PANTA REI – alles stroomt

juni 17, 2015 at 3:32 pm Plaats een reactie

Herak 2

door Marnix Verplancke

Goudzoekers woelen veel aarde om en vinden maar weinig, wist de Griekse wijsgeer Herakleitos in de zesde eeuw voor onze tijdrekening al. Toch lijken we deze wijsheid het grootste deel van het jaar naast ons neer te leggen, tot het vakantie wordt en we bereid zijn plaats te maken voor de relativerende filosoof die niet alleen beweerde dat alles stroomt, maar ook dat je geen tweemaal in dezelfde rivier kunt stappen.

Samen met Thales, Anaximenes en Xenophanes ligt Herakleitos aan de basis van onze filosofie en wetenschap. Deze natuurfilosofen waren immers de eersten die aarde en mens wilden doorgronden en op zoek gingen naar eerste beginselen waaruit alles ontstaan zou zijn. Voor de een was dat water en voor de ander lucht, en natuurlijk sloegen ze vaker naast dan op de bal, maar hun belang ligt in hun intentie, niet in wat ze met zekerheid meenden te kunnen zeggen over de wereld en dat naderhand onzin is gebleken. Met uitzondering van hun levensfilosofie natuurlijk, want daaruit kunnen we nog wel heel wat opsteken.
Herakleitos schreef zijn filosofie neer op een papyrusrol die de priesters van de tempel van Efeze anderhalve eeuw bewaarden, tot in 356 v. Chr. Herostratos dit heiligdom in brand stak en de papyrusrol mee in vlammen opging. Ironisch genoeg kreeg Herakleitos zo ook gelijk in zijn keuze van het beginsel waaruit alles ontstond en waarin alles uiteindelijk ook weer ten onder zou gaan: vuur. De aforismen en tekstfragmenten die we van hem hebben, komen daardoor uit boeken die hem citeren, en zo hebben we er een stuk of honderd. Het beeld dat we zo van hem krijgen is dat van een hooghartige misantroop die aan de zijlijn stond te zwijgen. En wanneer mensen hem vroegen waarom hij zweeg, zei hij: “Omdat jullie over mij zouden kunnen roddelen”.

Wie zijn teksten leest, merkt dat Herakleitos echter sympathieker was dan hij leek. Met zijn relativistische insteek van “take it easy” en “go with the flow”, maakt hij zelfs een bijzonder moderne indruk. Besef dat de wereld vooruitkomt door tegenstellingen, zegt hij, dat warmte de neiging heeft om af te koelen en vocht verdampt, en dat een willekeurige warhoop de mooiste wereldorde is. Herakleitos waarschuwt tegen hybris en ijdelheid en maant ons vooral aan de boel gewoon de boel te laten en van het leven te genieten.

Paul Claes, de man die de teksten van Herakleitos vertaalde en van uitleg voorzag, toont ook de nawerking van de Griekse wijsgeer. T.S Eliot en Samuel Beckett bleken liefhebbers van zijn wijsheid te zijn, maar ook Montaigne was een groot bewonderaar van Herakleitos.

Herakleitos, Alles stroomt, Athenaeum – Polak & Van Gennep, 2014, 199 p., 17,50 euro

mailto:marnix.verplancke@skynet.be

http://www.liberales.be/boeken/herakleitos2

Entry filed under: boeken, Geschiedenis, Kunst.

LEO DELCROIX MUNT HET WOORD ‘RECIDIVIST’ DE KASSEIEN VAN DE KORENMARKT

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.334 andere volgers


%d bloggers liken dit: