VAN DYCK HERLEEFT IN NEW YORK

maart 15, 2016 at 5:01 am Plaats een reactie

Van Dyck studie Edinburgh prinsesjes

The Frick Collection ontleedt de portretkunst van de Vlaamse meester

Door Tom Ronse

Antoon Van Dyck: was hij een groot portretschilder of de grootste portretschilder aller tijden? Misschien wel het laatste, meent Stijn Alsteens. Nochtans werd er nog nooit een overzichtstentoonstelling georganiseerd over zijn portretkunst tot “Van Dyck: The Anatomy of Portraiture” deze week opende in de New Yorkse Frick Collection. De expo omvat 101 werken en werd samengesteld door Alsteens en zijn collega Adam Eaker.

“Het idee om de portretten die Van Dyck maakte in verschillende media – tekeningen, etsen, gravures en schilderijen – samen te brengen, rijpte zo’n vijf jaar geleden”, vertelt Alsteens. Hij werkte toen –en nu nog steeds- in het Metropolitan Museum. Hij werd geboren in 1976 en groeide op in Overijse. Na zijn studies in Leuven en Amsterdam werd hij tentoonstellingsmaker in de Frits Lugt Collectie in Parijs. Vanaf 2006 had hij die functie in het Metropolitan, New York’s grootste museum, waar hij onder meer tentoonstellingen over Pieter Coecke van Aelst en Joachim Wtewael organiseerde. Vanuit zijn specialiteit  -werken op papier uit de 17de en 18de eeuw- was Alsteens vertrouwd met de schetsen en etsen van Van Dyck. De meeste van die werken zijn voorstudies voor schilderijen of gravures. Dat bracht Alsteens op het idee om die voorstudies samen te brengen met de eindproducten, om zo het ontstaansproces van Van Dycks beroemde portretten te belichten.

Adam_Eaker–Stijn_Alsteens-foto Michael Bodycomb

Adam Eaker en Stijn Alsteens

De tentoonstelling is in the Frick Collection, niet een van de grootste maar wel een van de mooiste musea van New York. Het gebouw is een paleis dat de industrieel Henry Clay Frick zich in 1913 liet zetten aan de rand van Central Park. Frick was een fan van Van Dyck. Hij kocht acht grote doeken van de Vlaamse barokmeester die nu een centrale plaats innemen in de expo. “Frick stipuleerde in zijn testament dat de werken niet ontleend mochten worden”, zegt Alsteens, “vandaar dat deze tentoonstelling enkel hier kon plaatsgrijpen.” “De vroegste werken die we van Van Dyck kennen zijn portretten en zijn eerste model was hijzelf”, zegt Alsteens, wijzend naar een schilderijtje waarop een puber ons over de rand der eeuwen aanstaart. Van Dyck penseelde dit ergens tussen 1613 en 1615. Hij was toen 14 of 15 jaar oud. De stijl is al even zwierig en trefzeker als in zijn later werk. “Hij was een wonderkind”, zegt Alsteens.

Dyck,Anthonis van (1599-1641)

In de voorstudies die Van Dyck voor zijn grote werken maakte zie je hem denken, legt Alsteens uit. Je ziet hem composities veranderen, accenten verleggen, zoeken hoe hij het werk meer kan doen vertellen. Het valt op dat hij zijn aandacht vooral gaat naar de houding en kledij van zijn modellen, terwijl het hoofd vaak niet of nauwelijks is uitgewerkt. “Dat was niet omdat hij het hoofd onbelangrijk vond”, zegt Alsteens, “Hij stond er op om het naar levend model te schilderen. Om zo tot in de psyche van zijn model door te dringen.” Sommige tekeningen en etsen zijn ontwerpen voor gravures die door anderen werden uitgevoerd en die ook te zien zijn. Gravures waren een belangrijke bron van inkomsten voor kunstenaars en een manier om hun werk bekend te maken. Er werden tot 10.000 exemplaren van gedrukt. Na zijn dood werden 100 Van Dycks portret-gravures bijeengebracht in een boek dat ook tentoon gesteld is. Er is een muur met valse Van Dycks: tekeningen die aan hem werden toegeschreven maar die gemaakt werden door anderen zoals Jacob Jordaens of nobele onbekenden. Alsteens legt uit waaraan je kunt zien dat het geen echte Van Dycks zijn.

KoninginHenrietta Maria met aapje en dwerg, 1633

Koningin Henrietta Maria met aapje en dwerg, 1633

De grote schilderijen trekken natuurlijk de meeste aandacht. De modellen variëren, van koningen, kerkvorsten, edelmannen en –vrouwen, tot zijn echtgenote, zijn maitresse, zijn vrienden en hijzelf. Behalve de werken uit de Frick Collection zijn er nog verschillende andere uit Amerikaanse musea die nooit de terugreis naar Europa hebben gemaakt. Een van de mooiste werken is het in 1623 geschilderde portret van kardinaal Bentivoglio uit het Palazio Pitti in Firenze. Het is pas gerestaureerd en dat merk je. De kleuren vibreren. “Let er op hoe Van Dyck een verhaal in zijn portret legde”, zegt Alsteens, “de kardinaal heeft net een brief gelezen en staart peinzend naar buiten…”

Van Dyck kardinaal

Het portret als een vraag naar interpretatie. Dat is een van de redenen waarom zijn portretkunst een keerpunt betekende in de geschiedenis van de schilderkunst volgens Alsteens. Van Dyck was gebonden aan de conventies van de portretkunst maar oversteeg die ook. Een portret moest natuurlijk in de eerste plaats in de smaak van de opdrachtgever vallen. Met Van Dyck wist je als opdrachtgever dat het mooi zou worden, technisch gedurft en virtuoos en dat je aan je beste kant zou getoond worden. En elegant, dat was zijn handelsmerk. Een van de manieren om dat te benadrukken was de handen iets te lang en langoureus hangend schilderen. Maar Van Dyck zocht een gelaagdheid die de conventionele portretten niet hadden. Alsteens wijst op de psychologische diepgang in het portret van zijn vriend Frans Snyders. “Die benadering heeft een enorme invloed gehad op schilders van latere generaties”.

“Van Dyck: The Anatomy of Portraiture” in the Frick Collection, 1 East 70th Street, New York, tot 5 juni.

S

Wat een jurk!

Entry filed under: Kunst, VS. Tags: , , .

N I E U W S S P R A A K III BYE BYE BERNIE

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.307 andere volgers


%d bloggers liken dit: