AL LANG BRANDT DE LAMP IN LAMPEDUSA

mei 4, 2015 at 3:20 pm 1 reactie

Lam 1

door Jef Coeck

‘Op Lampedusa zijn weer bootjes met x aantal vluchtelingen, soms meer dan 3000 op een dag, aangespoeld en/of opgepikt door meestal Italiaanse schepen. Of verdronken. Deze toestand is onhoudbaar en vraagt om hulp van de Europese Unie en de rest van de wereld. Staatssecretaris Francken (meneer X, mevrouw Y, paus F) is afgereisd naar Lampedusa om de toestand ter plaatse in ogenschouw te nemen.’ Het is sinds maanden een bijna dagelijks weerkerend bericht in de journaals en de kranten.

Weinigen hadden tot voor kort gehoord van het poëtisch klinkende eilandje Lampedusa. Het ligt in de Middelandse Zee, onder Sicilië waar het deel van uitmaakt, en is niet groter dan 20 vierkante kilometer. Het ligt dichter bij de Afrikaanse kust dan bij Sicilië zelf. Stranden, zon en water, vakantiegangers, een stukje Italië zonder geschiedenis? Dat laatste klopt niet helemaal, eigenlijk helemaal niet. Lampedusa heeft een lang en bewogen verleden.

Joseph Heller

Joseph Heller

Literatuurliefhebbers kennen het boek van Joseph Heller ‘Catch-22’. Het is een anti-oorlogsroman die zich afspeelt bij een Amerikaans luchtmachtonderdeel dat sinds medio 1943 opereerde vanop een Italiaans eiland in de Middellandse Zee. In het boek is dat het nog kleinere eiland Pianosa, dat voor de kust van Toscane ligt. Om diverse redenen was dat absoluut uitgesloten. In werkelijkheid ging het om Lampedusa en vooral ook Sicilië zelf, vanwaar de geallieerde luchtmacht bombardementsvluchten op de Duitse linies in Europa uitvoerde.

Konden de Amerikanen daar dan zo vrij opereren, zelfs toen Mussolini – bondgenoot van Hitler – nog aan de macht was? Ja, dat kon en wel hierom.

Operation Husky

De Siciliaanse maffia, die veel te ‘lijden’ had van de fascistische dictatuur, keek reikhalzend uit naar de komst van de Amerikanen. De maffiosi bleken dan ook graag bereid met de Amerikanen samen te werken. Vertegenwoordigers van de FBI en hoge Amerikaanse politieke en militaire functionarissen zochten in Comstock Prison van New York de Amerikaans-Siciliaanse maffiabaas Lucky Luciano op. De godfather van de Cosa Nostra was veroordeeld tot 30 jaar cel wegens het souteneurschap over tweeduizend prostituees. De VS-autoriteiten beloofden hem gratie als hij zou bemiddelen tussen de Amerikanen en de Siciliaanse maffia, om een soepele landing van de geallieerde troepen op Sicilië mogelijk te maken. Zo gebeurde het ook. Luciano kwam vrij. De publieke opinie op Sicilië werd bewerkt zodat de mensen, ondanks jarenlange fascistische propaganda en bijhorende sympathie, in dichte rijen juichten toen de geallieerden verschenen. En overal stonden lieden (maffialeden) klaar om de macht en de controle over te nemen. De Engels-Amerikaanse operatie Husky, die begon in de nacht van 9 op 10 juli 1943 aan de zuidkust, verliep dan ook gesmeerd. Binnen zes weken waren Sicilië en zijn ‘Pelagische eilanden’ (drie in aantal, waaronder Lampedusa) bevrijd.

Lucky Luciano

Lucky Luciano

Don Calogero Vizzini uit Villalba en Giuseppe Genco Russo uit Mussomeli, toen de nummer een en twee van de Siciliaanse maffia, werden vanaf de invasie intensief betrokken bij het verdere verloop van de operatie. Zij werden zelfs tot burgermeester van hun stad benoemd. Om zich van de onvoorwaardelijke steun van de maffia te kunnen verzekeren, stonden de geallieerden toe dat het hele criminele netwerk in een mum van tijd werd hersteld.
Door de schaarste aan allerlei goederen, zoals schoenen, kleding, sigaretten en medicijnen ontstond een nieuwe en lucratieve activiteit voor de maffiosi: de smokkel, op Sicilië beter bekend als ntralluzzu.

De maffia wist in deze periode in alle openbare diensten en bestuursorganen te infiltreren, van waaruit zij – dankzij de steun van de geallieerde militaire autoriteiten – de handel kon beheersen. Van 1943 tot 1946 was de maffia de onbetwiste leider van de smokkelhandel dankzij de uiterst winstgevende route Napels – Palermo.
De beweging van arbeiders en boeren bloeide op als gevolg van de almaar toenemende armoede, en ook het banditisme stak de kop weer op. Om zichzelf en hun eigendommen te beschermen, omringden de rijken zich als vanouds met geboefte. Maar er waren meer bedreigingen voor de landeigenaren. Het rode gevaar lag op de loer. De communistische landbouwminister Fausto Gullo van de tijdelijke Italiaanse regering wilde bijvoorbeeld dat de arme boeren eigenaar konden worden van ongebruikte stukken land en dat de landbouwproducten eerlijker zouden worden verdeeld. Om te voorkomen dat de communisten met dit soort maatregelen hun macht zouden gaan ondergraven, wilde de bezittende klasse zich zo snel mogelijk van Italië afscheiden. Sommigen wilden helemaal onafhankelijk zijn en anderen hoopten dat Sicilië de 49ste staat van de Verenigde Staten mocht worden.

Meteen na de bevrijding van de fascisten hadden de separatisten in Palermo er al op aangedrongen Sicilië onafhankelijkheid te verlenen. Tegelijktijd werd de beruchte bendeleider Salvatore Giuliano gevraagd de opstand te steunen. Giuliano werd benoemd tot kolonel over een samenraapsel van allerhande gewapende bendes dat de mooie naam Vrijwilligersleger voor de Onafhankelijkheid van Sicilië kreeg toebedeeld.

Salvatore Giulliano

Salvatore Giulliano

Giuliano trok plunderend en brandstichtend rond met als dieptepunt de aanslag van Portella della Ginestra, een dorp in de buurt van Palermo, waar op 1 mei 1947 de werklui uit het gebied en hun gezinnen waren samengekomen om de Dag van de Arbeid te vieren. Toen de lokale secretaris van de socialistische partij net aan zijn toespraak was begonnen, klonken vanaf de heuvels rondom de eerste schoten. De mensen reageerden enthousiast, want ze dachten dat er alleen maar in de lucht geschoten werd, maar daarna klonk de eerste schreeuw. Er waren elf doden en vijfendertig gewonden. Met deze methoden bereikte Giuliano zijn doel. Het vervolg is niet verrassend. Giuliano werd in 1950 dood aangetroffen, zogenaamd na een vuurgevecht, maar vermoedelijk eerst door maffiabroeders vermoord.

Russo, Giuliano, etc. zijn namen die geregeld terugkeren in de Amerikaanse politiek. Dat is nu verklaard. Op Lampedusa en in heel Sicilië is de maffia, na een zuiveringsactie in de jaren tachtig, weer de baas. Wie zou die boten leveren aan mensensmokkelaars? Zo simpel is het niet om alles op de Cosa Nostra af te schuiven, want de concurrentie is groot.

Vanaf de Oudheid

De naam Lampedusa zou kunnen afstammen van het Griekse woord ‘lampàs’, wat toorts of fakkel betekent. Dat soort lampen werd eeuwenlang op de rotskusten van het eiland geplaatst, als een soort vuurtorens voor de scheepvaart. Of, ongetwijfeld ook wel, om rijkbeladen handelsschepen op de klippen te doen lopen en vervolgens leeg te stelen. Phoeniciërs, Romeinen, Grieken e.a. hebben eeuwenlang aangelegd in Lampedusa als handelspost en/of bevoorradingspunt.

In de 16de eeuw werd het eiland geplunderd door Noord-Afrikaanse slavenhandelaars, die de hele bevolking meevoerden naar hun Afrika en de Golf. Lampedusa bleef zelfs een hele tijd onbewoond, bij gebrek aan bewoners. In de 18de eeuw raakten de Britten geïnteresseerd in Lampedusa als marinebasis voor hun vloot. Zij hadden al het naburige Malta ingepikt. Een tijdlang liet ook Napoleon zich in heel Sicilië gelden, maar zijn uiteindelijke lot kennen we.

Lampedusa kwam meer en meer onder het gezag van het koninkrijk Napels. En na de eenmaking van Italië maakte het deel uit van het Italiaanse vorstendom. Het eiland werd bevolkt door boeren, die schapen kweekten en graan teelden. Een tijdlang was het zelfs een verbanningsoord voor veroordeelde misdadigers.

De oorlogsperiode staat hierboven beschreven. Tijdens de koude oorlog werd het een Amerikaanse NAVO-basis, LORAN-C, met reuze-antennes en interstellaire afluisterposten, die later werden overgedragen aan Navolid Italië.

In 1986 ontstond er een conflict met Lybië, dat twee Scud-raketten afschoot op Lampedusa, ze misten allebei hun doel en kwamen in zee terecht. Maar de vijandelijkheden waren geopend. De Lybiërs wilden zich wreken voor het Amerikaanse bombardement op Tripoli en Benghazi. Later bemoeiden de Italianen zich ermee. In 2004 sloten Lybië en Italië een geheim akkoord waarbij Afrikaanse immigranten uit Italië automatisch naar Lybië werden (terug)gestuurd. Een deel van de bevolking van Lampedusa werd op die manier richting Afrika geloosd. Sinds de jongste ontwikkelingen in Lybië worden de Afrikaanse en andere migranten die naar Lampedusa willen, vanuit Lybië geholpen (what’s in a word?) om de Italiaanse onderkust en zo de Europese Unie te bereiken.

Lam 2

Zo zou de dodelijkste migrantenroute ter wereld zijn ontstaan. Het bezoek aan Lampedusa van Paus Franciscus in 2013 heeft daar niets aan veranderd. De Siciliaanse maffia speelt hierbij ongetwijfeld een rol – maar hoevel andere maffia’s zijn er sindsdien bijgekomen?
Op Lampedusa schijnt de zon en blinken de stranden, die nu bevolkt zijn met lijkzakken, doodskisten, noodhospitalen en hulpverleners. Plus staatssecretaris Theo Francken en zijn collega’s uit andere landen. En journalisten, natuurlijk.

Entry filed under: Afrika, Europa, Media, oorlog, Politiek Belgie, toerisme. Tags: , , , , , .

Heeft het papieren boek nog een toekomst? DEEL 7: TWITLIT EEN HISTORICUS MET EEN BIERPROBLEEM

1 reactie Add your own

  • 1. Henk Coopman  |  mei 17, 2015 om 9:58 am

    Schitterend stuk: het “RELATIVEERT” in die betekenis dat het “in perspectief plaatst”. Ik zag onlangs ook de beste maffiafilm ooit: Francesco Rosi’s “Lucky Luciano” met hetzelfde verhaal.
    (Ik weet het: ik blijf niet graag bij het onderwerp.. Ik heb het moeilijker met historici als Van Goethem, die ABSOLUUT 8 mei als officiële feestdag willen ter herdenking van de overwinning van de democratie..)

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: