WIJST PORTUGAL DE WEG?

September 15, 2019 at 11:47 am 1 comment

Overal in Europa is centrum-links in de verdrukking. De sociaaldemocratie lijkt de weg kwijt, verleid door het neoliberalisme en verdwaald in het bos van de soberheidspolitiek.  Verkiezingen na verkiezingen gaat de afkalving verder en in Frankrijk zijn de sociaaldemocraten zo goed als van de kaart geveegd. Maar als er één lichtpunt is waar de socialisten zich aan kunnen verwarmen dan heet het Portugal.  Sinds 2015 is daar een coalitie aan de macht van socialisten, communisten en groenen onder leiding van de sociaaldemocraat António Costa, de voormalige burgemeester van Lissabon. Na jaren soberheidspolitiek, besparingen en dictaten van de “trojka” (Internationaal Muntfonds, Europese Centrale Bank en de Europese Commissie) gooide de linkse regering het roer om. En met succes. In 2011 zat Portugal nog in hetzelfde laatje als Spanje en Griekenland; een wurgend overheidstekort (méér dan 7% van het BNP – brutto nationaal product) een torenhoge buitenlandse schuld: 78 miljard dollar. Twee jaar later kon de linkse regering een schitterend palmares voorleggen: werkloosheid geslonken van 16,2% in 2013 tot 6,3% in 2019 (onder het Europees gemiddelde) een economische groei van 2,8% per jaar en een openbare schuld teruggedrongen tot vrijwel nul.  Portugal, de beste leerling van de Europese klas.

 Onder de voorgaande rechtse regeringen en dank zij de recepten van de trojka zagen de meeste Portugezen  hun inkomen drastisch zakken. Het minimumloon van 485 euro bruto per maand ging in werkelijkheid naar beneden door een verhoging van de sociale bijdragen. Pensioenen en ambtenarensalarissen werden gekort, evenals de overheidsuitgaven voor bijvoorbeeld openbaar vervoer. Duizenden Portugezen zagen enkel een uitweg in emigratie. In een omgekeerde historische beweging trokken ze massaal naar de voormalige kolonies waar ze een betere toekomst zagen dan in het moederland. Een half miljoen, vooral jongeren en beter opgeleiden verlieten het land, een ware aderlating. Nu is er een tekort aan geschoold personeel. Onder de nieuwe linkse koers steeg het minimumloon tot 600 euro per maand pensioenen en salarissen in de openbare sector gingen langzaam omhoog tot het niveau van vóór de “soberheidspolitiek.” De werkloosheid is spectaculair gedaald, de economische groei boven alle verwachtingengestegen en de begroting in evenwicht.

 Applaus op alle banken, zou je dan denken. Nee, niet zo snel. Er is een donkere keerzijde aan het Portugese mirakel. De regering António Costa probeert sociale politiek met de neoliberale orthodoxie te verzoenen, maar als het erop aankomt kiest ze meestal voor het behoud van haar “internationale geloofwaardigheid” ten koste van de broodnodige investeringen en het herstel van de koopkracht van de gewone Portugezen die zwaar hebben geleden onder de politiek van haar rechtse voorgangers. Hoe duister die andere kant van de medaille oogt blijkt onder andere uit een analyse van Le Monde Diplomatique, waarvan hier een samenvattende vertaling.

Johan Depoortere

DE DUISTERE KANT VAN HET PORTUGESE MIRAKEL

 Le Monde Diplomatique, september 2019

Door Mickaël Correia

10 politiemensen waren nodig om de 83-jarige  Maria Nazaré Jorge uit haar huis in het centrum van Lissabon te zetten. Tot voor kort betaalde ze 200 euro huur per maand, maar door de liberalisering en de explosie van de vastgoedprijzen in de hoofdstad kan de eigenaar een veelvoud vragen en krijgen. De oude vrouw heeft nu voorlopige huisvesting gekregen in Castelo, waar ze verkommert en vereenzaamt in één van de meest bezochte toeristische trekpleisters van Lissabon. Het enige openbare vervoer daar is de beroemde tram 28, die helemaal door de toeristen wordt ingenomen.

De iconische tram op lijn 28, voor de toeristen een attractie voor de inwoners een noodzaak.

De lberalisering van de vastgoedmarkt en de ontwikkeling van het toerisme was een eis van de Trojka, in ruil voor een noodlening van 78 miljard euro. Met fiscale gunstvoorwaarden voor wie minstens 500000 kon besteden trok de rechtse regering investeerders in de vastgoedsector aan. Ook gepensioneerden uit andere Europese landen die zich een woning in Portugal aanschaffen kunnen genieten van belastingvoordelen. Een wet uit 2014 maakt het voor eigenaars mogelijk tot 3000 euro per maand te verdienen door aan Airbnb een appartement of huis te verhuren dat op de reguliere woningmarkt slechts 300 euro zou opbrengen. Gevolg: in sommige wijken in het centrum is één woning op twee aan Airbnb verhuurd. Het aantal huurpanden in de toeristische sector is in 10 jaar met 3000% gestegen en per hoofd van de bevolking zijn er in Lissabon nu méér Airbnb-panden te huur dan in Barcelona of Parijs.

De historische wijk Alfama dreigt een Disneyland voor toeristen te worden, onbetaalbaar voor de meeste hoofdstedelingen.

De linkse regering die sinds november 2015 aan de macht is lijkt niet van plan ver van die neoliberale recepten af te wijken. Sinds juli dit jaar kunnen uitgeweken Portugezen die willen terugkeren een belastingvoordeel van 50% genieten. De bedoeling is jonge gediplomeerden aan te moedigen om in het moederland te investeren, een buitenkans die niet is weggelegd voor hen die in de periode van de soberheidspolitiek niet de middelen hadden om elders hun geluk te zoeken.

Vijf jaar geleden was Lissabon nog een stad in verval, nu een eldorado voor projectontwikkelaars.

De burgerbeweging Stop Despejos (Stop de Uitzettingen) ziet met lede ogen hoe hun stad Lissabon in een toeristisch pretpark dreigt te veranderen. Onlangs heeft het stadsbestuur het Sint-Helenapaleis, een architecturale parel uit de 16eeeuw in de historische wijk Alfama verkocht aan Stone Capital, één van de belangrijkste projectontwikkelaars van de stad. De twee Franse broers aan het hoofd van de groep hebben er luxe-appartementen van gemaakt, onbetaalbaar voor de doorsnee bewoner van de hoofdstad. Voor een ander project in hetzelfde historische Alfama moet een antiek pleintje met bomen – groene long – plaats maken voor nog een luxeproject.

De Franse groep Stone veranderde het historische Santa Helenapaleis in luxeappartementen. https://www.santahelena.pt

Ook elders in de stad rijzen de prestigeprojecten als paddestoelen uit de grond. Lissabon is het mekka geworden van de investeerders die vastgoed transformeren tot financiële instrumenten, speculatie zeg maar. De politiek die privé-investeerders moet lokken verbergt één van de grootste zwaktes van de huidige coalitie: het uitblijven van investeringen in de openbare sector. Portugal is met zijn linkse regering de zwakste publieke investeerder van de hele eurozone. De reden voor die politieke keuze: de obsessie van de regering om binnen de lijntjes te kleuren van de begrotingsregels die Europa heeft opgelegd. De economische heropleving heeft daardoor niet in de eerste plaats gediend om de levensomstandigheden van de Portugese man en vrouw te verbeteren maar om het gat in de begroting te dichten en een schuld van 120% van het BNP af te lossen.

Geen breuk met het verleden

De huidige minister van financiën, de liberale econoom Mário Centeno heeft een doploma van Harvard op zak en is momenteel voorzitter van de Eurogroep. Tot grote woede van de communisten en de radicaal-linkse oppositie heeft de minister onlangs de failliete bank Novo Banco 1,9 miljard uit de schatkist toegestopt. Volgens hen verkiest de minister een privébank te redden ten koste van de noodzakelijke investeringen waaraan het land dringend behoefte heeft.

2015: Protest van gedupeerde spaarders bij een bank in Porto.

De universtietiten staan op het randje van het faillissement, de gezondheidszorg kreunt onder het gebrek aan mensen en materiaal, 60% van de spoorwegen bevinden zich in slechte of middelmatige staat. Sociale woningen vormen slechts 2% van het totaal. Investeren in sociale woningen kan niet omdat dat “de liberalisering van de vastgoedmarkt in het gedrang zou brengen,” aldus premier António Costa.

Portugese student in traditionele outfit. Ook de universiteiten hebben zwaar te lijden onder het neoliberale bewind van de rechtse regeringen.

Een recente staking van het onderwijzend personeel was een symptoom van de spanning tussen budgettaire discipline en sociale politiek. De pensioenen van de onderwijzers en leraars waren negen jaar lang bevroren vanwege de besparingspoltiek.  Een inhaalbeweging kon ondanks de economische heropleving niet want dat zou volgens de premier “een budgettaire bom” betekenen die de “internationale geloofwaardigheid” van het land zou aantasten en het evenwicht in de openbare financiën zou verstoren. De stakers kregen slechts een gedeeltelijke herberekening van hun pensioenen.

“Precariaat”

De spectaculaire daling van de werkloosheidscijfers verbergt een andere realiteit: nog nooit waren er zo veel tijdelijke en precaire banen: 73000 meer dan in 2011. In 2018 werd de helft van de overuren niet betaald. 65% van de jongeren moeten het stellen met een tijdelijk contract, een stijging van 10% in tien jaar.

De export is tussen 2009 en 2018 van 27% naar 43% van het BNP gestegen. De havens zijn een belangrijke factor in de economische heropleving, maar hun concurrentievermogen berust op “flexibiliteit” en korting op de lonen. De dokwerkersvakbond SEAL (Sindicato dos Estivadores e da Actividade Logística) lanceerde in 2018 een staking uit solidariteit met de havenarbeiders van Setúbal op een vijftigtal kilometer van Lissabon, waar 90% van de werknemers met dagcontracten werkten. “Deze arbeiders en bedienden hebben noch vakantie noch recht op sociale bescherming in geval van ziekte of arbeidsongeval. Sommigen kunnen twee keer in één dag worden aangenomen en afgedankt om aan 16 uur werk te komen,” zegt António Marano, voorzitter van de vakbond. Setúbal is de strategische uitvoerhaven van Autoeuropa, de autofabriek van de Volkswagengroep die 100000 auto’s per jaar uitvoert en van The Navigator Company, een wereldleider in de papierindustrie.

Ook hier behaalden de bonden een gedeeltelijke overwinning met het afdwingen van een collectieve arbeidsovereenkomst. Maar volgens Mariano blijven 25 à 30% van de havenarbeiders in het land onderbetaald en in een precaire situatie. “De dokwerkers zijn niet de enigen in die situatie,” zegt hij, “De staat wil de productiviteit opvoeren door de onderhandelingspositie van de vakbonden te breken.”

Bosbranden geen natuurverschijnsel

Pedrógão Grande is een klein dorp in het centrum van Portugal, moeilijk bereikbaar in het centrum van een desolaat landschap. In 2017 hebben gigantische bosbranden 30000 hectare bos in de as gelegd en de dood van 66 personen veroorzaakt. De meesten van hen kwamen om toen ze probeerde weg te komen via de hoofdweg die de autoriteiten te laat hadden afgesloten. Het was de dodelijkste brand in de geschiedenis en volgens velen was de catastrofe te wijten aan het gebrek aan menselijke en materiële middelen. De brandweerlui zijn meestal vrijwilligers die slecht zijn opgeleid en het communicatiesysteem Siresp een publiek-private onderneming is al een tiental jaren ondermaats.

Pedrógão Grande: een historische bosbrand met 66 doden tot gevolg. Foto: https://www.theportugalnews.com/news/ten-to-be-tried-for-pedrogao-grande-forest-fire-deaths/50049

De regering Costa heeft de soberheidspolitiek van haar voorgangers voortgezet: zwakke investeringen in de openbare sector, ontmanteling van de bosbouwdiensten, privatisering van de brandbestrijding via de lucht en het snoeien in de budgetten voor bosbeheer. Het aantal boswachters is tussen 2006 en 2016 met één derde verminderd – waanzin in een land dat voor 32% uit bos bestaat en waar elk jaar 100000 hectare bos door brand verloren gaat.

De intensieve eucalyptuskweek wordt eveneens aangeklaagd. Deze boom van Australische origine verarmt de grond en de biodiversiteit en is bovendien uiterst brandbaar. Maar hij is populair bij de kleine bosbezitters omdat hij weinig onderhoud vraagt en uiterst snel groeit. De papierfabrieken van The Navigator Company zijn gretige afnemers. Het bedrijf zorgt voor 3% van de totale Portugese uitvoer en de eucalyptus wordt beschouwd als de motor van de economie, “de groene olie” voor de staat. Dank zij een wet van de vorige rechtse regering konden de lokale autoriteiten de eucalyptuscultuur ook voor kleine percelen liberaliseren. Het gevolg is dat 80% van het bosoppervlak nu uit eucalyptusbomen bestaat wat volgens milieuactivisten van Portugal “Eucalyptogal“  heeft gemaakt.

Na de tragedie van 2017 heeft de regering het aantal mensen op terrein verhoogd, de middelen voor bestrijding door vliegtuigen opgetrokken en het communicatiesysteem Siresp voor 7 miljoen euro van de privésector teruggekocht. Maar aan het hoofd van het landelijke  agentschap dat verantwoordelijk is voor de bestrijding van de bosbranden heeft de premier een voormalig kaderlid van The Navigator Company benoemd. De regionale plannen voor bosbeheer die dit jaar in werking treden geven nog altijd de voorkeur aan de aanplanting van eucalyptus op 95% van het grondgebied. Er is volgens de Liga voor de Bescherming van de Natuur “geen enkele ambitie om het huidige scenario te veranderen. Het is ‘business as usual.”

Sinds vorig jaar wijzen tekenen erop dat de economische boom in Portugal zijn adem aan het verkiezen is. De toename van het aantal toeristen bedroeg in 2018 3,8% tegen 9,1% het jaar daarvóór. In juni waarschuwde de Banco de Portugal voor een bruuske omslag in de speculatieve hausse op de vastgoedmarkt en voor dit jaar wordt een economische groei van slechts 1,7% verwacht tegen 2,8% twee jaar geleden.

De regering Costa probeert sociale maatregelen te verzoenen met budgettaire discipline. De vraag is of ze daarmee niet veeleer een luchtspiegeling dan een mirakel heeft gecreëerd.

Het volledige artikel is te vinden achter de betaalmuur van Le Monde Diplomatique: https://www.monde-diplomatique.fr/2019/09/CORREIA/60350

 Zie ook:

Au Portugal, la gauche essaye: https://www.monde-diplomatique.fr/2017/10/DARCY/58000

De Standaard 12 september 2018: Portugal, een salonsocialistisch wonder https://www.standaard.be/cnt/dmf20180912_03738301

Entry filed under: Europa, Portugal, toerisme. Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , .

Requiem voor homo sapiens DE OORLOG IN EEN KLEIN DORP

1 Comment Add your own

  • 1. Tomas Ronse  |  September 25, 2019 at 5:14 am

    Gezien onlangs in Lissabon:

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Categories

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,620 other followers


%d bloggers like this: