DE STADSDICHTER VAN DE REPUBLIEK BRUSSEL

oktober 31, 2014 at 9:50 am 3 reacties

LK 0 Jan-Baptiste Houwaert

door Lucas Catherine

Mijn vrouw die de 21ste eeuw een geweldige eeuw vindt, kijkt graag naar tv-series, genre Breaking Bad. Dankzij dvd’s kijkt ze de laatste dagen wel drie afleveringen per dag.
Ik, die heimwee heb naar de 19de eeuw ontcijfer liever standbeelden van toen. Ze bewegen niet en zijn moeilijker te begrijpen. Vrienden vertellen je wat je op tv moet zien. Standbeelden, vertellen vaak weinig uit zichzelf en vooral, je moet ze zelf zoeken. Iedereen loopt er voorbij, niemand die je zegt: oh, die moet je eens gaan zien. Alleen het toeval helpt.

Vroeger was er op het Houwaertplein in Sint-Joost-ten-Node een Grieks restaurant dat bekend stond om zijn kokalakia, gegrilde lamsribbetjes. Mijn kinderen wilden er iedere zondag gaan eten. Nu is dat een Turks café, waar ik nooit kom en er rechtover is een wasserette Houwaert en een Brasserie Houwaert. Ik heb altijd gedacht, Houwaert, die moet hier vroeger burgemeester zijn geweest, maar nooit ben ik naar het borstbeeld van de man dat op het plein prijkt gaan kijken. Tot nu 30 jaar later.
Een wat norse man met onder zijn baard een rolkraag die typisch was in de zestiende eeuw. En een Brusselse held uit de tijd van onze Geuzenrepubliek (1576-1585).

LK 2 PlaceHouwaert 003

Onder zijn borst prijkt een bronzen medaillon met daarop een rits symbolen en zijn lijfspreuk Houdt Middel Mate. Die dt bij houdt wijst erop dat het monument “recent” is, negentiende-eeuws, want zelf gebruikte hij altijd Hout Middel Mate, zonder dt. Toen mocht dat nog in Brussel, een van de redenen voor mij om deze zestiende eeuw als onze Gouden Eeuw te beschouwen. Door de ronde medaillon loopt een middellijn, die extremen scheidt: linksboven staat een adelaar, symbool van snelheid en linksonder een schildpad, het dier der traagheid. Bovenrechts prijkt een hoorn des overvloeds, en onder de lijn een bedelnap. Die nap wijst er ook op dat Houwaert sympatiseerde met de geuzenopstand. Verder zien we een lauwerkrans, hij was een gevierd dichter. Dan ook nog een spade. Tijdens de Brusselse Republiek hield hij toezicht op het verstevigen van de verdedigingsgordel rond de stad. En ook nog een passer, ideaal instrument om de Middel Mate van een cirkel te kennen maar misschien ook als vroeg symbool van de vrijdenkerij, want een vrijdenker was hij. Tijd om u zijn curriculum vitae te geven.

Jan Baptist Houwaert (1533-1599) werd geboren en is gestorven in Sint-Joost ten Node. Hij is de bekendste rederijker uit de zestiende eeuw. Niet dat de rederijkers zo royaal bedeeld zijn in de geschiedschrijving van onze literatuur, maar van hem is een best-seller bekend: Pegasides pleyn (Pegasiden = Muzen), ofte den lust-hof der maechden. Wellevenskunst voor vrouwen, meer dan 60 000 regels, in 16 ‘amoreuse, poëtelycke, stichtende boecken’, een aaneenschakeling van goede lessen, doormengd met fabels en verhalen uit de geschiedenis. In het laatste boek worden aan de man zijn plichten uiteengezet. De jonkvrouwen van Brussel schonken de dichter dan ook een lauwerkrans. Die prijkt nu dus op zijn standbeeld. Het gedicht is een voorloper van Het Houwelyck van Jacob Cats.
Houwaert bezat een uitgebreide bibliotheek en zijn residentie was opgeluisterd met tapijten en schilderijen van de bekendste meesters. Hij noemde haar “Cleyn Venegien”, Klein Venetië en het lag, naar eigen zeggen, in de “schoonste contreye die in Europa mocht sijn ghelegen”. Houwaert beschreef het eigendom in tal van lyrische gedichten. De invloed van de Renaissance komt duidelijk tot uiting wanneer de dichter de geometrische aanleg van zijn tuinen verheerlijkt:

“Sy sijn soo ordentelijck gheproportioneert
Al oftse Dedalus met den passer en hant
Selfs hadde ghebout en gheprotacteert
En of den winckelhaeck ghebruyct waer aen elcken cant”.
Waarschijnlijk verwijst de passer op zijn standbeeld ook naar dit vers van hem.
Cleyn Venegien lag aan de oever van de vijvers van Sint-Joost (waar nu de waterkrachtstraat en de Kleine Dalstraat zijn), langs een brugje over de Maalbeek. Dat brugje was in 1552 speciaal daar gebouwd op vraag van Keizer Karel omdat hij dan sneller de viswarande van Linthout (Schaarbeek) kon bereiken om er te gaan vissen.

LK 3Klein Venetiën_NEW
Houwaert ging in de Brusselse herberg Den Hoorn regelmatig luisteren naar protestantse preken en in 1568 richtte hij een verzoekschrift tot de landvoogdes, Margareta van Parma om reformatorische preken in Brussel toe te staan. Daarop werd hij aangehouden door inquisiteur Grouwels, bekend als Spellekens omdat hij de ogen van de gevangenen met spelden bewerkte, en opgesloten in de Treurenborch de inquisitiegevangenis met de slechtste reputatie, eigenlijk een annex van de Sint-Goedele kathedraal. Dankzij zijn relaties kwam hij na minder dan een jaar vrij.

Na de verdrijving van het katholieke regime engageerde hij zich volop in de Brusselse Republiek en werd in 1576 hoofd-opzichter van de fortificatiewerken aan de wallen. Bij de intocht van Willem van Oranje in 1578 leidde hij de feestelijkheden. De boot waarop Oranje zijn thuisstad Brussel binnenvoer was rijkelijk versierd en beschilderd. Er stonden boompjes op waaraan guirlandes en sinaasappels hingen. De prins zat aan tafel met leden van de Staten-Generaal terwijl muzikanten de maaltijd opluisterden. Er was een hele escorte boten van de verschillende Rederijkerskamers. De leiding van deze luisterrijke intrede was dus in handen van Jan Baptist. Als stadsdichter vaarde hij mee op de boot waarin Oranje zat en droeg daar het huldegedicht voor, Declaratie van die triumphante Incompst vanden Prince van Oraingnien, binnen die Princelijcke Stadt van Brussele, geschiet in t’iaer, Duysent, vijfhondert, achtentseuentich, den achthiensten Septembris :

“ Willekom die uyt liefde als een Prince valiant
Met wijsheydt die welvaert soeckt van ’t Vaderlandt..”

Willem zal hem in 1578 trouwens benoemen tot “Conseillier ende meester van der Rekeninghe ons Heeren des Coninxks van Braband”. Minister van Financiën van Brabant.
Rederijkers als Jan Baptist Houwaert waren zich terdege bewust van hun propagandarol voor de Brusselse Republiek. Zo schrijft hij in Die clachte, ende troost van Belgica. Vermellende in wat ellendich lijden, verdriet ende cativicheydt (captiviteit), dit Nederland gevallen is…(1582):
En hadde Quintus Cursius niet geschreven
Vanden grooten Alexander verheven,
Wat souden wij weten van zijn victorie?
Ulisses fame die waer verdonckert bleven
En hadde Homerus niet verhaelt zijn leven,
Wat eere sou Scipio den grooten Africaen
Achterghelaten hebben in t’werels Ciborie?
En wat souden wij weten vanden goeden Troyaen?
En hadde Titus Livius en Plutarchus ghedaen.
Houwaert pleegde een reeks dichtwerken ten voordele van de reformatie, maar hield zich afzijdig van het Calvinisme dat hij te intolerant vond.
Zo is er “Oratie der Ambassadeuren…” een vertaling van de speech van Marnix van Sint-Aldegonde op de Rijksdag van Worms. “Die clachte ende troost van Belgica…”, “Een Tragedie van der Oorloghen” en “Die Comedie van den Peys”.
Hij was een van de sterke figuren rond Olivier Vanden Tympel, de leider van de Brusselse Republiek. Wanneer die valt op 10 maart 1585, leidt hij de onderhandelingen over de capitulatie van Brussel aan de Hertog van Parma. Hij blijft in Brussel als waarschijnlijk de enige vrijdenker die de katholieke terreur die losbreekt na de val van de stad overleeft en zal op 19 maart 1599 in zijn Klein Venetiën overlijden. Jan Baptist Houwaert krijgt eind negentiende eeuw op het Brusselse stadhuis een beeld, kant Gulden Hoofdstraat. En in Sint-Joost ten Node heeft hij dus het plein dat naar hem is genoemd en waarop zijn standbeeld staat.

Place Houwaert

Place Houwaert

Lees meer over Houwaert, de opstand tegen het katholiek regime en de Geuzenrepubliek in het pas bij EPO verschenen boek: Brussel, van Renaissance tot Republiek. Zelfde auteur.

Entry filed under: boeken, Europa, Geschiedenis, godsdienst, Kunst, oorlog, Politiek Belgie. Tags: , , .

HEBBEN WE NU ALLES GEHAD OVER DE GROOTE OORLOG? DE MAN DIE HET GAS DEED BRANDEN

3 reacties Add your own

  • 1. kris smet  |  november 2, 2014 om 9:50 am

    met dank aan onze historicus van o.m. vergeten dichters.

    Beantwoorden
  • 2. nadinedemedts  |  november 3, 2014 om 8:26 am

    oprecht dank , nog een reden om Brussel en bijzonder, St.Joost eens anders te bekijken;
    Nadine Lapiere

    Beantwoorden
  • 3. Henk Coopman  |  november 3, 2014 om 10:37 am

    Inderdaad. Koop ik. (Samen met Els Witte’s “Verloren Koninkrijk” overigens.)

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: