CHEMNITZ: HET LELIJKE GEZICHT VAN DUITSLAND

September 6, 2018 at 10:40 am 3 comments

Door Johan Depoortere

“De lelijke Duitser is terug” schrijft Der Spiegel: “racist, vreemdelingenhater en vol wrok.” Het blad bedoelt het gelaat dat de Duitser de voorbije dagen en weken aan het buitenland liet zien in de Saksische stad Chemnitz waar duizenden betoogden tegen immigranten, tegen Merkel, tegen het Westen en tegen – ja tegen wat niet allemaal. De angst voor een extreem-rechts Duitsland, voor een heropleving van het Nazisme zit er overal in Europa dik in – ook bij ons, zo liet een bezorgde minster Van Deurzen in een recente aflevering van “De Afspraak” blijken. Maar is die angst gerechtvaardigd? Ik kreeg van een Duitslandkenner twee uitstekende longreads toegestuurd die het beeld van het Nazimonster in Duitsland aanzienlijk bijstellen.* Ja, de Duitse politiek heeft het gevaar van extreem-rechts in de voormalige DDR ernstig onderschat en ja neonazis en uiterst rechtse politieke groeperingen als Pegida en Alternative für Deutschland zitten in de lift, maar een terugkeer van het nazistische spook is nog niet aan de horizon waar te nemen schrijven zowel Der Spiegel (van 1 september) als Woche, de weekendbijlage van de Frankfurter Allgemeine in het nummer van 31 augustus.

Rechtsradikalen in Chemnitz

De vraag is: wat verklaart die opstoot van rechtsradikalisme in Duitsland en dan vooral in de voormalige DDR? Der Spiegel vergelijkt de reacties op drie misdaden begaan door buitenlanders: in Westduitsland overheerst de “bezonnenheid,” en reageert een meerderheid tegen de pogingen van extreem-rechts om de incidenten – moord op en verkrachting van een studente, moord op een huisarts – politiek te misbruiken. In de voormalige DDR komen duizenden op straat na de oproepen van extreem-rechts en worden willekeurige buitenlanders aangevallen en gemolesteerd na de dood van Daniel H., een Duitser van Cubaanse afkomst, vermoedelijk vermoord door asielzoekers. Van waar het verschil?

Dat uitgerekend Saksen het geliefkoosde terrein is van neonazis en rechtsradikalen kan verwondering wekken. De deelstaat staat bekend als de beste leerling in de klas als het gaat over economische situatie, onderwijsprestaties (bovenaan in de Pisa-ranking), hoogste aantal toeristen en laagste werkloosheid in vergelijking met de acht andere “nieuwe Länder.” De deelstaat geldt als voorbeeld voor de andere in het voormalige Oost-Duitsland: In opiniepeilingen zegt een meerderheid best tevreden te zijn met hun eigen economische situatie en die van het Land. Saksen heeft de minste schulden van de hele Bondsrepubliek, één van de beste onderwijssystemen, goed onderhouden straten en gerenoveerde stads-en dorpskernen.

Ook de criminaliteit in Saksen valt best mee met vorig jaar een daling van 0,5% : minder inbraken en minder winkeldiefstallen. Toch klagen de inwoners steen en been over de onveiligheid. Vaders durven hun dochters niet meer allleen de straat op te sturen en sommigen hebben videobewaking in de tuin geïnstalleerd. Een verklaring daarvoor is wellicht dat in strafzaken één vijfde van de verdachten een niet-Duitser is en de helft daarvan zijn migranten. Niet bekend is hoeveel slachtoffers zelf ook migrant of buitenlander zijn. De moord op Daniel H. was de directe aanleiding tot de huidige opstoot van onveiligheidsgevoel en vreemdelingenhaat.

Petra Köpping

Maar dat alleen verklaart niet wat er in Chemnitz en Saksen aan de hand is. Wat zeker meespeelt in het succes van extreemrechts is de enorme frustratie en verbittering die bijna dertig jaar na de val van de muur in harten en geesten is blijven kankeren. Petra Köpping, de minister van Integratie van Saksen heeft er een boek over geschreven: “U altijd met uw vluchtelingen, integreer ons eerst!” („Sie immer mit Ihren Flüchtlingen! Integriert doch erst mal uns! Eine Streitschrift für den Osten“) Het is een zinnetje dat de minister vaak moest aanhoren toen ze zich talloze keren onder de rechtse demonstranten begaf en hen interviewde in een poging om hun motieven te begrijpen. Er moet eindelijk eens openbaar worden gesproken over alles wat de inwoners van de voormalige DDR bij de Wende in de maag is gesplitst: de nieuwe elite, het negeren van arbeidsovereenkomsten, de ontwaarding van de munt en de verdenking dat “mensen die in een dictatuur hebben geleefd politiek geïndoctrineerd zijn.” Het geloof dat de markt alle problemen zou oplossen betekende in werkelijkheid een kaalslag van de Oostduitse industrie en een enorme vermogenstransfer van Oost naar West. “Wie in een Oostduitse stad een woning betrekt betaalt de huur meestal aan een Westduitse eigenaar,” schrijft de Frankfurter Allgemeine.

Voor veel Oostduitsers is dat alles niet minder dan een persoonlijke belediging en een diepe psychologische wonde. Niet enkel bij hen die het economisch moeilijk hebben, het geldt ook voor de beter gesitueerden. Woche illustreert dat met het verhaal van een ingenieur die door zijn nieuwe Westduitse bazen zonder boe of ba aan de deur werd gezet en zich daarna met succes een eigen bestaan uitbouwde. De man is heel tevreden met zijn huidige leven, maar de manier waarop hij “koud en arrogant” op de straatstenen werd gegooid, deze belediging blijft hem tot vandaag achtervolgen. Vooral verontrustend, schrijft Köpping, is hoe weinig de Duitsers in het Westen bekend zijn met het drama dat zich in de voormalige DDR heeft afgespeeld. Ze hebben geen idee van de pijn en de frustratie van hun landgenoten in het Oosten. Na de Wende bleef in Westduitsland alles vrijwel bij het oude. In het Oosten bleef geen steen overeind: meer dan 80% moesten een andere baan zoeken, honderdduizenden werden van de ene dag op de andere werkloos, twee miljoen goed opgeleide jongeren hadden midden jaren 90 de voormalige DDR verlaten – vandaag zijn het er in totaal vier miljoen, het geboortecijfer daalde dramatisch en in enkele jaren werd de regio met de jongste bevolking die met de oudste.

Ander opmerkelijk en vaak vergeten feit: anti-vreemdelingensentimenten en gewelddaden tegen buitenlanders zijn niet nieuw in Oostduitsland. In de DDR – zo verwijst der Spiegel naar recent onderzoek – waren er onder communistisch bewind ook al pogroms met tenminste tien doden tot gevolg. De Berlijnse historicus Harry Waibel kon uit de oostduitse archieven een lijst puren van bijna 9000 gewelddaden begaan door neonazis, racisten en antisemieten. Buitenlanders uit de “broederlanden” van het Oostblok verbleven in de DDR in aparte woongelegenheden, contact met de plaatselijke bevolking werd – zacht uitgedrukt – niet aangemoedigd. Sinds 1975 noteerden de communistische ordehandhavers zowat veertig racistische aanvallen tegen deze woongelegenheden, een verschijnsel dat in de Bondsrepubliek tot 1992 niet bestond. Volgens de historicus vond de “onvrede van veel DDR-burgers over hun politieke en economische situatie een uitlaatklep in agressie tegen migranten. De overheid kneep regelmatig de ogen dicht voor het geweld.”

Martin Dulig met zijn “Küchentischtour”

Hoe moet het verder? Kan de trend gekeerd worden? Praten is de oplossing, zegt de Saksische SPD-minister van economie Martin Dulig. Overal in het Land houdt hij “keukentafelgesprekken.” Dat moet letterlijk genomen worden: de minister trekt rond met zijn keukentafel en nodigt mensen uit het publiek uit om op de lege stoelen te komen zitten en te vertellen wat ze op de lever ligt. “De AfD is niet onze politieke vijand, “ houdt Dulig zijn publiek vaak voor, “onze vijand is de angst. Die moeten we bestrijden met hoop en vertrouwen.” Het kan wollig klinken, maar Dulig is niet alleen. Na jarenlang beleid van ontkenning en minimalisering van het extreemrechtse geweld slaat de huidige Saksische ministerpresident radikaal een andere koers in. De 41-jarige Michael Kretschmer (CDU) is pas sinds december vorig jaar aan de macht maar laat er in tegenstelling tot zijn voorgangers geen twijfel over bestaan dat voortaan nultolerantie het beleid zal zijn. De premier verklaarde zich beschermheer van een betoging tegen het optreden van een extreemrechtse rockgroep in het Saksische stadje Ostriz en hij stond samen met de overkoepelende vakbond DGB op 1 mei in Chemnitz op het podium waar hij alle burgers opriep zich gezamenlijk tegen extreemrechts te verzetten: “Die strijd kunnen we winnen,” riep de premier. De toekomst zal uitwijzen of hij gelijk krijgt.

  • Met dank aan Luc Dekeyser

Entry filed under: Duitsland, Extreemrechts. Tags: , , , , , , , , , , , , , , , .

VERDEELD DUITSLAND JEZELF OVERLEVEN

3 Comments Add your own

  • 1. Fred Yung  |  September 8, 2018 at 8:18 am

    Racisme en xenofobie zitten in de menselijke natuur. Wij zijn van nature endogeen en houden niet van abnormaliteit (= afwijkend van de norm) en alles wat naar anarchie ruikt (=tegen de orde indruist) wordt instinctief als bedreigend beschouwd. De vorige eeuw getuigt daar ten overvloede van en de geschiedenis blijft zich herhalen. Het is duidelijk dat de machthebbers hun sociaal beleid zullen moeten wijzigen, maar hoe blijft de hamvraag. Ofwel moet elke asielzoeker met open armen ontvangen worden ofwel onverbiddelijk afgewezen. Een tussenoplossing bestaat niet.

    Reply
    • 2. tomasronse  |  September 8, 2018 at 4:42 pm

      Met “de menselijke natuur” kun je alles en niets verklaren. Het is een grabbelton waarin iedereen materiaal vindt om misdaden te verontschuldigen of vooroordelen te bevestigen. En als “de menselijke natuur” daartoe niet volstaat, dan kunnen we specifieren: “de joodse volksaard”, de “Afrikaanse volksaard”, de “Arische natuur”, etc. In werkelijkheid typeert het juist de mens dat hij, meer dan andere dieren, niet simpelweg een genetisch gedetermineerde robot is maar zijn eigen “natuur” maakt en hermaakt.

      Tom

      Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categories

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,618 other followers


%d bloggers like this: