MANNEKESBOEKSKES OVER CONGO

juni 19, 2014 at 10:09 am 2 reacties

Luc 2
door Lucas Catherine

 

Boeken worden hier regelmatig besproken. Mannekesboekskes niet. En daarmee bedoel ik geen Mannen Bladen, maar ik gebruik hier ons Brabants woord voor stripverhalen. Die Mannekesboekskes hebben mij een venster op de wereld geopend. Ik weet het die vergelijking is van Gerard Walschap toen hij het over de beginjaren van de televisie had, maar ondertussen is dat venster al lang op een heel kleine kier na gesloten.

Bij stripverhalen, of beter albums zeggen we nu, is de omgekeerde beweging aan de gang. De tijd van Suske en Wiske, Nero en Kuifje ligt al eeuwen achter mij. En ik geef het grif toe, dat was geen ‘venster op de wereld’, maar een vervormd spiegelpaleis. En dan heb ik het niet alleen over Tintin au Congo – voor onze noordelijke taalgenoten vertaald als Kuifje in Afrika. Van Kongo hadden die nooit gehoord -, maar ook over de Tamtamkloppers, De Vliegende Aap, om niet te spreken van Nero die mij in de Negen Peperbollen mijn eerste woorden swahili leerde. En ondanks die Duistere Spiegel, keek ik er graag naar.

Als ik nu even over mijn toetsenbord kijk dan merk ik dat mijn verzameling stripverhalen stukken indrukwekkender is dan die van de romans die ik nog niet tweedehands heb gedumpt. Die strips zijn voor mij erg belangrijk geweest, vooral in mijn jeugd. En toen, we spreken nu van voor de oorlog (ik bedoel die van Korea) was er al een onderscheid in de Mannekesboekskes tussen fictie en non-fictie. Die laatste variant was minder bekend, maar De verhalen van Oom Wim (“Les Belles Histoires de l’ Oncle Paul”, voor de West-Vlamingen onder u die in het Frans werden opgevoed) was een Belgische educatieve stripreeks die tussen 1951 en 1982 in het weekblad Robbedoes/Spirou verscheen. Daarin heb ik Stanley leren kennen, de man die volgens Oom Wim koning Leopold II de Kongo schonk, en die dus daarna diezelfde Kongo aan ons Belgen schonk.

Stripverhalen zijn geen echte culturele producten. Akkoord. Maar ondertussen heb je ook albums. En daar wil ik er u twee van voorstellen. Allebei over Kongo.
U heeft, of dat had u moeten doen, Joseph Conrad’s Hearth of Darkness gelezen. Ik zal u wat bekennen, ik had dat gelezen, maar wist er nog weinig van. Eerste ‘roman’ over de wrede kolonisatie van Leopold II, zeer getrouw aan de realiteit, dus helemaal niet zo fictief. Een ding herinner ik mij wel erg goed, iets heel intrigerends: waarom kwam die Pool, want zijn volle naam is Jozef Teodor Konrad Korzeniowski, die zo gebiologeerd was door Afrika naar Brussel, terwijl hij toch half Engelsman was geworden? Waarom ging hij werken voor een Brusselse koloniale maatschappij, en niet voor een Britse? Een vrouwenkwestie. Hij had een tante, maar dan een heel jonge, die en plus weduwe was van een Brusselaar, Marguerite Poradowska en hij was verliefd op haar. De toenmalige liberale Brusselse burgemeester Charles Buls was trouwens ook haar aanbidder. Geen van beiden heeft het gehaald. Zij stond te veel op haar onafhankelijkheid, maar Joseph Conrad schreef haar wel heel de tijd brieven, die nog interessanter zijn dan zijn boek. Soit.

Hij nam dienst bij Albert Thys, naar wie later in Kongo, Thysville werd genoemd. Een man met vele compagnies, van spoorwegen tot ivoor, en het is als ‘ivooroogster’, zo heette dat toen dat Conrad de Kongostroom afvaarde in dienst van Thys. De man stierf tijdens de Eerste Wereldoorlog en daarna gingen zijn talrijke bedrijven over in de Société Générale, daardoor dat hij een beetje uit de plundergeschiedenis van Kongo verdween, maar hij rijfde zeker evenveel Kongolees geld binnen als Leopold II en de familie Thys zit nog altijd in de Belgische haute-finance. Zij waren trouwens betrokken in het recente financieel schandaal rond de Compagnie du Bois Sauvage.
Wel ik heb dat verhaal van Conrad over Thys helemaal herlezen, maar nu als stripalbum en als u dat verhaal van Joseph Conrad, Heart of Darkness ook nog eens wil herlezen, historisch heel getrouw en ook nog eens verbazend mooi geïllustreerd,

Baruti en vrienden

Baruti en vrienden

dan raad ik u aan: “Kongo, Le ténébreux voyage de Józef Teodor Konrad Korzeniowski” van Tirabosco en Petrissin. Het is nog maar enkele maanden uit.
Doen, voor de tekst én voor de tekeningen. En om een platitude uit de filmkritiek te gebruiken: de remake is beter dan het origineel.

Luc CongostripBar2_NEW
In het kader van de 100ste verjaardag van Wereldoorlog I, was ik flabbergasted, ik schrijf het in het Engels, want de Engelsen zijn specialist in het herschrijven in hun voordeel van de geschiedenis, ook die van WO I in Afrika, ik was dus flabbergasted door het stripverhaal van Barly Baruti over die Belgische koloniale oorlog in Oost-Afrika. Flabbergasted, omvergevallen van verbazing door de tekeningen, maar zeker door het verhaal.

Barly Baruti is Belg, Kongolees, schilder, muzikant en striptekenaar. Hij heeft nog met Bob De Moor gewerkt in de ateliers van Hergé, en dat kan je zien aan de tekeningen. De bekende Belgische klare lijn, maar dan in kleur door een zwarte.
Het album is nog niet uit (het ligt pas op 2 juli in de boekhandel), maar ik kon het inkijken.

Luc CongostripBar3_NEW
Het heeft niets van een manga of andere modieuze strip, dus geen geweld of bloed dat van de pagina’s druipt. Een oorlogsverhaal dat gaat over menselijke verhoudingen. En dat is een heikel thema als het over ‘Onze Kongo’ gaat. Want de Belgische kolonisatie was er een van segregatie, zeg maar apartheid à la Belge, met een paternalistisch contact tussen blank en zwart die een dekmantel was voor hard racisme. Bambi Ceuppens van het Africamuseum heeft daar een pertinente analyse van gemaakt. Baruti is natuurlijk een artiest. Bij hem is de moeilijke verhouding in een verhaal gegoten. De geschiedenis van Madame Livingstone

Luc Conrad1_NEW
De Belgische kolonisator noemde zijn zwarte ondergeschikten niet bij hun echte, traditionele naam, maar voorzag ze van een bijnaam. Zo kreeg de vader van Barly Baruti de naam David Livingstone omdat hij lang, niet gekroesd en niet zo zwart haar had. Net als de Schotse missionaris waar toen veel over te doen was. Baruti kreeg eerst ook die naam, maar die veranderde na de ‘Zairizering’ van Mobutu in Barly Baruti. Maar dat is lang na ’14-’18, waarin het verhaal speelt. De jonge Kongolees hoort over de oorlog en wil dienen in het koloniaal leger, als verkenner, want hij kent de grensstreek als geen ander. Hij stoot vooral op spot: hoe kan je Livingstone heten, je bent toch geen Schot? Daarop besluit onze held om een krat Belgisch bier te stelen uit de legervoorraad en die naar de Britse troepen over de grens te gaan omruilen tegen een Schotse kilt. Trots keert hij terug naar zijn eenheid in het koloniale leger, maar het levert hem enkel een nieuwe bijnaam op, omwille van de kilt, Madame Livingstone en in het stripverhaal gaat hij nu een belangrijke rol spelen. Hij is eigenlijk de man die de grote oorlogsbodem, de Von Götzen, bombardeert op het Tanganyikameer (de grens tussen Kongo en toenmalig Duits Oostafrika).

Luc Conrad2_NEW

Niets historisch, maar een literaire parabool die duidelijk maakt welke belangrijke rol de Kongolezen speelden in deze oorlog. Een strip dus die meer vertelt dan de officiële herdenkingen.

Lucas Catherine
Historicus van Vergeten Zaken.

Lees over deze geschiedenis op dit Salon ook:
https://salonvansisyphus.wordpress.com/2013/10/07/afrika-wordt-zelfs-oorlogsgewijs-vergeten/

 

Entry filed under: Afrika, boeken, Geschiedenis, Politiek Belgie. Tags: , , , , , .

OPIUM CUBA SÍ, CUBA NO

2 reacties Add your own

  • 1. Kris smet  |  juni 19, 2014 om 9:37 pm

    Dank je wel Lucas, als stripfanaat met bijzonder veel interesse voor Congo kijk ik er naar uit.

    Beantwoorden
  • 2. Lucas Catherine  |  juni 20, 2014 om 8:23 am

    Voor alle duidelijkheid: de zwart-wit illustraties zijn niet van Baruti, maar komen uit Kongo, le ténébreux voyage de Jozef Teodor Konrad Korzeniowski

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: