Ramadan en de Duizend en Eén Nacht.

juni 15, 2018 at 8:18 pm 1 reactie

Door Lucas Catherine

Ramadan eindigde dit jaar op donderdagavond, 14 juni. En dan kwam het feest. Alhoewel, ’s nachts was het iedere dag ook al een beetje feest geweest: eten, drinken, praten én tv-kijken. Speciale series, en niet alleen over het leven van Mohammed of andere aangepaste vrome vertelsels, maar vooral liefdesverhalen en muziek. Maar wat deden de Arabieren vroeger, zonder media? Naar een plein gaan en daar naar verhalen luisteren. Die verhalen werden gebracht door beroepsvertellers: hakawati of rawi en die vertelden met veel mimiek en gestes.

Hakawati ( Office National du Tourisme Marocain)

Nu zijn de hakawati bijna verdwenen. Soms vind je er nog in Marakesj op de Jama al Fna of her en der in het Midden-Oosten.

De man die het eerst in Europa zo’n vertellers beschreef was de Bruggeling Anselm Adornes, een spion voor de Bourgondische hertogen die nog droomden van een nieuwe Kruisvaart. Op 19 februari 1470 vertrekt hij op bedevaart naar Jeruzalem. Op vraag van Karel de Stoute reist hij niet rechtstreeks naar Jeruzalem, maar maakt een ommetoer langs Noord-Afrika, De hertog wou de mogelijkheid nagaan om langs Noord-Afrika op te rukken. Daarom krijgt Anselm Adornes de opdracht dat gebied te gaan verkennen en te kijken wie er aan de macht is en hoe sterk de vorsten daar zijn. Van die kruistocht is niets gekomen, maar Adornes was een goede observator. Hij heeft ons enige mooie beschrijvingen van Noord-Afrika nagelaten, zoals de eerste beschrijving door een Europeaan van de bereiding van koeskoes en deze over de hakawati:

De Moren verzamelen zich iedere avond op dat plein. Sommigen komen te paard, anderen te voet, al naargelang van hun mogelijkheden. Daar kijken ze naar verschillende spelen en voorstellingen om zich te ontspannen. Ik zag er publieke vertellers die met een lange stok hun verhaal onderlijnen. Daar komt altijd veel volk op af. De toeschouwers luisteren gespannen, zoals wij naar een preek luisteren. Ze vertellen oude histories.

Wij kennen die oude histories als De verhalen van Duizend en Eén Nacht, het  meest bekende Arabische literaire werk, meer dan welk ander boek ook. Elf Leila wa Leila, zoals het in het Arabisch heet kwam in Europa in de mode na de vertalingen van de Fransman Antoine Galland (1717) en de Brit Sir Richard Burton (1886). Het boek zelf heeft een lange ontstaansgeschiedenis. Eerst was er een soort oerversie die de vertellers gebruikten en waaraan ze in de loop der eeuwen steeds meer verhalen hebben toegevoegd. Zo vermelden Al Masudi en Al Nadim (beiden 10de eeuw) al een Elf Leila wa Leila dat volgens hen zou teruggaan op een Perzisch boek, Hazaar Afsana (Duizend Sprookjes). Die 1001 Nachten moet je niet letterlijk nemen, het betekent gewoon heel veel en, raar maar waar: het oudste Arabische manuscript waarvan de eerste vertaler, Galland gebruik heeft gemaakt is gedateerd in het moslimjaar 1001 (1592)!

Het raamverhaal, Shahrazade die om haar hachje te redden koning Shariaar iedere nacht een nieuw verhaal vertelt is van Perzisch-Indische origine. Daarna kwamen er vooral veel toevoegingen in Bagdad, ‘Stad van Geneugten, het Parijs van de 4de eeuw’, zoals Richard Burton haar noemde. Veel van die Bagdad-verhalen zijn sterk humoristisch. Dit zijn ondermeer de verhalen waarin khalief Harun al Rashid en zijn drinkkompaan, de dichter Abu Nuwas optreden.

Eén van de grappen van Abu Nuwas aan het hof (gravure uit een boek van Si Kaddour Benghabrit, Imam-stichter van de Grote Moskee van Parijs) Collectie L.C.

Van toen ook dateren de verhalen van Sindbad de Zeeman, de man die de Zeven Wereldzeeën tussen Basra en China bevoer en er exorbitant over vertelt. In een volgend stadium werden er in Kairo nog nieuwe verhalen aan toegevoegd en er is zelfs een Marokkaanse inbreng. De laatste inbreng kwam na het succes in Europa waardoor de vertalers vlijtig op zoek gingen naar meer verhalen, al dan niet apocriefe. Van toen dateren Ali Baba en de Veertig Rovers en Aladin en de Wonderlamp. Ze brachten het tot stripverhalen en Disney-verfilmingen.

Twee kinderboekjes (collectie L.C.)

De oudste, volledige Arabische editie werd in 1835 uitgegeven in Kairo door de beroemde Bulaq-uitgeverij op basis van een Arabisch handschrift uit de 17de eeuw en bevat 1001 Nachten, wat niet altijd het geval is met de andere handschriften.

De verhalen zijn zeer gevarieerd: Geesten en wonderen duiken vaak op, maar er zijn ook sociaal-kritische verhalen (De Bultenaar bvb) die de corruptie van de bureaucratie aanklagen. Dan zijn er verhalen die overkomen als een tv-serie met iedere dag een nieuwe aflevering (Sindbad). Vrouwen spelen een belangrijke rol en dit niet alleen in de sterk pornografische verhalen – ze dateren uit een tijd dat de Arabieren hun literaire cultuur niet beperkten tot de Koran en Kookboeken, zoals nu vaak het geval is. Dit soort erotische verhalen werd vooral door Richard Burton met genoegen aangedikt door zijn uitgebreide verklarende noten, die soms interessanter zijn dan het verhaal zelf, maar anderen vonden dit dan schandalig. Zo deze preutse, ‘Oorspronkelijke Vlaamsche uitgave’ (Antwerpen 1908). Ik citeer uit het voorwoord: Ontegensprekelijk zijn de vertellingen van Duizend en Een Nacht, de eenige, die bij alle volkeren der aarde met de meeste gretigheid ingang vonden…Jammer genoeg, dat ons Vlaamsche Volk daarvan eigenlijk nooit heeft mogen genieten. Wel heeft men in Noord-Nederland pogingen aangewend om de vertellingen ingang te doen vinden. Maar, die omwerkingen stemden niet overeen met de goede zeden van ons Volk! Dat was een misslag! Daar, waar onzedelijkheid op den voorgrond treedt, wordt de deur van het wantrouwen geopend… Deze omwerking zal derhalve in ieders handen, op alle leestafels mogen verschijnen, zonder iets kwetsends op te leveren.

En dan zijn er natuurlijk gewoon grappige verhalen, meestal kort. Al die verhalen werden meestal in de volkstaal verteld, en niet in het hoogliteraire Arabisch. Daarom hier als toemaatje: het kortste verhaal uit Duizend en Eén Nacht, in mijn volkstaal, het Brabants Brussels. Tip: als je het luidop leest is het ook verstaanbaar voor West-Vlamingen, Hollanders en Limburgers.

Het keutste vertelselke oët Duzend en Ien Nacht: De Scheit van Aboe Hasan

Fi yaoem min al ayaam kan fi medina qadima Baghdad razjoel, ismhoe Aboe Hassan…

Lank, moe hiel lank geleië leifde er in de gruute stad van Baghdad ne man en eum hietegede Aboe Hassan. Eum was ne kommersant, ne joenge, raake kommersant, moe uuk ne weiveneir, ne joenge weiveneir. En, eum was altaat triestig. Och èrme. As eum sachternoensj met zaan kameroeten op stamenee zat, zat eum doe triestig te koekeloeren. Eum ha leudevedeu. En alle doege was dat ’t zeulfde, tot as da zaan kameroeten et muug zaan geweuren.

Allah, Aboe Hasan, ne joenge keubber gelaak as ga moet toch kunne ertraave mee e skuun mokke, gien Mistanfluut, moe toch a skuë migeolleke.

En ten lage leste, was’t zuu veir. Aboe Hassan eum ha e annonceke gezet in de gazet en zuu was eum oep e skuun mokske gevalle. Et was gien scheile, ze ha gien meutekes knien, neie en hiel skuu maske. Ze mocht gezeen weudde. Ze stroldegede gelaak as de moen op ne vaaver. Zegge ze in ’t Araabs. Ze zierverde nie, mo wist wannier as das ze moest zwaage. Allah, zuun vinde teigewourdig ne mië.

En Aboe Hassan was ne mens mê floes. Eum organiseerde ne sjikken traa. Nen iel sjikken tra. Alleman was welkom, nâ famille en veir famille. Kozzes en nichte, oenkels en tantes. En alle gebuure. Veir gebuure en nâ gebuure. Zeulfs de oelemaas en de fakirs. Allien gien salafisten, want da fiest da was van frêtmo, frêtmo en zeupt mo, zeupt mo. Ik emmet al gezeit, et was lank, hiel lank geleide. Toen mochte nog zoeipe in Baghdad. Het was den taat da ze in ’t Araabs nog mier as onnerd woure aan veu waan. En frêt waster veu alle goestinge: zuutigheide, smosjterderaa, vlies van schopkes. D’er was zeulfs ne joenge kamiel au feu de bois en in da kamiel zat e lammeke en in dat lammeke ne kaproen en in da kaproen en deufke en in da deufke amandelen en pistasjenoute. As ge d’er niet van gepruufd hé, wette nie wadas da ge gemist hé.

En d’er was muziek mê floëten, troemmels en vravegezang, nen echten noeba.

Iel zaan oës was gepaleid gelek een echt palaas

En den moeste zaan fiancéé emme gezien. Op nen truun, mê heur dames d’honneur die eur oem et eur van klied verannerden. En giene kamelot, hé, giene Hirsch par terre.

Allez,’t es nie veu niks e vertelselke oët Duzend en ien Nacht.

En toens kwam de moment suprême. Aboe Hassan moost zaan mameselle ba eur hand pakke en mê eur nou de sloepkoemer goen. Consommez le mariage en dades gien soep hé.

En toens….toens…

Aboe Hassan zet eum recht in zaane fauteuil en doebaa lost eum en scheit en formidoebele scheit. En alleman a da gehuëd. Moe ze mochte niks zegge en ze begoste hiel loët te klappen asof dader niks was gebeud.

Da moot zuë. Want de Profeit hei gezeit – en ik weit het oët den hadiet van al Bukhari: as ‘ ter ne wind floët oêt et laaf van ne mensj den mougde nie lachen’.

En alleman spelde van de stoemmenduuve.

Moe Aboe Hasan, eum was beschomd, beschomd, eum za in de grond emme kunne kroëpe. Moe dat dee eum nie. A moempelde wa en stapte noe za pjeid. En gaf het de spoure. En eum reed, weg, veir weg tot in de gruute stad van Basra en doe paktege eum nen buut noe Indië. En a begost doe, in Indië, e nuuf carrière as kommersant.

Moe, eum was doe nie gelukkig. Ien joer passeerde, twie joer, vaaf joer, tien joer en toensj, wilde eum terug nou de gruute stad van Baghdad. En a paasde : na zen ze maan scheit al wel vergeite.

En eum mê den buut nou Basra en den noe Baghdad.

Eum verkliedege eum in ne bedeleir, nen fakir. Niemand kost eum erkennen. En Aboe Hassan paasdegede ik gon zu es leustere wat da ze zu al vertelle in ’t stad? Ge moe weite. Doe was toensj nog gien internet of facebook. Toensj moeste nog mê de mensje klappe as ge nuus wa weiten.

En Aboe Hasan arriveit veu de meure van Baghdad en doe zit een bedoewinsje mê eur dochter.

Aboe Hasan, komt stillekes dichter en leustert noe wa da ze zegge.

Moïer, za da dochter, hoe out zaan kik agentlek ? En da mojer paast es diep. Awel, za ze, ga, ga zeit geboure in ’t joer… in “t joer …da Aboe Hassan zaan dikke scheit liet.

En Aboe Hassan zaan melk droët, eum weurd terug zuë beschomd, want zaan scheit was histoore geweure, gelaak da ze na zegge: veu of nou de ourlog, zegde ze toensj: veu of nou de scheit van Aboe Hassan. En eum droët eum oem, zet e op ê luupe, en lupt, lupt tot in Basra en terug op nen buut noe Indië.

En toens, toens kwam er e verken mê ne lange snoët en ma vertelselke es oët.

Sjoekran gezilan, wa barakat aloufik, wa rahmat oellah !

Entry filed under: islam, literatuur, Midden Oosten, Uncategorized. Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , .

TWEE KEER VERMOORD NOT OUR AMERICA!

1 reactie Add your own

  • 1. tomasronse  |  juni 17, 2018 om 6:58 am

    Een knal van een verhaal!

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categorieën

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Doe mee met 1.502 andere volgers


%d bloggers liken dit: