ARBEIT STINKT : Ruhrtriënnale

augustus 25, 2015 at 8:48 am 4 reacties

Dinslaken-Lohberg

Dinslaken-Lohberg

door Walter Zinzen & Kris Smet

Over de opening van de Ruhrtriënnale hebben de vaderlandse kwaliteitsmedia uitvoerig bericht. Die opening had immers een hoog “Vlaams” gehalte : het NTG speelde er Accatone – een bewerking van de gelijknamige film van Pasolini uit 1961 — onder regie van zijn Nederlandse directeur Johan Simons, tevens intendant van de Triënnale. Het Collegium Vocale, eveneens uit Gent, bracht onder leiding van Philippe Herreweghe tijdens de voorstelling prachtige religieuze muziek van Bach ten gehore. Dus werden alle registers open getrokken om het gebeuren te loven en te prijzen . Ook het Duitse publiek ging uit de bol voor de kunstenaars uit de Lage Landen. Een minutenlange staande ovatie viel ze ten deel. Veel aandacht van de recensenten ging naar de locatie : een gewezen reusachtige kolensorteerloods, een paar voetbalvelden groot, met een tribune voor 1200 bezoekers, die in de immense loods kleuterachtig klein leek. De vloer is met zand bedekt, de acteurs deden letterlijk heel wat stof opwaaien. Maar waarom precies had Johan Simons deze locatie gekozen? Vanwege het stuk zelf, uiteraard. In Gent wordt Accatone op een industrieel terrein in de haven gespeeld. Pasolini’s film gaat over het subproletariaat in het naoorlogse Rome en Simons vindt dat zo’n thema niet in een klassieke schouwburg thuis hoort. Dat hebben we allemaal kunnen lezen en het is allemaal waar. Er is evenwel veel meer aan de hand , waarover we vrijwel niets vernomen hebben.

Gerard Mortier

Gerard Mortier

Vooreerst : in de Ruhrtriënnale hebben alle activiteiten plaats in verlaten fabrieken of op desolate oude mijnterreinen. “De kathedralen van de industriecultuur” noemde Gerard Mortier ze. Ha, Gerard Mortier ! De man, die de triënnale uit de grond heeft gestampt en er de eerste intendant van was. Door zijn opvolger en goede vriend Simons werd hij geëerd met een huldeconcert in de Gebläsehalle van het Landschaftpark Duisburg-Nord. Maar daarover geen woord in de zelfvoldane media van ons koninkrijk. Mortier was aangesteld door de deelstaatregering van Nordrhein-Westfalen , die besloten had de teloorgang van Duitslands belangrijkste industriegebied om te toveren tot een centrum van kunsten en cultuur. En met succes, nog steeds met dank aan Mortier. Met vele duizenden zakken ze af naar de Ruhr, onze Oosterburen, om er podiumkunsten allerhande te bekijken, maar ook tentoonstellingen en installaties te bezoeken , meestal het werk van hedendaagse kunstenaars en dat allemaal in de vergane glorie van de industriële hoogtijdagen, helemaal in de geest van Mortier. Maar op één plaats had de Triënnale-stamvader nog niets georganiseerd : de kolensorteerloods waar Simons zijn Accatone heeft opgevoerd.

Die hal ligt in een stadje dat Dinslaken heet, op een half uurtje rijden van Essen, aan de rand van het Ruhrgebied. De mijn , waar de mengloods toe behoorde, werd pas tien jaar geleden gesloten. Tegenover de mijn bevond zich wat men hier te lande een “cité” noemde : een kolonie voor de mijnwerkers en hun gezinnen. Ze heet Lohberg en wordt nog steeds bevolkt door ex-mijnwerkers en hun nakomelingen. Die mijnwerkers kwamen van zowat overal in Duitsland maar in de zeventiger jaren ook uit het buitenland : Nederland, voormalig Joegoslavië, Turkije, Korea , Hongarije. Met trots wordt in de programma-brochure van de Ruhrtriënnale herinnerd aan de belangrijke rol die de arbeiders van Dinslaken- Lohberg in 1920 hebben gespeeld in de gewapende strijd tegen de vijanden van de Weimar-republiek. Maar voor die heldendaden staat Dinslaken heden ten dage niet meer bekend. Dinslaken heeft in Duitsland een zelfde slechte naam als Oud-Molenbeek bij ons: Lohberg is een broeiplaats voor salafisten. De wijk leverde op zijn eentje al bijna dertig Syrië-strijders af. De werkloosheid is er torenhoog , de levensomstandigheden precair.

Philippe Herreweghe

Philippe Herreweghe

Maar nu komt Dinslaken dus om heel andere redenen in het nieuws : als openingsplaats van de prestigieuze Ruhrtriënnale . Je zou dus verwachten dat de bevolking opgelucht en trots zou zijn. Niets is minder waar. Zoals in het programmaboekje van Accatone met een grote zin voor understatement wordt opgemerkt : de inwoners van Lohberg hebben geen band met de Ruhr-triënnale , Bach wordt er zelden gehoord, en vele mensen gaan nooit naar het theater. De waarnemend burgemeester van Dinslaken, Eyüp Yildis, sociaal-democraat en zelf geboren in Lohberg , ontbond al zijn duivels in een open brief aan Simons. Lohberg heeft geen behoefte aan hoogcultuur, zo schreef hij, maar aan arbeidsplaatsen en aan kunst die het vacuüm vult , waar nu het salafisme in gedijt. Yildis verduidelijkte zijn standpunt nadien in een gemeenschappelijk interview met Simons in Welt am Sonntag . Het subproletariaat heeft een enorme kracht zei hij in het interview. “De mensen in Lohberg leven in economisch en cultureel erbarmelijke omstandigheden. Men moet ze moed geven, zodat ze hun leven in eigen hand nemen. Het is de wanhoop die Lohberg in haar greep houdt, die de jonge mensen daar vatbaar maakt voor salafisme. Maar als kunst authentiek is en niet naar het burgerlijke applaus hengelt , kan ze de revolutionaire kracht van het subproletariaat doen ontwaken.”

Johan Simons

Johan Simons

Het is alsof Yildis hier Accatone analyseert. Want de film van Pasolini en het stuk van Simons gaan juist over het subproletariaat. Het is een anti-arbeidstuk. Als Accatone op een bepaald moment toch uit werken gaat beschouwt hij zichzelf als een ‘martelaar’. Zo zou ook Aristoteles over werk gedacht hebben : een noodzakelijk kwaad , dat de mens niet gelukkig maakt. Zo werd op een debat voorafgaand aan de voorstelling toch gezegd door een mij verder onbekende filosoof. “Arbeit stinkt” – en adelt dus niet – staat op het schutsblad van de programmabrochure .
Net als Yildis vindt Simons dat kunst een motor van verandering kan zijn. Hij hoopte daarom dat de Lohbergers toch in groten getale naar Accatone zouden komen kijken. Toen ik dat las wist ik het zeker : de geest van Mortier is helemaal terug. Toen hij in 2001 de Ruhrtriënnale opstartte droomde hij ervan de supporters van Schalke 04 – de legendarische voetbalclub uit de Ruhr – in grote drommen naar zijn voorstellingen te lokken. Het is hem niet gelukt. Het zal – zo is te vrezen – ook Simons niet lukken, alle goede bedoelingen ten spijt. Want een beetje Pasolini of Bach zijn , naar het woord van de wakkere interviewster van Welt am Sontag , niet voldoende om van een moedeloze mens een kritische geest te maken die opgewekt naar de toekomst kijkt. Maar Simons is blijkbaar een onvermoeibare optimist. Dat blijkt ook uit het motto dat hij aan zijn triënnale meegaf : “Seid umschlungen” (Omarmt elkander) uit de Ode an die Freude van Schiller . (Beethoven heeft er in zijn gelijknamige symfonie ‘Alle Menschen werden Brüder ‘ van gemaakt) . Een boodschap die in deze tijden van opflakkerend nationalisme en afkeer van al wie vreemd is niet geschikter kon zijn. Maar die toch bij onze vriend Yildis in het verkeerde keelgat schoot. Dat had een uitnodiging aan iedereen moeten zijn, vond hij, ook aan de bewoners van het Ruhrgebied die ver van de elitaire cultuur leven . Maar de Lohbergers voelen zich niet aangesproken , vond hij. Waarop Simons naar het marktplein van Lohberg trok , er een gesprek met bewoners organiseerde en ze uitnodigde om alvast de repetities bij te wonen. Of dat gelukt is weet ik helaas niet.

Ruhr programmaboekje

Entry filed under: Ekonomie, Europa, Kunst. Tags: , , , , , .

DE ZWAKTE VAN POETIN NET OP TIJD

4 reacties Add your own

  • 1. tomasronse  |  augustus 26, 2015 om 6:53 am

    Het stuk maakt eigenlijk niet duidelijk waarom Accatone relevant is voor dat zogenaamde “subproletariaat”. En wat heeft Simons gedaan om het te lokken? Gratis tickets voor werklozen?
    tom

    Beantwoorden
  • 2. Walter Zinzen  |  augustus 26, 2015 om 3:36 pm

    Neen, dat is duidelijk gemaakt in de uitgebereide recensies die o.m.in
    De Standaard en De Morgen hebben gestaan. Ik ga ervan uit dat Salon-lezers ook wel eens een krant open slaan. Accatone gaat wel degelijk over het subproletariaat of Lumpenproletariat, dat in 1961 nog bestond in Rome en nu niet meer.Pasolini betreurde zeer dat die proletariërs zich aangepast hebben aan de bourgeoisie en niet tot revolutie zijn overgegaan.
    Zoals in het stuk staat heeft Simons de werklozen uitgenodigd voor de repetities. Ik neem aan dat ze daarvoor niet moesten betalen.
    Is dat relevant? Het essentiële van mijn bijdrage is de discussie die de SPD-burgemeester van Dinslaken heeft uitgelokt over zin en onzin van wat hij eliaire cultuur noemt. In mijn laatste zin vroeg ik me af of zo’n discussie ook in Gent mogelijk is , als Accatone daar wordt opgevoerd. Die zin is ongelukkigerwijs weggevallen.

    Beantwoorden
    • 3. jefc  |  augustus 27, 2015 om 9:31 am

      Inderdaad, bij het overbrengen naar WordPress is de laatste zin weggevallen – en aan mijn aandacht ontsnapt. Waaarvoor excuus. Die zin is: ‘Een vraag van een heel andere orde blijft eveneens onbeantwoord. Als Accatone volgende maand in de Gentse haven aanmeert , zou daar dan ook een Yildis opstaan die Simons het vuur aan de schenen legt.’

      Beantwoorden
  • 4. Coopman Hendrik  |  september 4, 2015 om 4:51 pm

    Deze verdwenen zin maakt natuurlijk wel de ambiguïteit duidelijk die de auteurs/bezoekers van deze website vermoedelijk ervaren t.a.v. een nietzscheaan als Pasolini, die nu eenmaal nooit politiek correct was..
    Ik geloof echter dat men het “precariaat” (“the new dangerous class” volgens Guy Standing) mee kan krijgen, of toch enkelen ervan, op voorwaarde dat men ze letterlijk voor gaat, door er zich in onder te dompelen, door met hen te leven (waartoe Jeroen Olyslagers NEIGT, maar uiteindelijk niet doet), en dus nooit meer op de sociaaldemocratische fake-staat te rekenen, zoals Pasolini DEED, en onze burgerlijke held Mortier niet, zoals Zizek of Badiou het willen..

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.204 andere volgers


%d bloggers op de volgende wijze: