Posts tagged ‘CDU’

CHEMNITZ: HET LELIJKE GEZICHT VAN DUITSLAND

Door Johan Depoortere

“De lelijke Duitser is terug” schrijft Der Spiegel: “racist, vreemdelingenhater en vol wrok.” Het blad bedoelt het gelaat dat de Duitser de voorbije dagen en weken aan het buitenland liet zien in de Saksische stad Chemnitz waar duizenden betoogden tegen immigranten, tegen Merkel, tegen het Westen en tegen – ja tegen wat niet allemaal. De angst voor een extreem-rechts Duitsland, voor een heropleving van het Nazisme zit er overal in Europa dik in – ook bij ons, zo liet een bezorgde minster Van Deurzen in een recente aflevering van “De Afspraak” blijken. Maar is die angst gerechtvaardigd? Ik kreeg van een Duitslandkenner twee uitstekende longreads toegestuurd die het beeld van het Nazimonster in Duitsland aanzienlijk bijstellen.* Ja, de Duitse politiek heeft het gevaar van extreem-rechts in de voormalige DDR ernstig onderschat en ja neonazis en uiterst rechtse politieke groeperingen als Pegida en Alternative für Deutschland zitten in de lift, maar een terugkeer van het nazistische spook is nog niet aan de horizon waar te nemen schrijven zowel Der Spiegel (van 1 september) als Woche, de weekendbijlage van de Frankfurter Allgemeine in het nummer van 31 augustus.

Rechtsradikalen in Chemnitz

De vraag is: wat verklaart die opstoot van rechtsradikalisme in Duitsland en dan vooral in de voormalige DDR? Der Spiegel vergelijkt de reacties op drie misdaden begaan door buitenlanders: in Westduitsland overheerst de “bezonnenheid,” en reageert een meerderheid tegen de pogingen van extreem-rechts om de incidenten – moord op en verkrachting van een studente, moord op een huisarts – politiek te misbruiken. In de voormalige DDR komen duizenden op straat na de oproepen van extreem-rechts en worden willekeurige buitenlanders aangevallen en gemolesteerd na de dood van Daniel H., een Duitser van Cubaanse afkomst, vermoedelijk vermoord door asielzoekers. Van waar het verschil?

Dat uitgerekend Saksen het geliefkoosde terrein is van neonazis en rechtsradikalen kan verwondering wekken. De deelstaat staat bekend als de beste leerling in de klas als het gaat over economische situatie, onderwijsprestaties (bovenaan in de Pisa-ranking), hoogste aantal toeristen en laagste werkloosheid in vergelijking met de acht andere “nieuwe Länder.” De deelstaat geldt als voorbeeld voor de andere in het voormalige Oost-Duitsland: In opiniepeilingen zegt een meerderheid best tevreden te zijn met hun eigen economische situatie en die van het Land. Saksen heeft de minste schulden van de hele Bondsrepubliek, één van de beste onderwijssystemen, goed onderhouden straten en gerenoveerde stads-en dorpskernen.

Ook de criminaliteit in Saksen valt best mee met vorig jaar een daling van 0,5% : minder inbraken en minder winkeldiefstallen. Toch klagen de inwoners steen en been over de onveiligheid. Vaders durven hun dochters niet meer allleen de straat op te sturen en sommigen hebben videobewaking in de tuin geïnstalleerd. Een verklaring daarvoor is wellicht dat in strafzaken één vijfde van de verdachten een niet-Duitser is en de helft daarvan zijn migranten. Niet bekend is hoeveel slachtoffers zelf ook migrant of buitenlander zijn. De moord op Daniel H. was de directe aanleiding tot de huidige opstoot van onveiligheidsgevoel en vreemdelingenhaat.

Petra Köpping

Maar dat alleen verklaart niet wat er in Chemnitz en Saksen aan de hand is. Wat zeker meespeelt in het succes van extreemrechts is de enorme frustratie en verbittering die bijna dertig jaar na de val van de muur in harten en geesten is blijven kankeren. Petra Köpping, de minister van Integratie van Saksen heeft er een boek over geschreven: “U altijd met uw vluchtelingen, integreer ons eerst!” („Sie immer mit Ihren Flüchtlingen! Integriert doch erst mal uns! Eine Streitschrift für den Osten“) Het is een zinnetje dat de minister vaak moest aanhoren toen ze zich talloze keren onder de rechtse demonstranten begaf en hen interviewde in een poging om hun motieven te begrijpen. Er moet eindelijk eens openbaar worden gesproken over alles wat de inwoners van de voormalige DDR bij de Wende in de maag is gesplitst: de nieuwe elite, het negeren van arbeidsovereenkomsten, de ontwaarding van de munt en de verdenking dat “mensen die in een dictatuur hebben geleefd politiek geïndoctrineerd zijn.” Het geloof dat de markt alle problemen zou oplossen betekende in werkelijkheid een kaalslag van de Oostduitse industrie en een enorme vermogenstransfer van Oost naar West. “Wie in een Oostduitse stad een woning betrekt betaalt de huur meestal aan een Westduitse eigenaar,” schrijft de Frankfurter Allgemeine.

Voor veel Oostduitsers is dat alles niet minder dan een persoonlijke belediging en een diepe psychologische wonde. Niet enkel bij hen die het economisch moeilijk hebben, het geldt ook voor de beter gesitueerden. Woche illustreert dat met het verhaal van een ingenieur die door zijn nieuwe Westduitse bazen zonder boe of ba aan de deur werd gezet en zich daarna met succes een eigen bestaan uitbouwde. De man is heel tevreden met zijn huidige leven, maar de manier waarop hij “koud en arrogant” op de straatstenen werd gegooid, deze belediging blijft hem tot vandaag achtervolgen. Vooral verontrustend, schrijft Köpping, is hoe weinig de Duitsers in het Westen bekend zijn met het drama dat zich in de voormalige DDR heeft afgespeeld. Ze hebben geen idee van de pijn en de frustratie van hun landgenoten in het Oosten. Na de Wende bleef in Westduitsland alles vrijwel bij het oude. In het Oosten bleef geen steen overeind: meer dan 80% moesten een andere baan zoeken, honderdduizenden werden van de ene dag op de andere werkloos, twee miljoen goed opgeleide jongeren hadden midden jaren 90 de voormalige DDR verlaten – vandaag zijn het er in totaal vier miljoen, het geboortecijfer daalde dramatisch en in enkele jaren werd de regio met de jongste bevolking die met de oudste.

Ander opmerkelijk en vaak vergeten feit: anti-vreemdelingensentimenten en gewelddaden tegen buitenlanders zijn niet nieuw in Oostduitsland. In de DDR – zo verwijst der Spiegel naar recent onderzoek – waren er onder communistisch bewind ook al pogroms met tenminste tien doden tot gevolg. De Berlijnse historicus Harry Waibel kon uit de oostduitse archieven een lijst puren van bijna 9000 gewelddaden begaan door neonazis, racisten en antisemieten. Buitenlanders uit de “broederlanden” van het Oostblok verbleven in de DDR in aparte woongelegenheden, contact met de plaatselijke bevolking werd – zacht uitgedrukt – niet aangemoedigd. Sinds 1975 noteerden de communistische ordehandhavers zowat veertig racistische aanvallen tegen deze woongelegenheden, een verschijnsel dat in de Bondsrepubliek tot 1992 niet bestond. Volgens de historicus vond de “onvrede van veel DDR-burgers over hun politieke en economische situatie een uitlaatklep in agressie tegen migranten. De overheid kneep regelmatig de ogen dicht voor het geweld.”

Martin Dulig met zijn “Küchentischtour”

Hoe moet het verder? Kan de trend gekeerd worden? Praten is de oplossing, zegt de Saksische SPD-minister van economie Martin Dulig. Overal in het Land houdt hij “keukentafelgesprekken.” Dat moet letterlijk genomen worden: de minister trekt rond met zijn keukentafel en nodigt mensen uit het publiek uit om op de lege stoelen te komen zitten en te vertellen wat ze op de lever ligt. “De AfD is niet onze politieke vijand, “ houdt Dulig zijn publiek vaak voor, “onze vijand is de angst. Die moeten we bestrijden met hoop en vertrouwen.” Het kan wollig klinken, maar Dulig is niet alleen. Na jarenlang beleid van ontkenning en minimalisering van het extreemrechtse geweld slaat de huidige Saksische ministerpresident radikaal een andere koers in. De 41-jarige Michael Kretschmer (CDU) is pas sinds december vorig jaar aan de macht maar laat er in tegenstelling tot zijn voorgangers geen twijfel over bestaan dat voortaan nultolerantie het beleid zal zijn. De premier verklaarde zich beschermheer van een betoging tegen het optreden van een extreemrechtse rockgroep in het Saksische stadje Ostriz en hij stond samen met de overkoepelende vakbond DGB op 1 mei in Chemnitz op het podium waar hij alle burgers opriep zich gezamenlijk tegen extreemrechts te verzetten: “Die strijd kunnen we winnen,” riep de premier. De toekomst zal uitwijzen of hij gelijk krijgt.

  • Met dank aan Luc Dekeyser

September 6, 2018 at 10:40 am 3 comments

VERDEELD DUITSLAND

Topvoetballer Mesut Özil heeft in Duitsland over migratie en integratie een debat uitgelokt dat tot vandaag in de media, op kantoor, in de huiskamer en in de Stammkneipe blijft nazinderen. “Ik ben Duitser als we winnen, maar ik ben een immigrant als we verliezen,” zei Özil een paar weken geleden en wakkerde daarmee de controverse aan die al eerder was ontstaan door een foto waarop de voetballer te zien was in het gezelschap van de Turkse leider Erdogan. De mediastorm die daarop volgde deed veel Duitsers van Turkse of andere buitenlandse origine zich afvragen of ze na twee-drie generaties echt wel zo goed geïntegreerd zijn en als Duitsers aanvaard worden als ze tot nu toe dachten. Özil zelf zei vaarwel tegen de Mannschaft, die het ook al hard te verduren kreeg na de bedroevende prestatie op het wereldkampioenschap. Maar – zo schreef Der Spiegel – 58% van de Duitsers vinden niet dat Özil respectloos of racistisch behandeld werd en slechts 27% betreurt dat hij uit de nationale ploeg is verdwenen.

Özil met Erdogan. De foto deed een verhit debat losbarsten.

Het Özildebat komt bovenop de scherpe Duitse verdeeldheid over de migratieproblematiek. Ook in Duitsland worden de grenzen van het fatsoen voortdurend opgeschoven, ook in Duitsland wordt extreem-rechts en racistisch taalgebruik mainstream. Woorden die ons bekend in de oren klinken of hun Duitse variant worden bij onze Oosterburen steeds vaker in de mond genomen: “asieltoerisme,” “open-grenzenlobby” (“Anti-Abschiebe-Industrie.”), “Gutmenschen.” In talkshows worden moslims steevast geassocieerd met bedreiging of criminaliteit en op een Pegidabetoging in Dresden werden migranten uitgenodigd te “verzuipen” (“Absaufen.”)

Aan de andere kant van het spectrum heb je iemand als kardinaal Reinhard Marx die de christendemocraten Seehofer en Söder de mantel uitveegt wegens hun ruk naar rechts en hun populistisch taalgebruik. De stem van Marx, aartsbisschop van München en voorzitter van de Duitse bisschoppenconferentie, heeft gewicht in een land waar de christendemocratie nog altijd de dienst uitmaakt. Maar juist een partij die het woord “christelijk`’ in haar titel voert heeft volgens Marx bijzondere verplichtingen ten aanzien van de armen en de onderdrukten en dus ook van mensen die op de vlucht zijn voor armoede en vervolging. Dat spoort volgens de bisschop helemaal niet met de richting die CDU maar vooral de Beierse zusterpartij CSU uitgaat. Zo laakte de bisschop minister van binnenlandse zaken Horst Seehofer, die er prat op ging dat hij zijn 69e verjaardag had gevierd door 69 uitwijzingen te ondertekenen. “Hoogst ongepast” vindt de bisschop. En dat de Beierse minister-president Markus Söder het woord “Asieltoerisme” in de mond neemt kan Marx evenmin smaken. “Nationalist zijn en katholiek zijn dat gaat niet samen,” stelde de aartsbisschop zonder omwegen in een interview met het weekblad Die Zeit. Kom daar eens om bij onze zwijgzame bisschoppen die vooral de kool en de geit willen sparen.

Kardinaal Reinhard Marx: “Nationalist zijn en katholiek zijn dat gaat niet samen.”

Kardinaal Marx is niet de enige die door gevoelens van solidariteit en medeleven wordt bewogen. Volgens een enquête in opdracht van het ministerie voor gezinszaken engageren zich nu nog 20% van alle Duitsers met een of andere vorm van hulp aan vluchtelingen: financieel, met materiële hulp of met bijvoorbeeld taalondericht. Sedert 2015 was zowat de helft van de bevolking op een of andere manier bij de hulpverlening betrokken. Maar in een klimaat van angst en haat dreigt deze spontane stroom aan hulpverleners op te drogen. Ook economisch kan het kerende tij in Duitsland zware gevolgen hebben. In Der Spiegel maakt een vrouwelijke bedrijfsleider zich grote zorgen omdat van de twaalf immigranten die ze als werknemer heeft aangenomen de helft met uitwijzing wordt bedreigd. Meer dan 100 ondernemingen ijveren nu met een initiatief voor de legalisatie van hun vluchtelingen-werknemers.

Joe Kaeser, de baas van Siemens, het grootste Duitse industrie-en technologiebedrijf, is bezorgd om de toenemende verruwing van het debat. Toen Alice Weidel, de fractievoorzitster van de extreem-rechtse AfD het in de Bondsdag had over “hoofddoekmeisjes” en “mesmannen” antwoordde Kaeser op twitter: “Liever hoofddoekmeisjes dan Bund deutscher Mädel 1. Met zulke woorden beschadigt mevrouw Weidel het aanzien van ons land in de wereld, daar waar de voornaamste bron van de Duitse welvaart ligt.” Dat een industriemagnaat als Kaeser de parallel trekt tussen de Bondsrepubliek en de Nazitijd is hoogst uitzonderlijk. Maar ook toen, zo betoogde Kaeser in München, hebben teveel mensen te lang gezwegen. Zijn oom is in Dachau vermoord omdat hij weigerde aan te sluiten bij de Hitlerjugend.

Dat extreem-rechts nu in de Bondsdag zit is één ding, erger wellicht is dat partijen die tot het democratische centrum worden gerekend meer en meer in die richting opschuiven. Zoals bij ons figuren als Hendrik Bogaert of Gwendolyn Rutten het taalgebruik en ideeën van extreemrechts salonfähig maken, zo gaan Duitse christendemocraten en liberalen de populistische rand opzoeken. Of zoals een Duitse zakenvrouw van Turkse origine het in Der Spiegel verwoordt: “Met elk succes van de populisten laten de democratische partijen zich aan de neusring door de manege slepen. Dat kost hun alleen maar stemmen want wie volks-nationalistisch ingesteld is kiest voor het origineel en niet voor het afgietsel.”

Markus Söder, minister-president van Beieren (CSU)

De peilingen lijken haar gelijk te geven: de almachtige CSU met Markus Söder aan het hoofd van de regering in Beieren stevent in de Landsdagverkiezingen van 14 oktober aanstaande op een historische nederlaag af. De harde taal van Söder levert niet hem maar de concurrentie op rechts stemmen op. In de peilingen komt de AfD nu op de derde plaats, maar de grote winnaars lijken de Groenen te worden die met de 33-jarige Katharina Schulze een stemmenkanon in huis hebben. Daarom wordt nu al openlijk gespeculeerd over een “Groen-zwarte” coalitie in Beieren en wellicht met dat vooruitzicht matigt Söder in de campagne zijn anti-immigratierethoriek. Maar in de jongste geschiedenis hebben de verkiezingen in de Duitse deelstaten alleen dit gemeen: alle peilingen zaten glad verkeerd.

Johan Depoortere

1De vrouwenorganisatie van de Nazis

August 17, 2018 at 11:22 am 2 comments


Categories

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,731 other followers