door Tom Ronse

 

1. HOOP OF HOAX?

Eindelijk zijn we toch bijna zo ver dat klimaatontkenners nog zoveel geloofwaardigheid overhouden als de Flat Earth Society. De bewijzen van hun ongelijk zijn te overweldigend. De wetenschappelijke data liegen niet: als de mens blijft produceren en consumeren op een manier die enorme hoeveelheden broeikasgassen in de lucht laat ontsnappen, zijn we op weg naar een catastrofe die mogelijk destructiever zal zijn dan alle oorlogen van de afgelopen eeuwen samen. Nu al zien we het stijgende zeewater laaggelegen gebieden bedreigen, meer verwoestende stormen, meer gigantische overstromingen hier en monsterbranden daar; massale uitsterving van diersoorten, verspreiding van tropische ziekten, een toenemende drinkwatercrisis, droogte die vruchtbare gebieden in woestenij verandert en massamigratie veroorzaakt, microplastics in de oceaan, in ons voedsel, in de regen die op ons hoofd valt … de lijst van calamiteiten gaat maar door. Geen wonder dat de trend steeds meer mensen zorgen baart. Vooral jonge mensen, die riskeren van een planeet te erven die voor een groot deel onbewoonbaar is. De beweging van schoolkinderen voor het klimaat die in Zweden begon en zich over de hele wereld verspreidde, is dus een welkom teken. Ze drukt een toenemend gevoel uit dat er dringend een fundamentele verandering nodig is. Maar wat moet er veranderen? Het doel, de vergiftiging van de wereld stoppen, is misschien duidelijk, maar de weg er naartoe is dat niet. “Act Now!” en “Do Something!” waren de slogans die het heersende sentiment uitdrukten. Terwijl ik dit schrijf, is de beweging nog steeds aan de gang. Het is geweldig dat scholieren blijven schreeuwen dat het zo niet kan doorgaan, maar na al de demonstraties komt de vraag, wat nu?

Greta Thunberg, het welbespraakte meisje dat de woordvoerdster van de scholierenbeweging werd, zeilde in een CO2-neutrale boot naar New York om de VN toe te spreken. Ze berispte de machtigen voor hun passiviteit en waarschuwde: “We zullen het je niet vergeven”. Ze leken niet onder de indruk. Het enige dat Greta kreeg was beleefd applaus maar qua maatregelen beloofden de naties bijna niets. Intussen houdt de accumulatie van broeikasgassen volgens klimaatwetenschapper James Hansen al elke dag evenveel energie vast als van een half miljoen Hiroshima-bommen.

 

Wat nu? Links Amerika pleit voor een Green New Deal, die de klimaatcrisis zou oplossen zoals de New Deal van FDR de crisis in de jaren dertig zou hebben opgelost. “Zou”, want eigenlijk deed de New Deal dat niet. De crisis duurde voort tot de oorlog begon. Dan veranderde ze in iets nog veel erger.

De New Deal omvatte maatregelen om de werkloosheid te bestrijden. Als economische stimulans was hun impact beperkt en tijdelijk maar ze creërden hoop, en die hoop was nodig om de nationale eenheid te bewerkstelligen die de oorlogsinspanning vereiste. Wat de fundamenten betreft, veranderde de New Deal niets. De onderliggende dynamiek van de kapitaal-accumulatie bleef dezelfde met de bekende katastrofale gevolgen. Zal de Green New Deal ( GND vanaf nu) ons naar een betere toekomst leiden?

 

 

Een historische kans?

Het GND-concept dreef een aantal jaren rond in groenlinkse kringen. In februari van dit jaar werd het gecodificeerd in een niet-bindende resolutie van 14 pagina’s die in het Amerikaanse Congres werd geïntroduceerd door de linkse Democraten Alexandria Ocasio-Cortez en Ed Markey. De senaat verwierp ze, zonder enig debat toe te laten. Maar de GND werd enthousiast omarmd door links, niet alleen in de VS maar ook in Europa en daarbuiten. En natuurlijk sprong Naomi Klein op de trein met een nieuwe bestseller: On Fire: The (Burning) Case for a Green New Deal.

De GND stelt voor om de Amerikaanse economie in tien jaar tijd om te schakelen naar nul-emissie van broeikasgassen. Het zou fossiele brandstoffen volledig elimineren, zwaar investeren in hernieuwbare energiebronnen, het elektriciteitsnet opnieuw opbouwen, alle gebouwen volgens de hoogste milieunormen upgraden, een koolstofarme transportinfrastructuur ontwikkelen op basis van elektrische voertuigen en hogesnelheidstreinen, scholen en ziekenhuizen bouwen om universele gezondheidszorg en gratis onderwijs mogelijk te maken, massale groei van schone productie stimuleren, broeikasgassen elimineren uit de landbouw, voor alle mensen in de VS een baan garanderen met een loon waar een gezin behoorlijk kan van leven en met voldoende gezins- en medisch verlof, betaalde vakanties en pensioenzekerheid .

De GND ziet de klimaatcrisis als “een historische kans … (1) om miljoenen goede, goedbetaalde banen in de Verenigde Staten te creëren; (2) om een weergaloos niveau van welvaart en economische veiligheid te bieden voor alle mensen in de Verenigde Staten; en (3) om systemische onrechtvaardigheden tegen te gaan. “

Het is een menu om van te watertanden. Wie kan daar tegen zijn? Het heeft de New Deal’s belofte van welvaart voor iedereen, plus een schone omgeving. En dat alles zonder aan de kapitalistische fundering te raken. Hoe kan dat lukken? Op dezelfde manier als het Republikeinse plan om ‘de belastingsinkomsten te verhogen door de belastingen te verlagen’: met rook en spiegels …

Het vereist inderdaad goocheltrucs om de GND geloofwaardig te maken. Dit werd opgemerkt door kritici van alle kleuren. Kritici van rechts, voorspelbaar, maar ook radikale kritici zoals Jasper Bernes. In zijn essay  Between the Devil and the Green New Deal” schrijft hij:

Het probleem met de Green New Deal is dat het belooft alles te veranderen terwijl alles hetzelfde blijft. De wereld van de Green New Deal is deze wereld maar beter – deze wereld zonder uitstoot, met universele gezondheidszorg en gratis onderwijs. De appeal is duidelijk, maar de combinatie onmogelijk. “

De strategie van de GND bestaat erin om publieke steun te werven, verkiezingen te winnen zodat het Congres het plan goedkeurt. Sukses daarmee. Het Amerikaans kapitaal heeft de afgelopen decennia veel geïnvesteerd in de productie van fossiele brandstoffen. Het is nu de grootste producent ter wereld. Biljoenen (Amerikaanse trillions) dollar zijn verzonken in fossiele energie-infrastructuur. De belangen van vele industrieën en financiële bedrijven zijn vervlochten met kolen, olie en gas. Om ze te elimineren, zoals de GND voorstelt, als ze niet illegaal worden verklaard, zou de fiscale druk op hen zo hoog moeten worden dat ze hun vermogen om te concurreren tegen de zwaar gesubsidieerde “schone” energie zouden verliezen. Bernes geeft cijfers die een licht werpen op de omvang van de schok die dit zou veroorzaken: de bewezen oliereserves van de planeet worden geschat op ongeveer $ 50 biljoen (uitgaande van een lage gemiddelde kostprijs van $ 35 per vat), wat een zesde van de totale waarde van de planeet zou vertegenwoordigen. Veeg dat weg en kijk of de investeringen in zonnepanelen, biobrandstof, windmolens en elektrische auto’s de financiële tsunami kunnen compenseren die deze devalorisatie in gang zou zetten. Het is duidelijk dat het Amerikaans kapitaal als geheel dit nooit zou accepteren. Om te geloven dat het Congres de GND zou kunnen goedkeuren, moet je het Congres zien als “het huis van het volk”, niet van het kapitaal. Op dat cruciale verschil kom ik verder terug.

Maar is het niet mogelijk dat de oude fossiele energietechnologie simpelweg plaats zal maken voor nieuwe, efficiëntere technologie, zoals de auto de kar- en wagenindustrie heeft vervangen? Het kapitaal had ook in die laatste sector gevestigde belangen. Het belangrijkste verschil is dat er geen belastingen of subsidies nodig waren om de op letterlijke paardenkracht gebaseerde industrie failliet te doen gaan. Ze verdween omdat ze niet kon concurreren met de motor-industrie. Dit is niet het geval voor fossiele brandstof. Die blijft relatief overvloedig en dus goedkoop om te produceren. En het geld om de infrastructuur te bouwen is al uitgegeven, terwijl nieuw geld zou moeten worden gevonden voor een heel nieuwe infrastructuur op basis van hernieuwbare energiebronnen. Hernieuwbare energie zou die kosten moeten doorrekenen aan de consument en daardoor minder concurrerentieel worden. Tenzij de prijs artificieel verlaagd wordt door massale overheidssubsidies. Maar wie zal dat betalen?

 

MORGEN Deel 2: Waar komt het geld vandaan?