IN ’14- ‘18

3 reacties Add your own

  • 1. tomasronse  |  januari 9, 2014 om 9:09 am

    Boeiend verslag Johan. De Caraiben zijn hel en paradijs tegelijk. Jij ziet beide.

    Beantwoorden
  • 2. rene vriend  |  januari 9, 2014 om 12:30 pm

    klopt als een bus, al is er nog wel meer wat niet klopt en struikt op het eiland jammer genoeg.Het is idd paradijs en voor vele echte inwoners een hell ondanks alle beloftes.Er is veel aan de hand op het eiland goede en ook verkeerde zaken en idd nl bouwbedrijven denken dat ze heel wat zijn en het ff komen maken met hulp van politiek je haalt ze er zo uit overal.Eerst wat moet gebeuren zijn zaken regelen voor de geboren inwoners waar onder ook betaalbare huizen en betaalbaar gas,water,stroom enz enz zo kan ik zelf nog wel een boek vol krijgen

    Beantwoorden
  • 3. NEDERLAND’S BITTERE ERFENIS | Salon van Sisyphus  |  januari 29, 2014 om 9:54 pm

    […] kolonies . De publieke opinie op alle eilanden is sterk verdeeld. Vooral op Bonaire (zie: Bonaire, De Rot in het Paradijs) maar ook op Saba en Sint Eustatius is de onvrede groot. (Sint Eustatius is het enige eiland dat […]

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: