DE VERGETEN HELDEN VAN DE GROTE OORLOG

augustus 11, 2014 at 8:10 am 2 reacties

Tyne  Cot

Tyne Cot Cemetery in Passendale, het grootste Britse oorlogskerkhof op het continent.

Gekroonde hoofden en verkozen leiders van Europa herdenken met veel klaroengeschal en daverende toespraken het begin van de Eerste Wereldoorlog. Terecht worden de doden herdacht en het was best ontroerend hoe nabestaanden brieven en dagboekfragmenten voorlazen van hen die in Flanders’ Fields, mijn geboortestreek, begraven liggen. Maar ik hoorde geen woord over die andere helden: de dienstweigeraars en de pacifisten die zich vergeefs hebben verzet tegen de waanzin en die daar soms met hun leven voor hebben betaald.

Ze waren de dissidenten van het ogenblik. Toen de oorlogshysterie zich van het land had meester gemaakt en jonge arbeiders zich met duizenden tegelijk gingen melden voor het leger probeerden ze – vergeefs zo zou blijken – de catastrofe af te wenden. Ze kwamen uit alle lagen van de bevolking, maar het waren vooral de socialisten die tot het uiterste probeerden hun kameraden in de rest van Europa te overtuigen niet aan de waanzin deel te nemen. De bekendste was de filosoof en mathematicus Bertrand Russell, kleinzoon van een eerste minister en thuis in de hoogste kringen maar vele anderen die niet konden rekenen op de bescherming verbonden aan een klinkende naam gingen tot het uiterste omdat ze ervan overtuigd waren dat de oorlog alleen maar verliezers zou achterlaten.

James-Keir-Hardie-007

James Keir Hardie

Aan de andere kant van het spectrum: James Keir Hardie, zoon van een Schotse mijnwerker die opgroeide in bittere armoede en zich zelf opwerkte tot parlementslid en leider van de socialisten. Keir Hardie bleef tot het laatste moment hopen dat de arbeiders en hun organisaties hun landen nooit zouden toelaten met elkaar in oorlog te gaan. Samen met zijn vriend Jaurès stelde hij op een congres van de Tweede Internationale in Kopenhagen voor om een algemene staking uit te roepen in elk land dat de oorlog zou verklaren. Toen een Amerikaanse journalist hem vroeg wat het grootste gevaar was voor de 20e eeuw antwoordde hij: militarisme. Tot zijn ontzetting moest Hardie vaststellen dat de kameraden massaal naar de recruteringsbureaus trokken.

Niemand leek bestand tegen de oorlogshysterie die zich van Europa had meester gemaakt. Russell schreef pamfletten en brieven en sprak arbeiders toe in rode gewesten als Schotland en Wales. Toen de leiders van de No-Conscription Fellowship, de grootste organisatie van gewetensbezwaarden, achter de tralies verdwenen nam hij de leiding over. Hij verdedigde gevangen gewetensbezwaarden en hielp hun families tot hij uiteindelijk zelf in de gevangenis terecht kwam. Hij was al lang een doorn in het oog van de militaire en de burgerlijke autoriteiten maar de aanleiding voor zijn arrestatie was een artikel waarin Russell voorspelde dat de Amerikaanse troepen die naar de oorlog in Europa werden gestuurd wellicht gebruikt zouden worden als stakingsbrekers, “een bezigheid waar het Amerikaanse leger in eigen land mee vertrouwd is.”

Bertrand Russell, 1951

Bertrand Russell

Russell was niet de enige high class Briton die de kant van de arbeiders koos en tegen de oorlog ageerde. Charlotte Despard kwam eveneens uit een aanzienlijke familie. Ze was de zus van Sir John French, de opperbevelhebber van de Britse troepen op het vasteland. Broer en zus hielden zielsveel van elkaar maar tussen hun beider politieke en maatschappelijke opvattingen gaapte een kloof zo groot als de Grand Canyon. Hij zat gebeiteld in de Britse militaristische traditie. Zij woonde in de Londense krottenwijk Battersea tussen de arbeiders die ze op geregelde tijdstippen voor een ontspannend weekend meenam naar het aristocratische landgoed van hun ouders. Despard ageerde tegen de oorlog en voor de suffragettes en schuwde daarbij geen gewelddadige confrontaties met de bereden politie.

dbf4918fc7050c9e861f65f3a49bd7c3

Charlotte Despard

Vele tientallen Britten wier namen vergeten zijn verkozen de gevangenis en in sommige gevallen het vuurpeloton boven het slagveld. Terwijl hun leeftijdgenoten zingend en fluitend naar de slachtbank trokken trotseerden ze de hoon en de spot van de super-patriottische pers, het gejoel van vijandige tegenbetogers, de broodroof en de constante aandacht van de inlichtingendiensten. Ook Stephen Hobhouse was een telg uit een aristocratische familie. Hij weigerde de erfenis die een rijke grootgrondbezitter van hem had gemaakt en koos integendeel voor een sober leven als Quaker.

Na een vlammende speech van Keir Hardie op Trafalgar Square, twee dagen vóór Groot-Brittanië ten oorlog te trok, besloot Stephen Hobhouse dienst te weigeren. Samen met 11 anderen werd hij tot dwangarbeid veroordeeld. Hobhouse overleefde zijn gevangenschap, anderen hadden minder geluk en werden geboeid naar het front gevoerd waar ze met de doodstraf werden bedreigd als ze voort weigerden bevelen op te volgen. Slechts dank zij intense lobbying in Londen kon een groep van 50 dienstweigeraars van het executiepeloton worden gered toen ze bij de slag aan de Somme bleven weigeren hun wapens te gebruiken. De dienstweigeraars en de pacifisten hebben de tragedie van de Eerste Wereldoorlog niet kunnen verhinderen.

In de ogen van velen van hun tijdgenoten waren ze zo niet laf dan in het beste geval naïef. Maar wie waren naïef: zij die de waanzin probeerden te voorkomen door dienst te weigeren of de duizenden die juichend en zingend naar de slachtbank trokken om hun leven te laten in een oorlog om de verdeling van de koloniale buit onder de Europese mogendheden? Op de oorlogskerkhoven in Flanders’ Fields zoek je vergeefs naar hun graven. Er zijn geen monumenten voor de dienstweigeraars als Hobhouse of de anti-oorlogsactivisten als Keir Hardie of Charlotte Despard. Zij beseften dat ze aan de verliezende kant stonden, maar vonden het desondanks nodig door te gaan met het protest. Of zoals Russell jaren later schreef: “Ik wist dat het mijn plicht was te protesteren, hoe futiel het ook mocht lijken. Ik was het aan de menselijke natuur verplicht aan te tonen dat zij die niet door de knieën gingen rechtop bleven staan.”

Johan Depoortere

5 augustus 2004

Deze bijdrage verscheen eerder in De Standaard van 9 augustus 2014

Over het verzet tegen de oorlog in Groot-Brittanië: To End All Wars, A story of Loyalty and Rebellion 1914-1918 door Adam Hochschild.

In het Nederlands vertaald als Verzet en Eendracht uitgegeven bij J.M. Meulenhof

Zie ook: https://salonvansisyphus.wordpress.com/2011/06/12/oorlog-om-een-einde-te-maken-aan-de-oorlog/

Entry filed under: Europa, Geschiedenis, Groot Brittannië, oorlog. Tags: , , , .

OPKOMST EN ONDERGANG VAN HET AMERIKAANSE RIJK GAZA EN DE NOBELPRIJS VOOR DE VREDE

2 reacties Add your own

  • 1. tomasronse  |  augustus 17, 2014 om 8:16 am

    Een leerzaam stuk. In Duitsland waren de bekendste tegenstanders van de oorlog Rosa Luxemburg en Karl Leibknecht. Beiden werden vermoord, in opdracht van de sociaal-democraat Gustav Noske. De sociaal-democratische partijen ontpopten zich in bijna alle landen (Servie, meen ik me te herinneren, was de uitzondering) als cheerleaders voor de globale massamoord. Tientallen miljoenen kwamen om en dat waren vooral mensen uit de sociale klasse die de sociaal-democratie pretendeert te vertegenwoordigen. Op de monumenten voor de gesneuvelden zou moeten staan: “Ze stierven voor erger dan niets”.
    Tom

    Beantwoorden
  • 2. Annemarie 'Pax' Gielen  |  augustus 18, 2014 om 1:17 pm

    Heb het met veel interesse gelezen en via facebook gedeeld.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: