HET NUT VAN GESCHIEDENIS

mei 21, 2018 at 11:53 pm 5 reacties

Na het overlijden van Jef Coeck hebben we even getwijfeld of we dit salon nog wel open zouden houden. Jef was medestichter, bedenker van de naam en wellicht ook de meest dynamische barkeeper van het salon. Na overleg concludeerden we dat het nog steeds een reden van bestaan heeft. Hopelijk vinden onze lezers en zij die in het verleden bijdragen leverden dat ook. Jef zou vermoedelijk akkoord gaan. Het hier volgende essay is aan hem opgedragen.

 

HET NUT VAN GESCHIEDENIS

Opgedragen aan Jef Coeck 

Memorial for Peace and Justice in Montgomery, Alabama

Door Tom Ronse

Soms stel ik me een wereld voor waarin de onwetendheid over wat er vroeger gebeurd is niet zo groot zou zijn. Hoe anders zou die er uitzien?

 

1. Het heilige Amendement

Elke Amerikaan kent “the Second Amendment” dat van het bezit van wapens een grondwettelijk recht maakt maar weinigen weten hoe het tot stand kwam. Waarom vonden de “founding fathers” van de jonge republiek het zo nodig dat ze het de tweede plaats gaven in “the Bill of Rights”, vlak na het recht op vrije meningsuiting? Was de pioniersgeest de reden, de nood om de gevaren van het nog ongetemde land te trotseren? Was het de vrees voor een tiranniek centraal gezag die, zo kort na de bevrijding van de autocratische Britse heerschappij, nog zeer levend was?

Al die factoren speelden een rol maar wat de doorslag gaf was de druk van de zuiderse staten. Die zochten grondwettelijke bescherming tegen de mogelijkheid dat het Kongres, als het snel groeiende noorden er de plak zou zwaaien, hun slavenpatrouilles zouden verbieden. In de meeste noordelijke staten was slavernij toen ook nog legaal maar de economie was er niet op gebaseerd. De oppositie ertegen nam toe. In Massachusetts was ze al afgeschaft. In de zuiderse plantage-economie daarentegen was de slavenarbeid essentieel. In Virginia, de staat van James Madison en Patrick Henry die een grote invloed hadden op de formulering van de grondwet, bestond 42% van de bevolking uit slaven. Om die in het gareel te houden organiseerden alle zuiderse staten slave patrols, milities die permanent patrouilleerden, loslopende zwarten controleerden en jacht maakten op ontsnapte slaven. Het second amendment verantwoordt het recht op wapenbezit dan ook vanuit de noodzaak van milities. De volledige tekst luidt: A well regulated militia being necessary to the security of a free state, the right of the people to keep and bear arms shall not be infringed.

 

2. Meesters?

De kennis over die tijd beperkt zich veelal tot enkele mythes, anecdotes en simpele verhalen. Niet alleen in de VS. In Knack Focus van 18 april vertelt columnist PB Gronda het verhaaltje aldus: “Als ik aan de klas van mijn dochter zou moeten uitleggen hoe de zelfstandige Verenigde Staten zijn ontstaan, dan zou ik kunnen vertellen hoe de oorspronkelijke bevolking van Indianen veel pijn werd gedaan en dan vervangen werd door gedwongen nieuwkomers uit Afrika en uitgenodigde nieuwkomers uit Europa. Die laatsten kregen land en werden meesters, de anderen kregen kettingen en werden slaven”. En dat verklaart volgens Gronda de realiteit van vandaag.

Akkoord, PB wil het niet te ingewikkeld maken, zijn dochter is wellicht nog heel jong, maar dit is toch wel heel kort door de bocht. Zijn grootste fout is de bewering dat de nieuwkomers uit Europa “uitgenodigd” waren, land kregen en meesters werden. In werkelijkheid was het voor de meesten onder hen ook een gedwongen overtocht, in condities die nauwelijks beter waren dan die van de slaven. De meerderheid van de blanken die tijdens de koloniale periode naar Amerika emigreerden waren indentured servants. De agrarische revolutie in Groot-Brittannië die gepaard ging met een privatisering van de gemeenschappelijke grond en de massale onteigening van kleine boeren, had een groot menselijk overschot doen ontstaan dat naar de kolonies verscheept werd. Sommigen werden gedwongen, anderen vertrokken vrijwillig omdat het water hen aan de mond stond. Voor hun reis betaalden ze met tijdelijke, contractuele slavernij. Voor een periode, meestal van vijf à tien jaar, werden ze iemands slaaf. Die mocht hen desgewenst afbeulen, straffen, afranselen, verkrachten,hun vrije tijd controleren, hen aan een andere baas verkopen. Als ze wegliepen werd jacht op hen gemaakt. Vrouwen die zonder toestemming zwanger werden, moesten twee jaar langer dienen. En als de termijn verstreken was, kregen ze dan land, werden ze meesters? Hoogstens kregen ze een lapje onvruchtbare grond en verder een aalmoes en een trap onder de broek. De meesten bleven arm, ter plaatse trappelend op de tweede laagste sport van de sociale ladder. Net boven de slaven.

Hun nakomelingen staan daar nog altijd. Velen van hen stemden voor Trump. Want die heeft begrepen wat president Johnson een halve eeuw geleden opmerkte: “Als je de laagste blanke man kunt overtuigen dat hij beter is dan de beste kleurling, dan zal hij het niet merken dat je hem besteelt. Geef hem iemand om op neer te kijken en hij maakt zijn zakken leeg voor u.”

 

3. Een monument tegen het vergeten

Na de burgeroorlog waren de slaven vrij maar dat is eigenlijk ook een mythe. De terreur waaronder de zwarten in de zuiderse staten gebukt gingen, werd nog intenser omdat wraakgevoelens meespeelden. De nederlaag in de oorlog waarin meer dan 300 000 zuiderlingen omkwamen, smaakte bitter. De ex-slaven moesten het ontgelden. De slavenpatrouilles waren afgeschaft maar dat betekende enkel dat ze niet meer door de staten werden georganiseerd. Het waren nu privé-milities maar niet zelden werden ze geleid door de plaatselijke sheriff of politiechef. De Ku Klux Klan was een rechtstreekse erfgenaam van de slavenpatrouilles.

 

In Montgomery, de hoofdstad van Alabama, werd op 26 april een aangrijpend monument onthuld.

In het midden van dit National Memorial for Peace and Justice is een wandelgang waarin 800 stalen zuilen aan het plafond hangen. Op elke zuil staat de naam van een plaats waar zwarten publiek gelyncht werden, alsook de namen van de slachtoffers en een korte beschrijving van hun “misdaden”. Parks Banks, gelyncht in Mississippi in 1922 omdat hij een foto van een blanke vrouw op zak had. Caleb Gadly, gelyncht in Kentucky in 1894 omdat hij “achter de vrouw van zijn blanke baas wandelde”. Mary Turner die protesteerde toen haar man werd gelyncht, werd aan haar voeten opgehangen en verbrand, waarna haar buik werd opengesneden zodat haar ongeboren kind op de grond viel. Enzovoort. Eerst wandel je tussen de zuilen, de tekst op ooghoogte, maar de vloer buigt omlaag zodat je uiteindelijk onder de zuilen staat, in dezelfde positie als de toeschouwers van een lynchpartij. Dat was een feestelijke gebeurtenis, te zien aan de foto’s van toen.

 

Lynching in Indiana 1930

Die foto’s en nog veel meer zijn te zien in het Legacy Museum dat bij het monument hoort. Het is gevestigd in een gebouw waar slaven werden verhandeld. In Montgomery zijn er nog tal van monumenten die de (pro-slavernij) zuiderse confederatie eren en die worden onderhouden door de stad. Het nieuwe Memorial en museum daarentegen zijn een privé-initiatief van het Equal Justice Initiative (EJI), een organisatie die zich inzet tegen raciaal onrecht.

De EJI documenteerde meer dan 4400 lynchings van zwarten tussen 1877 en 1950 maar het werkelijke aantal ligt wellicht veel hoger. Ophanging was overigens slechts een van de straffen die opstandige zwarten “verdienden”.

Verbranding, Omaha 1919

 

In een grasveld bij het Memorial liggen 800 identieke zuilen. Die zijn niet bedoeld om daar te blijven. De 800 gemeenten waar lynchings plaatsgrepen werden uitgenodigd om elk zo’n zuil op een publieke plaats te installeren, om zo hun bereidheid te tonen om hun verleden te confronteren. Tot nu toe heeft geen van hen de uitdaging aangenomen.

Het museum gaat niet enkel over lynchings. Het vertelt een verhaal dat gaat van het begin van de slavenplantages tot vandaag. De thesis is dat de slavernij niet verdween maar evolueerde. Van de legale slavernij naar de lynching-terreur en via de segregatie (Amerikaanse Apartheid) naar de periode van massale opsluiting van jonge zwarten en politiebrutaliteit. Niet dat er geen verbetering is maar er is ook continuiteit. Die wordt onzichtbaar als men de geschiedenis vergeet. “Onze geschiedenis van raciale onrechtvaardigheid werpt een schaduw over heel het Amerikaanse landschap”, zegt Bryan Stevenson, de directeur van EJI. “Die schaduw kan niet verdwijnen tot we het licht van de waarheid laten schijnen op het verwoestend geweld dat ons land heeft gevormd.”

 

4. Kanye’s “nieuw idee”

Iemand die duidelijk een geschiedenisles kan gebruiken is de hiphop mega-ster Kanye West die onlangs wereldnieuws maakte met zijn boude bewering dat slavernij “een keuze” was. Dat ging zelfs voor vele van zijn trouwste fans te ver. “Eens te meer word ik aangevallen vanwege mijn nieuwe ideeen”, pruilde Kanye. Alsof beweren dat een slachtoffer van geweld zijn of haar situatie aan zichzelf te wijten heeft, een nieuw idee is. Het is een idee dat al vaak gepropageerd is, zij het nooit door de slachtoffers zelf.

Kanye West met vriend

Harriet Tubman

Het is een idee dat steunt op mythes, niet op feiten. Zoals de mythe van de “happy slave” waarin de slaven het niet zo slecht hebben, niet naar vrijheid verlangen en zich dus ook niet verzetten. In tal van boeken en films (Gone With the Wind) werd de happy slave opgevoerd. Ook vandaag nog wordt deze mythe opgerakeld op de websites van de alt-right. Kanye West is er blijkbaar ook ingetrapt. Hij verdedigde zich door Harriet Tubman te citeren, de vrouw die vele ontsnapte slaven hielp vluchten naar het noorden: “I freed a thousand slaves but I could have freed a thousand more if only they knew they were slaves.” Volgens de fact-checking site Snopes is er geen enkel bewijs dat Tubman dit ooit gezegd heeft.

 

Een tweede mythe waarop Wests “nieuw idee” steunt, is The American Dream. De mythe dat iedereen in dit “land of opportunity” door wilskracht en hard werk die droom kan waarmaken, dat opwaartse sociale mobiliteit in ieders bereik ligt. Dus als je arm en onderdrukt bent, dan kies je daarvoor, dan is het je eigen fout. Een berg van research (o.m. Thomas Piketty’s Capital) spreekt die mythe tegen. Op enkele uitzonderlijke periodes na bleef de de sociale mobiliteit in de VS zeer klein. De rijken erfden hun rijkdom en de armen erfden hun armoede. Natuurlijk zijn er voorbeelden van “rags to riches” – verhalen, van mensen die met groot sukses de sociale ladder beklommen. Er zijn ook veel mensen die in de loterij wonnen. Dat betekent niet dat de overgrote meerderheid die weinig of niets won, daarvoor koos.

Voor West is alles een keuze. “They cut out our tongues so we couldn’t communicate to each other. I will not allow my tongue to be cut”, tweette hij op 1 mei. Alsof de slaven wiens tong werd afgehakt de mogelijkheid hadden om dat niet toe te laten.

Dat brengt ons naar de derde mythe die Kanye’s denkwereld kleurt: de mythe dat de slaven kozen om zich niet te verzetten. In werkelijkheid was er hevig verzet, van in het begin. Van de 17de tot de 19de eeuw waren er 250 slavenopstanden, in noord-Amerika alleen al, en talloze sabotagedaden.

Maar ze werden niet massaal, zelfs niet in kolonies zoals de Carolinas waar slaven de meerderheid vormden. Dat had vele redenen. De meeste slaven leefden op geisoleerde plantages; de communicatie tussen hen was verboden. Ze mochten niet leren lezen. Sommige slaven hadden iets te verliezen. De “house slaves” hadden het heel wat beter dan de “field slaves”. En er was een alternatieve vorm van verzet: weglopen. Duizenden slaven ontsnapten naar noordelijke staten en Canada.

De ultieme reden was dat vele slaven bang waren. In die zin had West gelijk: “it was a mindset”. Maar die angst was geen lafheid. Ze was niet dom of irrationeel. Ze steunde op de kennis die de slaven hadden, van de brutaliteit van hun meesters, van het overwicht dat de blanken hadden in vernietigingskracht. Op de rationele overweging dat de opstand gedoemd was om te mislukken. Dat laatste is wel wat men in het Engels a self-fulfilling prophesy noemt: een voorspelling die er zelf mede-oorzaak van is dat ze uitkomt. Wie de opstand niet vervoegt, draagt bij aan haar nederlaag.

Toch is die conclusie redelijk: zelfs een massale slavenopstand zou in een bloedbad geeindigd zijn. De enige mogelijke weg naar een overwinning was een gezamelijke opstand van de onderdrukten, een verbond tussen slaven en arme blanken. Aanvankelijk was er veel contact en wederzijdse hulp tussen beide groepen. Al in 1674 vochten honderden samen tegen hun heersers in de “Bacon’s Rebellion”. De gouverneur van Virginia moest vluchten en Engeland stuurde een leger van duizend soldaten om de orde te herstellen. De blanke opstandelingen kregen amnestie, de zwarte werden opgehangen.

Een opstand van slaven en arme blanken tijdens de burgeroorlog, geportretteerd in de film “The free state of Jones”

De angst voor een nieuwe blank-zwarte opstand leidde tot de institutionalisering van racisme. Allerlei wetten en regels werden ingevoerd om het sociaal contact tussen de rassen te verbieden en de status van arme blanken te verheffen boven die van zwarten.

5. Tenslotte

Zou het een verschil maken als wapenfanaten zouden beseffen dat hun geliefde Second Amendment diende om de slavernij te beschermen? Zouden de raciale verhoudingen in de VS harmonieuzer zijn als er een bredere kennis zou bestaan over hoe de erfenis van de slavernij zijn stempel blijft drukken op de Amerikaanse maatschappij? Zouden blanke armen zich afkeren van Trump als ze zouden beseffen hoe ze gemanipuleerd worden om anders gekleurden als vijanden te zien in plaats van als bondgenoten? Zou Kanye West minder domme dingen zeggen als hij de geschiedenis van zijn voorouders zou kennen?

Kennis van de geschiedenis is misschien niet voldoende. De wil om haar erfenis te confronteren moet ook aanwezig zijn. Onwetendheid kan een keuze zijn, als de mythe aantrekkelijker lijkt dan de werkelijkheid. Maar kennis van het verleden is wel een broodnodig begin voor wie wil vechten voor een betere wereld. William Faulkner, de grootste schrijver van Mississippi, zei het best: “Het verleden is nooit dood. Het is zelfs niet verleden”.

Entry filed under: Samenleving, VS. Tags: , , , , , , , , , , .

ISRAËL EN DE TWEE KLOKKEN ISRAEL EN DE PALESTIJNSE ENDLÖSUNG

5 reacties Add your own

  • 1. Miche Van Tricht  |  mei 22, 2018 om 9:25 am

    Zo blij dat jullie doorgaan met het SvS ….

    Beantwoorden
  • 2. fredyung  |  mei 22, 2018 om 3:42 pm

    Heel interessante synthese. Ik vraag me af of de Amerikaanse negers (Afrikaanse Amerikanen) het niet beter afbrengen dan de Afrikaanse neven. Ook wil ik hier nog aan toevoegen dat de Amerikaanse negers stemrecht kregen (in tegenstelling tot de natives) en actief deelnamen aan de burgeroorlog (en daarna ook aan de genocide van de Indiaanse stammen).

    Beantwoorden
  • 3. Eline Robin  |  mei 23, 2018 om 2:56 pm

    Stoppen zou inderdaad geen optie zijn, jullie artikels en commentaren zijn meer dan ooit nodig!

    Beantwoorden
  • 4. John Fraipont  |  juli 4, 2018 om 9:47 pm

    Het is Salon is mijns inziens broodnodig in deze tijden waar perspectief, diepgang en nuance in de berichtgeving dikwijls ontbreken. Artikelen als dit stimuleren lezers zoals ik om zelf wat verder te spitten – bv de details van de “Omaha Riots” in 1919 toen zwart-blank conflicten handig door criminelen werd gemanipuleerd.

    Beantwoorden
    • 5. fredyung  |  juli 5, 2018 om 10:24 am

      Geschiedenis toont aan wat mensen elkaar aandoen ongeacht het tijdperk en helpt tunnelvisie te vermijden.

      Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.497 andere volgers


%d bloggers liken dit: