BIJ DE DOOD VAN FIDEL

november 29, 2016 at 10:54 am 7 reacties

44175-004-1aa92245

Fidel Castro is gestorven en de media hebben ons de clichés niet bespaard. Met karrenvrachten werden ze over ons uitgestrooid en ook de gebruikelijke onzin mocht niet ontbreken. Zo kwam de eminente Cubakenner Herman De Croo ons in een extra Terzake kond doen van het historische feit dat hij – Herman – als jonge man in de straten van Mexico voor Fidel werd aangezien en toegejuicht. Die baard weet je wel. De Croo verklapte nog een ander geheim: Castro was een dictator die daar een “ideologie rond breide om dat te camoufleren.”

Ja Fidel werd door de enen aanbeden en door de anderen gehaat en ja hij was een monument van de 20e eeuw die zijn tijdperk heeft overleefd. Castro was een buitenmaatse persoonlijkheid met een bovenmaats ego die dan ook een sterke persoonlijke stempel op de Revolutie heeft gekleefd. Maar hij bleef ontzettend populair zeker bij de generatie die de revolutie heeft meegemaakt. Volgens Marc Frank van Reuters, één van de langst verblijvende buitenlandse journalisten op Cuba, bestaat één derde van de bevolking uit enthousiaste aanhangers van het regime, een kleine minderheid zijn politieke opposanten, de rest is een grijze zone waar mensen meer bezig zijn met de dagelijkse strijd om het bestaan dan met de slogans van La Revolución.

501279

Fidel struikelt (2004)

Tot vóór de Amerikaanse burgeroorlog aan het einde van de 19e eeuw leek het voor velen in de VS een uitgemaakte zaak dat Cuba één van de Amerikaanse staten zou worden. Vooral de slavenhouders in het Zuiden maakten daar een strijdpunt van: Met Cuba in de Unie zou het slavenhoudende Zuiden immers de balans in het voordeel van de slavenstaten doen doorwegen. Het is wellicht aan de bloedige burgeroorlog te danken dat het niet zover is gekomen, wat niet belet dat Cuba tot aan de Revolutie in de praktijk een Amerikaanse kolonie was, de goktent en het bordeel voor de superrijke yankees. Toen Cuba zich met hulp van de Verenigde Staten had losgemaakt van het Spaanse juk kwam het meteen onder een andere heerschappij terecht. Tot 1940 gaf het “Platt Amendment” de Verenigde Staten een vetorecht over belangrijke beslissingen van het Cubaanse parlement en de regering en het recht om militair tussenbeide te komen als dat “nodig mocht blijken.” Tot vandaag blijft op basis van het Platt Amendment de militaire basis van Guantanamo Amerikaans grondgebied.

dsc0093

Geen personencultus voor Fidel, wel voor Ernesto Guevara

Vriend en vijand zullen het erover eens zijn dat Fidel Castro voor Cuba eindelijk de onafhankelijkheid heeft verworven waar het eiland meer dan een eeuw lang voor heeft gestreden en bloed vergoten. Maar voor die onafhankelijkheid hebben de Cubanen een enorme prijs betaald. Het embargo heeft het eiland ei zo na economisch doodgeknepen. Politieke vrijheden en mensenrechten werden geofferd op het altaar van de “Revolutie,” bureaucratie en foute beslissingen deden de rest. Het wegvallen van de “broederhulp” uit de Sovjet-Unie en de “speciale periode” die daarop volgde maakten de economische rampspoed compleet. Zonder de levenslijn van het Chavistische Venezuela kun je je nauwelijks voorstellen hoe het regime zou hebben overleefd. Nu gaat het langzaamaan beter en dat de Cubanen ondanks alles gezondheidszorg en onderwijs voor iedereen kunnen blijven genieten mag een klein wonder heten. Maar het volk mort. Bijna elke familie op Cuba heeft verwanten in Miami. Cubanen vergelijken hun levensstandaard met die van hun rijke familieleden in Florida, niet met die van het naburige eiland Haïti waar armoede en ellende de ogen uitsteken.

cuba-0410

Openbaar vervoer op Cuba

Toen ik de voorbije twee jaar het eiland van Noord tot Zuid en van Oost tot West doorkruiste kon ik met tientallen mensen praten die aan de kant van de weg stonden te liften. Door het ontbreken van een openbaar vervoer die naam waardig is liften op het eiland een nationale sport. Bijna al mijn gesprekspartners kloegen steen en been over de lage inkomsten en de hoge prijzen. Met een gemiddeld salaris van 20 euro per maand is het lastig overleven, ook al komt niemand om van de honger. Dank zij rantsoenbonnen kan iedereen aan de basisbehoeften voldoen, maar alles wat daarboven uitsteekt : schoenen, kleren, speelgoed, reizen, internet  is een luxe buiten het bereik van wie het met een officieel salarisje moet stellen. Alleen wie op de een of andere manier van het manna van de toerisme-industrie kan genieten kan zich een behoorlijke levensstandaard veroorloven. Het was opvallend hoe openlijk de meeste medereizigers zonder schroom kritiek ten beste gaven op de regering en op het “systeem.” Velen gaven openlijk lucht aan hun heimwee naar vroeger – maar daarmee werd niet de periode vóór de Revolutie bedoeld, wél de jaren vóór de instorting van het “socialistische kamp” en de erbarmelijke levensomstandigheden in de zogenaamde “speciale periode” die daarop volgde.

201_raul_castro_0429

Raúl Castro: de hardliner die hervormer werd.

De hervormingen van Raúl hebben de tweespalt in de Cubaanse maatschappij verdiept. Ook op Cuba neemt de ongelijkheid toe. Eén van de eerste beleidsdaden van Raúl Castro was het ontslag van een half miljoen werknemers uit de publieke sector. Die konden vijf maanden werkloosheidsvergoeding krijgen en moesten daarna maar zien hoe ze zich uit de slag trokken. Een maatregel die meer naar neoliberalisme dan naar communisme ruikt, al konden de ontslagen ambtenaren blijven genieten van gratis onderwijs en gezondheidszorg en konden ze in hun basisbehoeften voorzien dankzij de gesubsidieerde voedselprijzen.

cuba-110

Staatswinkel op het platteland

cuba-4275

Meer markt

Maar de toename van de privésector en de “vrije markt” zorgt voor een tweedeling in de economie en de samenleving. Het dubbele muntsysteem is daar de meest zichtbare manifestatie van. De meeste Cubanen worden betaald in peso of  “Moneda Nacional.” Eén peso is ongeveer 4 eurocent. Het gemiddelde maandloon is 500 peso – 20 euro. Basisproducten worden in peso betaald en zijn voorhanden in de staatswinkels (bonnen voor sommige producten), en op de vrije markt: de boerenmarkten, de verkopers op straat. Al de rest – alles wat wordt ingevoerd – moet betaald worden met de zogenaamde “convertibele peso” of CUC. Eén CUC is ongeveer één euro of 24 pesos in moneda nacional. Buitenlanders betalen praktisch alles in CUC, maar ook Cubanen willen waar het kan aan CUCs geraken. De hele toeristische sector draait om CUCs – vandaar dat een taxichauffeur vele keren het maandloon van een dokter kan verdienen omdat hij in CUC wordt betaald. Wie het moet stellen met het officiële loontje, de “sueldito,” leeft op of onder de armoedegrens. Wie op een of andere manier kan profiteren van de toeristen kan een aardig inkomen verdienen: als gids, taxichauffeur, schoonmaker, prostituee, verhuurder van kamers, het zijn er duizenden. Neem de “jinoteros” en de “jinoteras.” Die laatsten zijn niet noodzakelijk prostituees, maar je vindt ze in toeristische centra op elke hoek van de straat. Ze bieden diensten aan, ze gidsen je door de wirwar van straatjes, brengen je naar een restaurant, naar een hotel of naar een van de als paddenstoelen uit de grond gerezen toeristenverblijven in privéwoningen en krijgen daar een deel van de opbrengst voor.

cuba-2275

Havana, Marina Hemingway

Wie zoals wij met de boot in een Cubaanse marina aankomt krijgt met een resem inspecteurs en ambtenaren te maken. Het begint met de gezondheidsinspectie. De dokter komt aan boord en vraagt meteen of hij misschien een biertje kan krijgen. Als hij vertrekt vraagt hij of hij misschien een biertje kan meenemen voor zijn vrouw. Tussendoor ontspint zich een gemoedelijk gesprek. De dokter is pas terug van Miami waar hij de droeve opdracht had zijn vader te begraven. En dat alles daar zo vreselijk duur is. Zelf heeft hij niet te klagen al moeten veel van zijn collega’s zien rond te komen door bij te klussen als taxichauffeur, automonteur of verkoper van verf en onderhoudsproducten. De ambtenaren van de landbouwinspectie die komen controleren op vervallen etenswaren of verdachte blikken aan boord zijn twee minzame oudere heren. Bij het afscheid vragen ze discreet of ze misschien die paar blikken tonijn mee naar huis mogen nemen.En zo gaat het de hele reis door Cuba door. Heeft Fidel van zijn volk een bedlaarsvolk gemaakt vragen we ons soms af. “Heb je misschien een zeepje? Shampoo? Een balpen voor de kinderen?” De havenkapitein in Cienfuegos polst of we misschien geen oude zonnebril kunnen achterlaten. Als in Marina Hemingway de eindafrekening wordt gepresenteerd komt de aap uit de mooi: “Het is gebruikelijk om bovenop het liggeld een fooi van 10% te geven”– in het zwart uiteraard. Alles met de glimlach en de Cubaanse nonchalance, zonder de minste agressiviteit. Maar het is pijnlijk te zien hoe dit trotse volk zich op die manier verlaagt om te overleven.cuba-0003

Nee, Cuba is niet het paradijs van de “Nieuwe Mens” waar Che Guevara van droomde, noch de hel zoals die in de geesten en de propaganda van de Cubaanse ballingen in Miami’s Little Havana bestaat. Misschien is de beste samenvatting nog die van Irene Aloha Wright, een Amerikaanse historica en journaliste die in 1910 schreef: “Wie langer dan tien jaar op Cuba heeft gewoond laat alle dogma’s en doctrines over dat land achter zich. Het eiland wordt niet voor niets het land van “ondersteboven” genoemd.“

Johan Depoortere

Entry filed under: Caraïben, Cuba. Tags: , , , , , , , .

HONGER IN HET LAND VAN OVERVLOED REVOLUTIE IN ROJAVA? EEN DEBAT

7 reacties Add your own

  • 1. Raskin Brigitte  |  november 29, 2016 om 11:27 am

    Goed om te lezen, Johan, na al wat in de krant stond en ik hoorde of las. Wat nu? is de hamvraag die je wel niet stevig aansnijdt en de vergelijking met Haïti valt toch wel zéér in het voordeel van Cuba uit.

    Beantwoorden
  • 2. Frank Roels  |  november 29, 2016 om 11:47 am

    10% fooi vragen in ’t zwart: inderdaad het einde van de menselijkheid…Johan komt niet verder dan de beschrijving van de noden en klachten van Cubanen die de meeste opiniemakers steeds herhalen. Maar wat zijn de oorzaken van deze toestand? Houdt de regering de bevolking met opzet arm om zo baas te blijven? Hoeveel invoer, hoeveel uitvoer worden geblokkeerd door de diverse Amerikaanse anticubaanse wetten die bvb rederijen sanctioneren die goederen vervoeren? Hebben privé investeerders het regime niet gesaboteerd? Een citaat uit 1910 is niet relevant.
    De andere zijde van de beschrijving van Johan: hoeveel van de Cubaanse mistoestanden bestaan ook niet in de rijke westerse landen? Vraag het aan de daklozen in het Zuidstation, de ontslagen werknemers van Caterpillar e a; de eenoudergezinnen, de kleine winkeliers en boeren wier bedrijf kraakt onder de multinationals en Europese regels, de zieken wiens factuur oploopt, de interimwerkers zonder zekerheid, de langdurig werklozen…

    Beantwoorden
    • 3. Johan Depoortere  |  november 30, 2016 om 9:19 am

      Raar dat je de “Cubaanse mistoestanden” lijkt goed te praten door ze te vergelijken met die in “de rijke westerse landen”. De ontslagen werknemers op Cuba zijn evenzeer het slachtoffer van “marktmaatregelen” als die van Caterpillar en hebben daarom niet minder recht op ons begrip als die van Charleroi. Ja het embargo is voor een groot deel verantwoordelijk voor de problemen van Cuba, ja de Amerikaanse Cubapolitiek is dwaas, contraproductief en misdadig maar het is te gemakkelijk om alles wat fout loopt op het eiland op het conto van de grote buur te schrijven.

      Niet ik of “de meeste opiniemakers” beschrijven de “noden en klachten van de Cubanen” maar de Cubanen zelf, zoals bijvoorbeeld een genaamde Raúl Castro die in speech na speech de problemen bij naam noemt. Van hem bijvoorbeeld de uitspraak: “We moeten voorgoed van het idee af dat Cuba het enige land ter wereld is waar mensen kunnen leven zonder te werken.”
      Het debat daarover gebeurt in Cuba in volle openheid en de problemen die mij tijdens mijn bezoeken zijn opgevallen zijn dagelijkse stof in de officiële media.

      Je hoeft me niet op mijn woord te geloven, Frank, ik kan je alleen aanraden eens een reisje te boeken naar Cuba: het is een prachtig land en de mensen zijn fantastisch. Laat je dan niet opsluiten in één van de toeristenghetto’s in Varadero – verboden toegang voor de Cubanen – maar huur en auto en logeer bij mensen. En wat dat citaat uit 1910 betreft, dat is wel degelijk nog steeds relevant: in Cuba is niets wat het op het eerste gezicht lijkt (maar geldt dat inderdaad niet overal?)

      Beantwoorden
  • 4. jefc  |  november 29, 2016 om 3:31 pm

    WAT NU, Raskin Brigitte. Als je het weet mag je het zeggen. En als je kunt bewijzen dat er in Haïti minder armoede en ellende is dan in Cuba, krijg je een ton mojito toegestuurd uit de kelders van het Salon.
    Hasta siempre, Commandante!

    Beantwoorden
  • 5. Johan Depoortere  |  november 29, 2016 om 4:02 pm

    De man die straks president wordt van de Verenigde Staten zegt dat hij de toenaderingspolitiek van Obama zal terugschroeven. Maar als we iets weten over Trump is het dat hij totaal onberekenbaar, onvoorspelbaar en wispelturig is. Hoewel een kleine groep Cubaanse ballingen – sommigen van hen familie van de Castro’s – het Republikeinse Congres gegijzeld houden is een grote meerderheid onder de Republikeinse kiezers voorstander van normale relaties en het opheffen van het embargo (59% volgens een peiling van het Pew Research Center – zie The Washington Times van 21 juli 2015)
    http://www.washingtontimes.com/news/2015/jul/21/most-republicans-back-re-establishing-ties-cuba/

    Barack Obama is niet naar Havana getrokken uit liefde voor het Cubaanse volk, maar omdat belangrijke lobbygroepen in de VS een einde willen zien aan het absurde embargo. Vooraan de landbouwlobby en de toeristische industrie. Trump zou zelf jaren geleden al de mogelijkheden hebben onderzocht om hotels te bouwen op Cuba en een graan mee te pikken van de boomende toeristenindustrie. Hoe luidruchtig de Cubaanse ballingen in Miami ook de dood van Fidel vieren, er is een jongere generatie die met gretigheid uitkijkt naar de mogelijkheden om zaken te doen op het eiland.

    De maatregelen van Obama om de diplomatieke relaties te herstellen en de mogelijkheden voor Amerikanen te verruimen om naar het eiland te reizen en er zaken te doen zijn allemaal geregeld per presidentieel besluit. Trump kan ze dus zonder meer schrappen. Maar dat betekent bijvoorbeeld dat hij niet alleen een deel van zijn achterban (de boeren bijvoorbeeld) tegen zich krijgt maar ook luchtvaartmaatschappijen of ondernemingen als Airbnb die al grote sommen hebben geïnvesteerd in hun plannen voor Cuba.

    Beantwoorden
  • 6. tomasronse  |  november 30, 2016 om 8:12 am

    Bedankt voor dit realistisch portret Johan. Castro was voor mij een idool toen ik 18 was. Maar dat veranderde toen ik begreep dat zijn regime weliswaar de private kapitalisten had onteigend maar er een staatskapitalisme voor in de plaats had gesteld. De klassentegenstellingen verdwenen niet. Over de pro’s en cons van zijn regime kan men eindeloos discussieren maar met kommunisme had het niets te maken. Uiteindelijk heeft Castro de mogelijkheid van socialisme/kommunisme een slechte dienst bewezen. Door zijn schuld (en die van Lenin, Stalin, Mao, Pol Pot, Che Guevara, etc.) wordt die mogelijkheid vereenzelvigd met verstikkende staatsdictatuur.

    Beantwoorden
    • 7. Johan Depoortere  |  november 30, 2016 om 2:03 pm

      Idolen zijn gedoemd om vroeg of laat van hun voetstuk te vallen. Fidel is hoe dan ook een gigant van de 20e eeuw. Of de geschiedenis hem zal vrijspreken moeten we afwachten.

      Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.302 andere volgers


%d bloggers liken dit: