LITERA- EN ARCHITECTUUR HAND IN HAND

september 14, 2014 at 7:16 am Plaats een reactie

Huize Roelants met flitsende fietsers vooraan

Huize Roelants met flitsende fietsers vooraan

Architect Van Der Meeren was ‘potlood in hand’ van literaire
Mandarijn’

door Eric Bracke

Eind de jaren 1950 ging de socialistische architect Willy Van Der
Meeren doceren ‘bij de broedertjes’ van Sint-Lukas, ‘met De Standaard
als gazet en een les die begint met een mis in de kapel.’ De
modernistische grootmeester, die ijverde voor betaalbare woningen voor
iedereen, liet zich gelukkig niet inperken door ideologische grenzen.
In 1962 tekende hij de woning van de bekende katholieke schrijver en
museumconservator Maurice Roelants. De betonnen schelp op de Tomberg
in Sint-Martens-Lennik is een hoogtepunt uit de Belgische architectuur
en is samen met andere realisaties van Van Der Meeren in Lennik te
bezoeken.

Voor veel dorpelingen moet het een soort UFO geweest zijn, dat
betonnen gevaarte dat in de winter van 1962-1963 verrees op de nog
onbebouwde Tomberg. De bewoner keek er uit op de glooiende Brabantse velden en bossen. In de verte tekenden zich tegen het zwerk de Lennikse
kerkspitsen en de kantelen van ‘zijn’ kasteel van Gaasbeek af. ‘Het perceel
was op geen enkele manier omheind’, schrijft architectuurcriticus Mil De
Kooning in de publicatie *Willy Van Der Meeren en Maurice Roelants *die
over een paar weken verschijnt. ‘Roelants wilde niet een lap grond, maar
het ganse landschap bewonen. Aanvankelijk werd de tuin zelfs voor een deel als landbouwgrond gebruikt, zodat de ploegvoren soms tot vlak bij de woning werden getrokken.’

Mandarijn

De bewoner van deze moderne bunker was geen jonge beeldenstormer, maar een gepensioneerde ambtenaar en een beroemd schrijver. In 1927 had Maurice Roelants (1895, Gent-1966, Sint-Martens-Lennik) naam gemaakt met zijn debuutroman *Komen en gaan*, die door critici een mijlpaal in onze
literatuurgeschiedenis werd genoemd. De jonge schrijver introduceerde
zogezegd de psychologische roman in Vlaanderen, al komt die eer veeleer toe aan Willem Elsschot met *Villa des Roses* (1913). Amper drie jaar na *Komen en gaan,* en na de novelle *De Jazzspeler,* kreeg de auteur de
driejaarlijkse Staatsprijs voor Vlaams verhalend proza.

Toch was schrijven voor Roelants niet het begin en het einde, naar eigen zeggen was hij meer een man van de actie. Hij gebruikte zijn reputatie van bekend schrijver, redacteur van literaire tijdschriften, jurylid van allerlei prijzen en journalist om deuren te openen en zelfs die van de paleizen gingen voor hem op een kier. In de herfst van zijn carrière wist hij als conservator van het kasteel van Gaasbeek de
Belgische en Nederlandse vorsten zover te krijgen dat ze hem op 1 juni 1960 met een bezoek vereerden. Bij zijn stukken voor *Het Laatste Nieuws* en diverse Nederlandse bladen valt zijn voorkeur op voor het zogenaamde
auto-interview, waarbij de journalist-criticus zijn eigen vragen
beantwoordde. In culturele gezelschappen ontpopte hij zich tot een
luidruchtige mandarijn en ‘arrangeur’ en wekte door zijn verstikkende
alomtegenwoordigheid de weerzin op van jonge schrijvers-publicisten als
Julien Weverbergh en Paul de Wispelaere. Maar met Herman Teirlinck, Richard Minne, Menno ter Braak en E. du Perron onderhield hij lange tijd oprechte vriendschapsbanden en ook de Brabantse schilders Jean Brusselmans, Edgard Tytgat en Hippolyte Daeye mocht hij tot zijn vrienden rekenen. Hij pakte ook graag uit met zijn amicale contacten met vooruitstrevende architecten. Allereerst Henry van de Velde en bij de volgende generatie ook Léon Stynen, Hugo Van Kuyck en Victor Bourgeois. Maar voor het huis op de Tomberg in Sint-Martens-Lennik koos hij uiteindelijk de jongere architect Willy Van Der Meeren (1923-2002)

Le Corbusier

Maurice Roelants heeft zich altijd ook een beetje een bouwmeester gevoeld.
Eerder had hij al twee woningen laten optrekken in het Brusselse en ook in
het kasteel van Gaasbeek zat hij niet stil (in het eerste huis, op de
Windberg in Wemmel, is later Johan Verminnen opgegroeid). Maar het was pas op zijn 67-ste dat hij samen met Van Der Meeren echt grenzen verlegde. Hij koos Van Der Meeren, die toen ook via radio en televisie bekendheid genoot, omdat hij in hem een volgeling van de Frans-Zwitserse grootmeester Le Corbusier zag. De *Modulor* van Le Corbusier, een menselijke schaal voor architectonische verhoudingen, is inderdaad te bespeuren in vele verwezenlijkingen van Van Der Meeren, zoals het zogenaamde CECA-huis (1954) een moderne, geprefabriceerde arbeiderswoning. Ook zijn eenvoudige meubels, waarvan sommige ontwerpen nu opnieuw op de markt zijn gebracht, beantwoorden tot op zekere hoogte aan de Modulor.

Bracke 2
Van Der Meeren was een socialistische architect, maar hij liet zich niet
inperken door religieuze of ideologische grenzen. Enkele jaren voor hij de
opdracht van Roelants aanvaardde, begon hij zelfs te doceren ‘bij de
broedertjes’ van Sint-Lukas, ‘met *De Standaard* als gazet en een les die
begint met een mis in de kapel

Opvallend is dat Van Der Meeren de verdienste voor de woning Roelants voor een groot stuk bij de schrijver zelf legt. Volgens de architect wist
Roelants zijn eisen ‘in korte zinnetjes’ te verwoorden, ‘als een
dicteermachine’. Als architect voelde hij zich ‘het potlood in zijn hand’.
‘Ik kwam tot een raar resultaat, een soort bunker met afgesneden segmenten en maakte hiervan een pover maketje in karton (…). Maurice vond het precies zijn tweede vel dat ik aan elkaar gebreid had.’ Van Der Meeren trok er zijn lessen uit en vroeg toekomstige bouwheren sindsdien om via een vragenlijst grondig na te denken over hun levensbehoeften.

Bracke 3

Bedreigde galerie

Mil De Kooning, die doctoreerde op Van Der Meeren en ook diens archieven
beheert, noemt het huis op de Tomberg ‘architectuur die gemaakt is op de
maat van het verlangen’. Samen met Ronny De Meyer, collega-professor aan de UGent, stelt hij een tentoonstelling samen over veertien realisaties van
Willy Van Der Meeren in de periode 1958-1985. Vijf gebouwen zijn in die
periode opgetrokken in Lennik. Een ervan is het complex Verhoeven: een
appartementsgebouw met drie winkels en een ondergrondse galerie. In die
ondergrondse galerie vindt straks de expositie plaats. ‘De complexe
opdracht Verhoeven is een onbekend gebleven, maar waardevol voorbeeld van integratie-architectuur in een historisch centrum’, zegt De Kooning. ‘Net als in de woningen zijn de door Van Der Meeren geconcipieerde interieurs en meubels zo goed als volledig bewaard. Uniek is ook dat Van Der Meeren voor sommige interieurs samenwerkte met Pieter De Bruyne. Jammer genoeg is het voortbestaan van de ondergrondse galerieruimte bedreigd. Er zijn condensatieproblemen en het wapeningsijzer in de betonnen balken ligt hier en daar bloot. De expositie op deze plaats is tegelijk een oproep om het gebouw te bewaren en te beschermen.’
Voor De Kooning is de expositie in Lennik een tussenstap naar een grote
expositie over Van Der Meeren in 1923, honderd jaar na diens geboorte.
Tegen die tijd wil hij ook een omvattend naslagwerk publiceren met
bijdragen van critici en historici uit binnen- en buitenland.

Bracke 4

De tentoonstelling in Galerij Verhoeven, Markt 2 te Lennik is voor
iedereen toegankelijk tot 19 oktober op zaterdag en zondag, van 10 tot 17 uur.
Ook de woning van schrijver Maurice Roelants , Oude Brusselsestraat 15,
Sint-Martens-Lennik is op Open Monumentendag te bezichtigen.

Foto bovenaan: Wim van Nueten
De andere foto’s: Archieven WVDM, coll. A & D 50

NOOT : Dit is de oorspronkelijke tekst van auteur Eric Bracke, ‘bewerkt’ verschenen in De Morgen van 10 september. Een eindredacteur die het woord ‘mandarijn’ niet kent en het daarom maar schrapt, is een nachtmerrie voor elke rechtgeaarde krantenman/vrouw. Om maar iets te noemen. (jc)

Entry filed under: Kunst, Samenleving, toerisme. Tags: , , , , .

NA FIDEL GENIAAL EN SCHIZOFREEN

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.205 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: