Posts tagged ‘Facebook’

NA ONS DE ZONDVLOED

Is alles om zeep of leven we in de beste der tijden? Je hoeft maar even op Facebook te grasduinen om die vraag in een of andere vorm herhaaldelijk te zien terugkomen. In ons tijdsgewricht lijkt het geweld alsmaar toe te nemen – toch is het aantal moorden en doden door oorlog en geweld de afgelopen eeuwen aleen maar afgenomen, schrijft Yuval Noah Harari in de bestseller Sapiens.  

Over de vraag of onze beschaving naar de knoppen gaat heeft ook de ethicus Gie van de Berghe zich gebogen. Op zijn blog “Serendib” schrijft hij onder andere: Uit een peiling van de Sociale Staat van Nederland in april dit jaar, bleek dat zelfzuchtigheid, asociaal gedrag, gebrek aan respect en onverdraagzaamheid meer zorgen baart dan ‘immigratie, zorg of veiligheid’. Er is meer: populistisch nationalisme is aan een opmars bezig, consumentisme is een bedreiging voor de democratie, rede en wetenschap worden in twijfel getrokken. Is er licht aan het eind van de tunnel? Op die vraag heeft ook van den Berghe geen antwoord. Toch kan zijn bijdrage die hieronder in een licht aangepaste versie wordt weergegeven aanleiding zijn tot reflexie en discussie. 

Johan Depoortere

Andere tijden, andere zeden?

Door Gie van den Berghe

Enkele weken geleden stond ik aan de schuiven aan een kassa. Achter mij een jongetje van een jaar of vier met zijn jonge ouders. De bengel schopte een paar keer hard tegen mijn schenen. Ik begreep hem wel: door mij moest hij iets langer wachten op het speelgoed dat voor hem klaar lag. Ma en pa vonden het best grappig. Tot ik het jongetje vriendelijk vroeg wat hij er zou van denken als ik tegen zijn benen schopte? De gulden leefregel (‘behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden’) viel bij niet in goede aarde bij de ouders. Waar bemoeide ik me mee? Wie dacht ik wel te zijn? Gelukkig was ik, voor een en ander kon escaleren, aan de beurt om mijn ‘speelgoed’ te betalen: contactlijm.

Het gedrag van die bengel, da’s geen probleem; het gebrek aan opvoeding vanwege de ouders is dat wel. Maar heel wat belangrijker is dat deze egocentrische en tot het eigen gezin beperkte houding niet langer uitzonderlijk is in onze welvarende maatschappij. Steeds meer mensen, jong en oud, houden minder rekening met wie niet tot de eigen kring behoort. Wellevendheid lijkt in te krimpen tot ego en gezin, Thuis en Familie.

Een selfie maatschappij

Bijna alle autobestuurders rijden te snel, mensen stappen in en uit hun wagen zonder oog voor aankomend verkeer. Zappen en ‘appen’ achter het stuur, maar niet aangegeven dat je van richting gaat veranderen. Almaar meer mensen rijden door het rood licht, ook fietsers. Anderen de pas afsnijden, voordringen in de file: het is dagelijkse kost geworden. In autovrije straten wijken wandelaars niet meer uit voor fietsers en vice versa. Voetgangers lopen, het hoofd gebogen als voor een opperwezen, berichtjes uit te wisselen met andere afwezige mensen. Onachtzaam botsen ze tegen anderen op. Waarom die verdorie niet uitkijken? Zien ze dan niet dat zij online zijn?! Te veel wandelaars en fietsers gooien te veel afval in gracht en wei. Een deur openhouden voor wie vlak achter jou komt, het is een zeldzaamheid. Op overvolle bussen en trams staat vrijwel niemand nog zijn zitplaats af aan een bejaarde. Een vriendelijke groet tijdens een wandeling of bij het binnenkomen van een wachtzaal wordt zuinig beantwoord, iedereen zit verdiept in ‘sociale’ media. Vrijwel iedereen buigt het hoofd voor de alomtegenwoordige afgod. In naam van grenzeloze communicatie worden we steeds minder communicatief. Twitterende eilanden in een zee van zelfvervulling.

Technologie – van automatische deuren tot ‘slimme’ telefoons – maakt het mogelijk, maar niet noodzakelijk. Van groter belang is dat we met te velen zijn en dat de meesten onder ons zich aan mateloze consumptie kunnen overgeven.Te veel mensen, te veel wensen. Met iedereen rekening houden, altijd vriendelijk en attent zijn – het is niet meer doenbaar. Met de hoed in de hand kom je niet meer door het ganse land.

Attentheid en beleefdheid nemen te veel tijd in beslag, tijd die je toch al te kort komt door de jacht van het moderne leven. De kinderen moeten met de auto naar en van school gebracht, want met al die auto’s is het te gevaarlijk om ze te voet of met de fiets op pad te sturen. Shoppen, consumeren, hamburgeren, zeeën, pretparken, festivallen. De welvarende wereld lijkt wel een vaste foor, een circus met als clown een koning of president. Elke grootstad gaat prat op zijn eigen groot rad. Deze spektakelmaatschappij kost jaarlijks 1,3 miljoen verkeersdoden, waaronder een half miljoen voetgangers en ook nog eens vijftig miljoen gewonden. Verkeersongevallen zijn wereldwijd de belangrijkste niet aan ziekte gebonden doodsoorzaak.1

De eredienst van het IK wordt alleen en masse opgeheven. Bij brood en spelen, voetbal en oorlog. In de anonimiteit van de massa raken individualisme en egocentrisme gekwadrateerd tot ultranationalisme en tomeloze agressie.

Ik erger me aan mijn ergernissen. Ben ik te oud geworden, kan ik niet meer mee met ‘de tijd’? Ben ik aan het verrechtsen? Er is meer aan de hand. Het gaat niet langer om ‘de jeugd van tegenwoordig’, het ‘langharig tuig’ dat ik ooit was. Jong en oud, man en vrouw, alle lagen van de bevolking geven zich over aan zelfzucht. ‘Eerst onze mensen’, de slogan waarmee het Vlaams Belang dit jaar naar de lokale verkiezingen trekt, speelt in op een wijd verbreide tendens.

Uit een peiling van de Sociale Staat van Nederland in april dit jaar, bleek dat zelfzuchtigheid, asociaal gedrag, gebrek aan respect en onverdraagzaamheid mensen meer zorgen baart dan ‘immigratie, zorg of veiligheid’.2

Kortzichtig

Met hoe meer we zijn, hoe minder rekening we (kunnen) houden met anderen. De ‘anderen’ zijn ons te veel aan het worden. Je bent ze beter kwijt dan rijk. Gemeenschapsgevoel en solidariteit verdwijnen als sneeuw en gletsjers voor de opgewarmde Aarde. Migranten worden ‘illegalen’ genoemd, alsof het niet om mensen maar om daden gaat. Onverdraagzaamheid en racisme grijpen om zich heen, ondanks alle geblaat over het tegendeel. Schild & Vrienden, een Vlaamse jongerenbeweging die identiteit en familie in het vandaal voert, maar in geheime chatgroepen racisme, seksisme en naziverheerlijking predikt,3is slechts het topje van de ijsberg. Ze zetelden al in de Raad van Bestuur van de Universiteit Gent, in de Vlaamse Jeugdraad, hadden NVA en Open VLD geïnfiltreerd en al zestienduizend volgers op Facebook.

Het soort racisme en seksisme dat Schild & Vrienden verspreidde (stills uit de Panoreportage)

Identitaire (identiteitspolitieke) jongerenbewegingen – eigen cultuur, taal, westerse waarden, antimigratie – zijn in heel Europa in opmars.4Het internet is overbevolkt door zelfbenoemde trollen, antifeministen, verzetsbewegingen tegen politieke correctheid, rechtse subculturen die met alles de draak steken en vinden dat je zoveel mogelijk ‘te ver’ moet gaan.5De geest is in onze structureel racistisch en seksistisch maatschappij6weer uit de fles. Nationalistisch populisme waart als een spook over de wereld.7

Het aantal vluchtelingen was nog nooit zo groot: 68,5 miljoen mensen, waarvan meer dan de helft kinderen. Veertig miljoen zijn vluchteling in eigen land. Vijfentachtig percent van de rest wordt opgevangen in omliggende buurlanden, extreem armoedige naties die weinig of geen hulp krijgen. Fort Europa wil er triagecentra oprichten om echte vluchtelingen te scheiden van ‘illegale’ gelukszoekers. Selecties in concentratiekampen, waar kennen we dat van?

Zolang we de andere kant blijven opkijken, de derde wereld aan zijn lot overlaten en neokolonialistisch blijven exploiteren, zullen er steeds meer mensen onze kant op vluchten, zullen velen blijven verdrinken in de Middellandse zee, liefst zestienduizend sinds 2014.

De antimigratie en -migranten houding is niet alleen afkeurenswaardig, ze is ook kortzichtig. Het dringt blijkbaar tot weinigen door dat wij noorderlingen over enkele decennia, als het water ons aan de lippen staat, zelf zullen moeten uitwijken naar hoger gelegen gebieden en continenten. Bij één graad meer globale opwarming verdwijnt Europa onder de zeespiegel. Nog een graad erbij en het is gedaan met (zoog)dierlijk leven op Aarde. De oorzaak kennen we met zijn allen: luchtvervuiling, auto’s, vliegtuigen, elektriciteit. Mocht elke aardbewoner over één gloeilamp beschikken, dan kwam er nog eens 30% luchtvervuiling bij. Moeten wij noorderlingen de anderen dan ook op dit vlak blijven discrimineren?8Bedreigingen ‘zijn soms zo groot dat we er liever geen rekening mee houden’.9Of het boiling frog syndrome:een kikker in een schaal met water dat zo geleidelijk wordt opgewarmd dat het dier zijn lichaamstemperatuur kan aanpassen, tot het niet meer de kracht heeft om weg te springen en wordt gekookt.10

Voorbeeldfunctie

Ook in de politiek rukken narcisme, egocentrisme, racisme en ultranationalisme op. Schreeuwlelijke, demagogische presidenten en brullende dictators dienen wereldwijd als rolmodel. Ze loochenen wat ze net verzonnen hebben, liegen tegen de sterren op. Met Donald Trump als schoolvoorbeeld: geobsedeerd door macht, winnaars versus verliezers, ruig seksisme, racisme en het kleineren van al wie zwakker is.11De Washington Post berekende dat de man tot nog toe gemiddeld zes valse uitspraken per dag heeft gedaan.12Een groot deel van zijn kiezers vindt het allemaal geweldig. Zijn niet alle politiekers leugenaars? Hun president komt er tenminste eerlijk voor uit en staat garant voor vertier en wereldwijde opschudding.13

Luilekkerland

Vrijemarktdenken, neoliberalisme en consumentisme hebben een wereldorde en een persoonlijkheidsstructuur gecreëerd, de zogenaamde ‘neoliberale persoonlijkheid’, die een potentieel vernietigend effect heeft op samenleving en democratie.14

Welvaart werd overvloed en die ontaardde in overdaad. Het kan niet op. Alles wordt aan huis geleverd – op geluk na. Mensen geven jaarlijks miljarden uit aan huisdieren; gezelschapsdieren die eenzaamheid opheffen, altijd geaaid, afgeblaft of in de steek gelaten mogen worden. Geld voor voeding, speeltjes, opsmuk, scans, openhartoperaties, chemokuren, begrafenissen en crematies.15In het Wijnegem Shop Eat Enjoy (het vroegere Wijnegem Shopping center) kun je vanaf 15 september voor ‘slechts’ 150 euro gedurende drie uur bijgestaan worden door een persoonlijke shopping assistent. Een uit New York overgewaaid ideetje.16Volgens Christian Louboutin, de schoenmaker die bekendheid verwierf met superhoge hakken en rode zolen, ‘hebben we allemaal dingen nodig die we niet nodig hebben’.17Ook schoenmakers blijven niet bij hun leest.

Alles is te koop, iedereen consument. Ook onderwijs en studenten. In Vlaanderen wordt de overheidsfinanciering voor universiteiten berekend a rato van het aantal ingeschreven én geslaagde studenten. De gevolgen laten zich raden. Hogescholen en universiteiten snoepen elkaar studenten af met voordelen die geen uitstaans hebben met onderwijs. Er wordt  ‘een hele ervaring’ voorgespiegeld, geen voortreffelijke opleiding. Om marktaandeel en uitstraling te vergroten deinen de programma’s uit en worden colleges gegeven in krakkemikkig Engels.18Adolescenten worden in de watten gelegd in plaats van naar volwassenheid begeleid. De klant is koning. Het aantal studenten aan Nederlandse universiteiten is sinds 2000 met 68% toegenomen, maar de financiële middelen hielden geen gelijke tred.19Hoe zou het ook anders kunnen? Er zijn te veel studenten, professoren, slaagkansen en doctoraten. Velen horen niet thuis op een universiteit.

Er wordt beknibbeld op kwaliteit. Kritisch denken, ook over jezelf en eigen meningen, wordt meer af- dan aangeleerd. Scholen en universiteiten verlagen zichzelf tot diplomamolens. Het niveau van studenten, opleiding en leerkrachten daalt.20Toen ik vijftien jaar geleden als gastprofessor aan de Universiteit Gent een mastercursus begon te doceren, kreeg ik als enige richtlijn mee ‘Gie, het is geen buisvak’. Toen ik een paar jaar later een frauduleuze thesis nul op twintig moest geven, maar de studente achter mijn rug ‘haar’ werkstuk met een dertien beloond zag, werd mijn verbijstering als volgt beantwoord door mijn vakgroepvoorzitter (een logicus): “Weet je dan niet wiens dochter dat is! De dochter van de burgemeester van Geraardsbergen!” Koning, keizer, admiraal, bedriegen doen ze allemaal!

De Nederlandse minister van Onderwijs kondigde bij het begin van het nieuwe schooljaar aan dat de druk op de studenten moet verminderen. Er moeten meer eerstejaars door! Het valt nochtans best mee met die werkdruk, en de stress waarover studenten klagen wordt vooral veroorzaakt door niet-academische activiteiten, zoals bijbaantjes om ‘de gewenste levensstijl inclusief meerdere vakanties in stand te houden’.21Studenten lenen almaar meer geld om van meer luxe te genieten. In Nederland steeg de studieschuld vorig jaar van 1 naar 11,2 miljard euro.22

Zolang het nog kan

Nu zo goed als alles op televisie of on line te zien is, kopieer- en terugspoelbaar is, reizen velen naar de andere kant van de wereld om alles met eigen ogen te zien en vast te leggen op de niet langer gevoelige plaat of zelfverheerlijkende selfies. Alles wat je wil kan, met Neckermann.23

Reisagentschap De Blauwe Vogel prijst een onvergetelijk eindejaar aan met een luxe cruise naar en in Antarctica, vliegtuigreizen inbegrepen.24Zes dagen voordien had Avaaz een petitie opgestart om de bedreigde Antarctische wildernis te redden (in bepaalde gebieden overleven slechts twee op 18.000 pinguïnkuikens vanwege de overbevissing en door klimaatverandering veroorzaakte honger). Kun je dit zomaar blauwblauw laten?

Deelnemers aan internationale conferenties, ook die over het milieu, komen van over de hele wereld aangevlogen, terwijl die lezingen en discussies moeiteloos vanop afstand kunnen gebeuren. Nog los van het milieu, zou het vele geld dat hierop bespaard zou kunnen worden naar minderbedeelden kunnen gaan.

Bij de minste aanleiding nemen mensen een goedkope vlucht, ook als de bestemming makkelijk per trein te bereiken is. Vrijwel iedereen weet dat ze het milieu verder om zeep helpen en alleen maar goedkoop reizen op kosten van werknemers van de vliegtuigmaatschappij. In drukke toeristische oorden komt de plaatselijke bevolking in opstand. Ecotoerisme en astrotoerisme (naar donkere landen om helderder sterren te zien) zitten in de lift. ‘Je leeft maar één keer’ en ‘Zolang het nog kan’, krijg ik te horen. Alsof mensen van vroegere generaties dit konden, er geld en tijd voor hadden. Alsof je heen-en-terug van de derde naar de vierde wereld kunt vliegen. Alsof onze kleinkinderen en achterkleinkinderen nog de toerist zullen kunnen uithangen. We gebruiken alles op. Een hedonisme dat aan cynisme grenst.

Weegee,The Tourist,ca. 1940

Tegenkennis

De vrije markteconomie heeft niet alleen bedrijven maar ook mensen geprivatiseerd. Velen zijn hun eigen zelfingenomen, zelfrechtvaardigende, egocentrische autoriteit geworden. Subjectiviteit primeert op objectiviteit. Via het achterpoortje van vrije meningsuiting is het recht op vrijheid van meningsuiting omgeslagen in de overtuiging dat eenieders mening, over wat dan ook, even veel waard is als die van wie dan ook. Rede en wetenschap worden in vraag gesteld.Wat denken die wetenschappers wel?! Mensen op de maan? Klimaatopwarming? Jodenuitroeiing? AIDS? 9/11? Allemaal fabeltjes! Drink rauwe melk en laat je kinderen niet vaccineren! Volgens ‘anti-vaxxers’ doen inentingen veel meer kwaad dan goed. Mede hierdoor kreeg vorig jaar slechts 45% van de dertienjarige Nederlandse meisjes de HPV-prik, een inenting tegen baarmoederhalskanker.25De Italiaanse anti-establishment Vijfsterrenbeweging (Movimento 5 Stelle,) in 2009 opgericht door de komiek en blogger Beppe Grillo) verspreidt al jaren het gerucht dat vaccins autisme veroorzaken (een gerucht dat onder meer terugging op een artikel in The Lancet waarin dit verband werd gelegd, een artikel dat pas na twaalf jaar werd weerlegd en ingetrokken).26Het aantal gevallen van mazelen in Italië is in de voorbije jaren sterk toegenomen. Slechts 85% van de kinderen wordt gevaccineerd. Nu de Vijfsterrenbeweging in de regering zetelt heeft ze de door de vorige, linkse regering ingevoerde vaccinatiewet (10 vaccinaties voor wie school wil lopen) afgezwakt door het verplichte doktersattest te vervangen door een gewone verklaring van de ouders. In Italië beroepen anti-vaxxers zich op keuzevrijheid om privéscholen op te richten voor hun niet gevaccineerde kinderen. Een chemische bom.

Een demonstratie tegen verplichte vaccinatie in Rome, 2017 – Stefano Montesi/Corbis, Getty Images

Dit soort tegenkennis wordt als een lopend vuurtje verspreid via sociale media en het internet. Vierenveertig procent van de volwassen Noord-Amerikanen haalt zijn nieuws uit Facebook, nieuws op maat van de gebruiker. Tweeënzestig procent haalt zijn kennis op sociale media in het algemeen.27Het internet, die overvloed aan ongecontroleerde, door niemand geverifieerde kennis, is voor velen een snelkoppeling naar eruditie in schijn. Meningen en feiten worden door elkaar gehaald. En wie denkt evenveel te weten als de zo gewantrouwde experts, denkt al gauw dat hij/zij nooit fouten maakt en verdraagt nog minder erop gewezen te worden.28De wijsheid van de massa verdringt onderzoek en expertise. De waarheid verdrinkt in een oceaan van irrelevantie. Iedereen beroemd én De slimste mens.

Ook de gevestigde media onderhouden meer dan ze informeren. ‘We gaan live naar’, waarop een ooggetuige verschijnt die alleen vertellen kan dat hij het in Keulen heeft horen donderen. Recent kwam ook bij VTM protest tegen een berichtgeving die voorrang verleent aan ongevallen, branden en weerfenomenen op buitenlands en politiek nieuws.29Het is één grote infotainmentsoep. Mensen braaf, zoet en tevreden houden met spelletjes, prijzen en producten. Ze af en toe ook een beetje bang maken om ze meteen gerust te stellen: wat hebben we het hier goed!30

Toen op 5 september het VRT-Nieuws verkeerdelijk berichtte dat Adolf Hitler in Mein Kampf (1925-26) had aangekondigd dat hij de joden zou uitroeien, probeerde ik te voorkomen dat deze onwaarheid in volgende nieuwsuitzendingen werd herhaald. Aan de telefoon kreeg ik te horen dat de VRT niet telefonisch bereikbaar was en dat ik mocht inhaken. Op het contactformulier dat ik op de VRT website invulde, kreeg ik het automatisch antwoord dat men er naar streefde binnen de 45 dagen te reageren (18 dagen later had ik nog steeds geen antwoord ontvangen). Nieuws laat zich niet meer actualiseren of corrigeren.

Bonheur

Er is teveel van alles. We kampen met keuzestress: welke school, ziekteverzekering, auto, jurk, kostuum, uniform, pannenlap, hebbeding? ‘Ik voel de keuzestress al komen’, afficheert Orange bij een ongelimiteerd aanbod van smartphones voor wie een abonnement koopt (september 2018). In deze door de economie op sleeptouw genomen democratie kun je bijna niet meer ontkomen aan het bombardement van reclame, amusement en oppervlakkige weetjes. We hebben het niet meer in eigen hand. Apps moeten ons redden. Schermtijd van Apple bijvoorbeeld, dat toelaat het gebruik van je smartphone aan banden te leggen.

Volgens sommigen zijn we nog gelukkiger dan we denken.31‘Geluk’ en ‘gelukkig zijn’ worden evenwel niet duidelijk omschreven. ‘Blijer zijn’, meer gelijkheid qua gender en inkomen, de vrijheid zelf te mogen kiezen, je eigen leven mogen bepalen, zoiets, of dat alles samen. Hier kunnen al flink wat kanttekeningen bijgeplaatst worden. Luck is an attitude, dicteert de nieuwe slogan van Martini. Schijn bedriegt niet meer. Benevelde mensen zijn gelukkig zolang ze niet strontzat zijn, niet meer beseffen dat ze bestaan.

Ook Steven Pinker, hoogleraar cognitieve psychologie aan de universiteit van Harvard, vindt dat het met ons beter gaat dan we denken, en dat de zonnige kant van het leven moet primeren.32Always look on the bright side of life,zongen de in groep gekruisigde Monty Pythons al in The Life of Brian (1979), hun hilarische en geruchtmakende persiflage op het leven van Christus. Vrolijk navelstaren, niet somber koffiedik kijken.33

Volgens bovenvermeld artikel zou geluk ook toenemen met de welvaart. Over de derde of vierde wereld wordt evenwel met geen woord gerept. De enen baden in luxe, de anderen verzuipen in miserie. Frankrijk telde in 2016 8,8 miljoen armen, 14% van de bevolking. Mensen die het met minder dan 1026 euro per maand moesten stellen (60% van het gemiddeld inkomen van de bevolking, 1710 euro p/m). Zo’n vijf miljoen onder hen had per maand minder dan 855 euro.34

De kloof tussen arm en rijk wordt steeds dieper; niet breder, de neoliberale maatschappij heeft belastingbetalers en consumenten nodig. De economische ongelijkheid tussen rijk en arm is in de voorbije twintig jaar in heel wat landen toegenomen, zeker in de VS. Globalisering, technologie en liberalisering van de markt hebben hun beloften niet ingelost.35

Menselijk welbevinden en tevredenheid – om het begrip geluk even te omzeilen – houden verre van altijd gelijke tred met welvaart. Welzijn en geluksgevoel zijn relatief, plaats-, context- en tijdgebonden (une bonne heure). Zelfs al ben je relatief welvarend en leid je een comfortabel leventje, als je status daalt of je omgeving dreigt, zul je je minstens een beetje ellendig voelen.

In 1980 moest 44% van de wereldbevolking het met minder dan 2 dollar per dag stellen, nu is dat gedaald tot 10%. Maar het welzijn van mensen hangt vooral af van hun onmiddellijke omgeving. Wie zijn job verliest omdat een multinational nog een fabriek naar een derde wereldland exporteert, maalt er niet om dat de globale economie het goed doet, of dat meer dan een half miljard Chinezen niet langer straatarm zijn.

Het subjectieve welzijnsgevoel wordt niet alleen door de realiteit bepaald maar ook door je waarneming. Zolang we ons via televisie, reclame en sociale media vergapen aan rijkdom en rijken, appartementen van vijfhonderdduizend euro en meer (‘Huizenjagers’, Vier); zolang mensen blijven denken dat er te veel belastinggeld wordt vergooid aan plantrekkers en vreemdelingen, zullen frustratie en ongenoegen toenemen.

Waarde en sociale status worden al te vaak afgemeten aan die van anderen. Status verklaart ook niet alles. Het bon mot ‘slagen volstaat niet, anderen moeten mislukken’, is geen compleet verzinsel. Plotse financiële welvaart van iemand in je directe sociale omgeving tast niet zelden het eigen welbevinden aan.

In deze te welvarende wereld wordt vrijheid veeleer economisch dan politiek bepaald. Zwakken boeten voor economisch sterken. Veel huurders moeten meer dan de helft van hun loon afstaan aan wie per definitie al meer bezit. In Vlaanderen worden gemiddeld dertig huurders per dag uit hun huis gezet (VRT Nieuws,12.9.2018). In studentensteden kamperen bedelaars bij geldautomaten waar jong kapitaalkrachtig volk geld binnenrijft. In derdewereldlanden zoeken arme mensen op de afvalhopen van de welvaart naar iets bruikbaars.

 Foto gemaakt door James Barnett op afvalhopen in Nicaragua36

Neoliberalisme schept ongelijkheid en onzekerheid. Hoe groter de ongelijkheid, hoe meer stress, zorgen, politieke polarisatie en hoe minder sociale verbondenheid.37

Hoe vrij zijn wij verslaafde consumenten, vastgeketend aan bankleningen voor studies, auto’s en huizen; in een wereld-op-slot omdat anderen onze overvloed begeren? ‘Geen buit, geen dief.’

De meesten onder ons hebben te veel te verliezen om nog kritisch en opstandig te zijn. Maar laat ik alsjeblieft fout zijn en zo snel mogelijk ongelijk te krijgen!

1Maarten Lambrechts – ‘Verkeer als doodsoorzaak in 9 infografieken’, MO*, 7 juni 2018 https://www.mo.be/analyse/doodsoorzaak-verkeer

2Claudia Kammer – ‘SCP: leefniveau stijgt maar sociale kloof blijft groot’, NRC Handelsblad,10.9.2018https://www.nrc.nl/nieuws/2018/09/10/scp-leefniveau-stijgt-maar-sociale-kloof-blijft-groot-a1616006

4‘Radicaal rechtse voorhoede’,Tegenlicht VPRO,16.8.2018; De Standaard,7.9

5Zie daarover ‘Rechtsaf naar Kekistan’, Tegenlicht, VPRO,23.8.2018 & Angela Nagle – Kill all Normies. Online culture wars from 4Chan and Tumblr to Trump and the Alt-right, 2017

6Nadia Fadil, KUL-hoofddocent etnisch-culturele minderheden, in Samira Bendadi – ‘Dekolonisatie is een kwestie van herverdeling – én respect’, MO*, 7.9.2018https://www.mo.be/interview/deze-samenleving-structureel-racistisch?utm_campaign=emo&utm_medium=newsletter&utm_source=email

7Timothy Garton Ash – Jesus Rex Poloniae, New York Review of Books,august 16, 2018 –https://www.nybooks.com/articles/2018/08/16/jesus-rex-poloniae/

8Nathaniel Rich – ‘Losing Earth: The Decade We Almost Stopped Climate Change, The New York Times Magazine,1.8.2018https://www.nytimes.com/interactive/2018/08/01/magazine/climate-change-losing-earth.html?hp&action=click&pgtype=Homepage&clickSource=image&module=photo-spot-region&region=top-news&WT.nav=top-news). Zie ook het fotoproject van Kadir van Lohuizen – Where will we go? Rising sea levels,2016 http://noorimages.com/project/rising-sea-levels/

9Tim Flannery – ‘The Big Melt’,NY Review of Books,16.8.2018, p. 60

11Samir Gandesha – ‘The Neo-Liberal Peronality: Charting the rise of Donald Trump’,Institute for the Humanities, Contours Journal,Spring 2017 –http://www.sfu.ca/humanities-institute/contours/issue8/psycho-trump/4.htmlThijs Lijster – ‘De stront van de baas eten’, De Groene Amsterdammer,5 september 2018 https://www.groene.nl/artikel/de-stront-van-de-baas-eten?utm_source=De+Groene+Amsterdammer&utm_campaign=2f8b682713-Wekelijks-2018-09-05&utm_medium=email&utm_term=0_853cea572a-2f8b682713-69885825

12Michiko Kakutani – The Death of Truth,London, William/Collins, 2018, p. 13

13ibid, 82

14Samir Gandesha – From the ‘Authoritarian’ to the ‘Neo-Liberal’ Personality, draft, ttp://www.academia.edu/22774493/From_the_Authoritarian_to_the_Neo-Liberal_Personality

15Daphne van Paassen – Een wandelstok voor Bello, De Groene Amsterdammer, 18 juli 2018 https://www.groene.nl/artikel/een-wandelstok-voor-bello

17NRC Handelsblad, 28 augustus 2018

19NRC Handelsblad,31 augustus 2018

20VRT Nieuws,1.9.2018

22NRC Handelsblad,1 september 2018

24achterop Knack, 22.8.2018

25Frederiek Weeda – ‘Je weet niet of de rest gevaccineerd is’, NRC Handelsblad,25 juni 2018 https://www.nrc.nl/nieuws/2018/06/25/je-weet-het-niet-of-de-anderen-op-de-creche-gevaccineerd-zijn- a1607855?utm_source=SIM&utm_medium=email&utm_campaign=5om5&utm_content=&utm_term=20180626

26Jason Horowitz– ‘Italy Eases Vaccine Law Just as Children Return to School’, The New York Times, 22.9.2018https://www.nytimes.com/2018/09/20/world/europe/italy-vaccines-five-star-movement.html;Laura Eggertson – ‘Lancet retracts 12-year-old article linking autism to MMR vaccines’, CMAJ.JAMC,march 2010 – https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2831678/.

27Robert Darnton – ‘The Greatest Show on Earth’, New York Review of Books,28.6.2018 http://www.nybooks.com/articles/2018/06/28/fantasyland-bunk-greatest-show-on-earth/#fnr-2

28Tom Nichols – The death of expertise. The campaign against established knowledge and why it matters,New York, Oxford University Press, 2017 – p 70-109

29De Standaard, 6.9.2018

30Nichols, 139

31Hidde Boersma – ‘Modernisering is de weg naar een beter leven’, De Groene Amsterdammer,15 augustus 2018https://www.groene.nl/artikel/modernisering-is-de-weg-naar-een-beter-leven

33Christiaan Weijts– ‘Leden van de Staten-Generaal: we zien wel’, NRC-Handelsblad,17.9.2018

34‘En 2016, la France comptait près de neuf millions de pauvres’, Le Monde,11.9.2018https://www.lemonde.fr/societe/article/2018/09/11/en-2016-la-france-comptait-pres-de-neuf-millions-de-pauvres_5353647_3224.html. In Vlaanderen wordt 13,8% van de kinderen in armoe geboren; een verdubbeling in tien jaar tijd (‘Arm Vlaanderen’, Pano, 12.9.2018https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/09/12/pano-arm-vlaanderen-5-jaar-later/; zie ook suggesties voor verbetering vanwege Netwerk tegen Armoede; https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/09/13/opinie-netwerk-armoede-na-pano/

35Joseph E. Stiglitz – ‘Meet the ‘Change Agents’ Who Are Enabling Inequality’, The New York Times,20.8.2018 –https://www.nytimes.com/2018/08/20/books/review/winners-take-all-anand-giridharadas.html?emc=edit_bk_20180824&nl=book-review&nlid=7317642320180824&te=1&login=smartlock&auth=login-smartlock

Zie ook de sarcastische alternatieve troonrede van Christiaan Weijts – ‘Leden van de Staten-Generaal: we zien wel’, NRC-Handelsblad,17.9.2018https://www.nrc.nl/nieuws/2018/09/17/leden-van-de-staten-generaal-we-zien-wel-a1616808?utm_source=SIM&utm_medium=email&utm_campaign=Vandaag&utm_content=&utm_term=20180922

36Katy Steele – ‘James Barnett, a man who gave up everything he owned to live on the streets and love the poor’,Reporting for the public good,https://publicgoodreporting.wordpress.com/2012/04/23/james-barnett-a-man-who-gave-up-everything-he-owned-to-live-on-the-streets-and-love-the-poor/

Zie ook het fotoproject van Kadir van Lohuizen – Wasteland,2017 http://noorimages.com/project/wasteland/

37Jonathan Rauch – ‘Why Prosperity Has Increased but Happiness Has Not’, New York Times,21.8.2018https://www.nytimes.com/2018/08/21/opinion/happiness-inequality-prosperity-.html?emc=edit_ty_20180823&nl=opinion-today&nlid=7317642320180823&te=1

September 26, 2018 at 10:46 am 1 comment

DE KRUITHOF-PAPERS (boekrecensie)

door Jef Coeck

Niets van waarde is moeiteloos, om het maar te zeggen met een variant op een bekende versregel. Toen de Gentse moraalfilosoof Jaap Kruithof in 2009 stierf, was hij tot zijn laatste snik (hij werd 75) bezig geweest met denken, discussiëren, lezen en schrijven. Hij liet een gigantisch oeuvre na, dat slechts ten dele in boekvorm is verschenen. Vele van zijn toespraken, cursussen, lezingen bestaan alleen nog in de vorm van handgeschreven notities, van hemzelf of van zijn toehoorders, vaak slechts uit gedachten die zijn blijven hangen. Die ‘slechts’ is hier niet denigrerend bedoeld, wel integendeel. Het is toch de gerechtvaardigde hoop van iedere denker dat iets van zijn hersenspinsels blijft voortleven na zijn dood? Gedachten hebben, anders dan mensen, een hiernamaals.

Lofwaardig is de poging van de uitgever die trachtte in een bloemlezing het belangrijkste te vatten en ons aan te bieden. EPO zocht en vond daarvoor de steun van andere filosofen en intellectuele vrienden van Kruithof: Rik Pinxten, Ronald Commers, Luc Desmedt, Francine Mestrum, Ine Pisters, Hubert Dethier en Eric Goeman. Zij leverden korte inleidingen bij diverse hoofdstukken en andere tekstonderdelen.

Kruithof was een universeel denker. Hij had doorwrochte meningen over zowat alle maatschappelijke en humanitaire aspecten die men kan be- en overdenken, van geld, genot en geloof tot economisme, cultuurpolitiek en de geluidsindustrie. Natuurlijk ook over socialisme, dat hij zijn ‘derde huis’ noemde – na het protestantisme waarin hij was opgevoed en het humanisme waarin hij was getuimeld. Een eerste citaat: “In het derde huis, dat van het socialisme – niet te verwarren met sociaaldemocratie – blijf ik wonen. Ik zal mijn solidariteit met allen die de kapitalistische onderdrukking van de mens door de mens bestrijden, nooit opgeven. Op voorwaarde dat in de socialistische visie ook de planetaire totaliteit met alles wat daarin leeft de waarde krijgt die haar toekomt.”

ZWAK LINKS

Dat is, op zijn minst gezegd, ambitieus. Al even ambitieus zij het niet vrolijk was zijn toekomstvisie, uiteengezet in o.a. een interview met Guido van Meir in Humo. We schrijven 1984. Het is interessant om na te gaan wat van die visie ruim 25 jaar later zoal terecht is gekomen. Enkele citaten.

De interviewer constateert dat de neoliberalen – toen al – de wind in de zeilen hadden. Kruithof vat de wereldproblemen samen in vier punten: de tegenstellingen Oost-West/ Noord-Zuid/ Mens-Natuur en Kapitalisme-Socialisme. Deze problemen kunnen worden gecounterd met de combinatie pacifisme, tiermondisme, ecologisme en socialisme. Vraag: het is een mooi model maar zal het ooit concrete kansen krijgen zonder voorafgaande maatschappelijke aardbevingen?

Kruithof: ”Ik zie die kansen na 2000, niet ervoor. Ik koester geen hoop op een sterke linkerzijde in Europa voor 2035-2050, want links is verzwakt, in het centrum opgegaan en dat centrum maakt een bankroet mee. Verder zit het Westen op wereldschaal nog in een gunstige positie, zodat men een verdedigende houding aanneemt. Er komt dus een toenemende polarisering, maar tot 2000 in het voordeel van rechts. Voor links zal twintig procent wel het maximum zijn. De volgende vijftien jaar zal rechts bovendien zijn positie in de massamedia aanzienlijk versterken. Het grootkapitaal zal de media rechtstreeks willen controleren en ik zie niet in hoe men dat in die periode kan tegengaan.
“Ik denk dat de zaken zullen veranderen door de samenloop van een aantal dingen, die op het eerste gezicht niet zo snel gaan. Het eerste punt is de daling van de levensstandaard. Dat zal niet direct gebeuren maar ik geloof niet dat het Noorden zijn hoge levensstandaard zal kunnen behouden. (…) Naast de bewustzijnsindustrie van de media is er de militarisering. Alles moet bewaakt worden, overal moeten doodseskaders opgericht worden, wat een enorme investering met zich brengt. (…) Ik heb er last van. Ik weet niet hoe je het in je leven moet combineren om met al die dingen bezig te zijn. Je ziet die vier problemen almaar groter worden en vraagt je af: hoe kan daar op de een of andere manier een rem op worden gezet.

De impliciete vraag van de interviewer ‘Hebben we feitelijk geen wereldrevolutie nodig?’ wordt door Kruithof even impliciet zij het overduidelijk met ‘ja’ beantwoord. Wie dan meteen denkt aan mondiale gewapende opstanden tegen alle vormen van staatsgezag, kan zijn ambitie wel opbergen. Tenminste, wat Kruithof betreft. Hij is een groot voorstander van de Staat, of in elk geval van een overheid. Dat bleek met name uit zijn bekendste boek ‘Het neoliberalisme’ (EPO, 2000).

Kruithof: “Hoe we het ook draaien of keren, er is maar één instantie in de moderne samenleving die in principe bekwaam is op te komen voor het algemeen belang en dat is de overheid. Zij alleen kan de maatschappelijke rijkdom herverdelen, algemeen geldende regels opstellen en doen naleven via wetten en reglementen. Slechts zij kan de gelijkheid van elke burger voor de wet garanderen. Alle andere krachten ageren voor particuliere belangen van kleine of grote groepen. Vermindert de macht van de overheid, dan betekent dat noodzakelijkerwijze dat de beveiliging van het algemeen welzijn in het gedrang komt.”

Dat is geen kritiekloos aanvaarden van alle staatsgezag, integendeel. Kruithof: “Alle overheden, waar ook, hoeven heus niet te worden bewierookt. We weten dat de machtigste sociale groepen het staatsapparaat naar hun hand hebben gezet en nog zetten. De anarchisten hebben de vele wantoestanden terecht met verve aangeklaagd. Toch mogen die reacties niet leiden tot een uitzichtloos individualisme, groepsegoïsme en negativisme tegenover de staat. Slechts de overheid is bij machte voor een algemene coördinatie te zorgen en bij conflicten tussen groepen de rol van geloofwaardige scheidsrechter te spelen…”

STENEN GOOIEN
Ach, we zouden eindeloos door kunnen gaan met citeren want in elke zin wordt weer een nieuw gezichtspunt, accent of nuance aangebracht. Geen onderwerp was hem te min. Als fervent melomaan en zelf muzikant, had hij uitgesproken meningen over geluiden in het algemeen en de geluidsindustrie in het bijzonder.

“Muziek van onze tijd klinkt dag en nacht, tijdens de werkdagen en in het weekend, gedurende alle seizoenen. Er bestaat geen werk- of ontspanningsmuziek meer, geen lente-, zomer-, herfst- of wintermuziek. Ook geen ochtend-, middag- of avondklanken. Om het even wat kan op elk moment. We overschrijden alle grenzen.
“Over de kwaliteit van het gebodene is er ook weinig gunstig nieuws. Op de meeste radio- en televisiezenders zendt men steeds goedkope rock- en popmuziek uit. Zullen de fans op de duur beseffen dat ze door de muzikale propaganda worden misleid? Ik zou niet weten hoe. Waarom laat men zich blijvend verblinden door goedkope spullen van gerenommeerde groepen die niets beters kunnen ten gehore brengen? Cultureel verval, jammer maar waar.”

Ja, een geboren optimist was hij niet, die Kruithof. Ook geen doemdenker, meer wel een real- pessimist. Echt geliefd bij grote lagen van de bevolking was hij al evenmin, het tegendeel zou verbazing wekken en aan volksliefde c.q. –woede had hij lak. Dat wordt in het laatste hoofdstuk van dit boek goed in de verf gezet door Eric Goeman:

“Wij hebben direct na de bekendmaking van het overlijden van Jaap Kruithof de aanval beleefd tegen zijn militante denken. Op Facebook werden pogingen gedaan om hem meteen te verguizen, te vernietigen, belachelijk te maken. Hem desnoods verantwoordelijk te stellen voor alle kwaad van de voorbije vijftig jaar. Nauwelijks enkele minuten nadat de dood van Jaap in het radionieuws werd gemeld, verschenen allerlei blogs waarin de miljoenen doden onder Mao Zedong en Stalin, de verloedering van de seksuele zeden, het wangedrag van te libertair opgevoede kinderen en het verval van het Vlaamse gezin allemaal in de grote schoenen werden geschoven van deze ‘dogmatische’ denker. Dat Jaap een steen door de glimmende ruiten van de bourgeoisetalage was, staat vast. En hij heeft het ook zo gewild.”

Dat is ongetwijfeld waar. Zelf schuwde hij het stenengooien niet. Tot slot een kleine persoonlijke anecdote. In de jaren 90 was ik een tijdlang samensteller van de toen nog jonge Weekendbijlage van De Morgen. Ik had het plan opgevat om twee tegengestelde figuren met elkaar te laten corresponderen in de krant, over relevante onderwerpen. Wat te denken, zo dacht ik bij mezelf, van een gevatte briefwisseling tussen Mark Eyskens en Jaap Kruithof? Eyskens ging onmiddellijk akkoord (of wat had u gedacht?). Toen belde ik Kruithof: “Mark Eyskens? Kom nou, zeg. Ik correspondeer toch ook niet met Hitler?”

One of his fifty ways tot say ‘no’. Hij had op zijn minst evenveel wijzen om ja te zeggen. (jc)

* Jaap Kruithof, Teksten voor de toekomst, 510 blz., EPO, Berchem, 2012

July 8, 2012 at 12:02 pm 5 comments

DE MOORD OP DE ROMAN

naar aanleiding van de Boekenbeurs

door Guido Lauwaert

Wat aanvankelijk als een bescheiden feestje begon, is met de jaren uitgegroeid tot de belangrijkste gebeurtenis van de Boekenbeurs: de Vooropening. De avond voor het officiële begin staat een massa aan te schuiven tot de deuren opengaan. Hooguit 5% heeft een rechtstreekse band met een standhouder. De rest heeft een vriend en die vriend heeft een oom die iemand kent waarmee een neef lang geleden in de klas heeft gezeten en nu de rekken vult van stand X. Eén e-mail volstaat voor een handvol toegangskaarten. Conclusie: wie geen netwerk heeft komt niet aan de bak.
 

  Eenmaal in de zalen is er geen houden meer aan. Elke stand heeft hapjes en drankjes. Voor de mediamicrofoon klagen de standhouders over de massa volk, maar ze zouden voor geen goud de zaak willen opdoeken. De opbrengst is te groot. Nochtans zit de winst niet in het betere boek zoals verwacht zou mogen worden, gezien de status van het publiek van de Vooropening, maar kookboeken. Gevolgd door kruidtuinboeken [een groeimarkt – televisiekoks zie je meer en meer bloempjes plukken in hun ‘eigen’ hofje]. Na kook- en moestuinboeken volgen bestsellers. Dat zijn niet boeken met een flinke oplage – die is er wel maar is minder groot dan men laat uitschijnen – maar van mediageliefde auteurs. In Vlaanderen Aspe en Lanoye, gevolgd door boeken van auteurs met een column in een zelfbenoemde kwaliteitskrant, of met een naar henzelf genoemd televisieprogramma. De aanwezigheid van BV’s doet verkopen. En eens zoveel als ze signeren. Na de boekenbeurs stort de verkoop echter in.

 
  Ik ben vaak aanwezig bij boekpresentaties. Een BV houdt een laudatio, een soapacteur leest een stukje voor en de boekhandelaar nodigt vervolgens iedereen uit op een hap en een slok en zegt tot slot dat de auteur signeert. Mooie verkoop, iedereen tevreden. Korte tijd later vraag ik aan de boekhandelaar hoeveel exemplaren hij sinds de doop verkocht heeft. Zijn antwoord bestaat negen op de tien keer uit één woord: Nul! Gelukkig heeft hij recht van retour. De retours kom je een maand later tegen bij de ramsjer. Zelfs hij raakt ze niet kwijt.

 
  Bij de Gentse ramsjboekhandel De Kaft wordt de klaagzang met de dag langer en luider. Geen man koopt nog een roman. Onlangs was er een bezoeker die rustig naar het toilet liep en na zijn gevoeg te hebben gedaan de zaak weer verliet. Zonder groet, geen blik voor een boek. De arme kerel overweegt om zijn zaak om te bouwen tot een infodesk voor toeristen. Gelegen aan de rand van het hart van Gent krijgt hij meer volk over de vloer die vragen waar het Lam Gods hangt dan mensen die geïnteresseerd zijn in een afgeprijsde catalogus.
Boekhandel Paard van Troje overleeft door regelmatig naar een ander pand te verhuizen. Met de winst op de verkoop kan hij het voortbestaan een paar jaar rekken. De Slegte blijft bestaan door extra kortingen op de al afgeprijsde boeken. Zonder agressieve acties in scholen en clubjes van geuzen is Walry een vogel voor de kat.

 
  Ridicuul maar toonaangevend voor de dramatische situatie van de roman is de terugloop van diefstal. Maakte die hoofdzonde tien procent uit van de dagelijkse omzet, is dat cijfer de laatste jaren fors gedaald. Wegens verhoogde beveiliging? In de boekhandel is veel minder koopwaar beveiligd dan in een kledingzaak. Bovendien. Geroutineerde dieven weten duivels goed hoe ze de beveiliging moeten omzeilen. Elk systeem heeft zijn zwakke punt. Terloops gezegd: Sommigen stelen niet eens wegens leesverslaving en een te klein budget. Ze stelen om de sport; het vinden van het zwakke punt. En verkopen de gestolen waar zodra de kans zich voordoet voor een aalmoes op rommelmarkten.

 
  Opvallend is dat de terugloop van de boekenverkoop zich voornamelijk manifesteert in de pocket en het grotere broertje, de paperback. De doorbraak van dat soort boeken in Europa dateert van na de Tweede Wereldoorlog en reed het gebonden boek de gracht in. De verschijning van de roman als pocket was tussen 1960 tot 1990 naar de lezer toe een bewijs van literaire kwaliteit. Voor de auteur was het een statussymbool. Vanaf de jaren negentig is het een wegwerpproduct geworden en sterk in waarde gedaald. Zeker nadat mediaconcerns een roman cadeau of aan kostprijs gaven bij hun dag- of weekblad. De kwaliteit van deze actieboeken is nog slechter dan die van de pocket. Dat kon ook niet anders, want de meerprijs voor de koper mag niet meer zijn dan de prijs van een pakje sigaretten. Dat is de norm.

Maar er is nog een andere oorzaak die de val van de roman verklaart. Een veel belangrijker. Niet de iPad en verwante apparatuur, want het lezen van romans op de e-way is vooralsnog geen succes en zal dat ook niet worden als men de sterren mag geloven. Gebruikers downloaden of lezen eerder een wetenschappelijk artikel dan een roman. En zo omvangrijk is het aantal screenlezers niet dat het de papieren roman de das heeft omgedaan. De oorzaak van de val moet eerder gezocht worden in de psychologische dan in de commerciële hoek.

 
   Door de vele informatiekanalen kan het kleinste kind zijn eigen zender creëren. Het is al zover gekomen dat nieuwsprogramma’s gebruik maken van de opnamen die op YouTube, Facebook, et cetera verschijnen om hun eigen journaal te documenteren. Het zijn de nieuwe illustraties. Zij zorgen voor hoge kijkcijfers, maar beïnvloeden eerder de afkeer dan de sensatiedwang. Het gevolg is dat de kijker wel de ellende wil zien van de burgeroorlogen en de financiële crisissen, maar… als verantwoording van de drang naar een hogere vorm van cocooning. De moderne versie van de beslotenheid in huiselijke kring is niet begonnen bij de minder ontwikkelde kringen. Het is integendeel de middenklasse die het voortouw heeft genomen en ook in de komende jaren de lakens zal uitdelen. Dat vertaalt zich in het wegduwen van alles wat te maken heeft met kunst en wetenschap. Het kennisterrein heeft plaats gemaakt voor het entertainmentgehalte.

 
  Eerste voorbeeld. Tot twintig jaar geleden waren natuurdocumentaires populair. Dat zijn ze nog steeds, als elke aflevering met een opgeblazen ontdekking komt. Maar ook dat trucje pakt niet meer, welke superlatieven uit de lade worden gehaald. Om die afkalving te stoppen en om te buigen naar een nieuw succes zijn natuurprogramma’s verworden tot verhalen over het gedoe in de zoo. Het leven van de dieren in de natuur heeft plaats gemaakt voor de domesticatie van wat nog wilde dieren wordt genoemd, maar het in wezen niet meer zijn. Dat soort documentaires zijn een hogere vorm van de veredeling van het gezin met zijn huisdieren. Over niet al te lange tijd zullen de oude bordjes van de zolder gehaald worden, afgestoft en weer opgehangen: Oost West, Thuis Best en Eigen Haard is Goud Waard. Het kroonjuweel van de Eigen Haard is een fors uitgevallen flatscreen.

 
  Tweede voorbeeld. De priesters zijn uit de mode. Zij hebben plaats gemaakt voor idolen, met hun kleine en grote kantjes, want, dat heeft zelfs het kleinste kind door, niemand is perfect en het ideale gezin bestaat niet. De idolen zijn onder te verdelen in drie categorieën, namelijk keuken, sport en vrije tijd. Het bewijs van deze stelling wordt geleverd door de televisiezender Eén van de VRT. Als opwarmer voor de Boekenbeurs nodigt ‘Vrienden van de Veire’, en nu pluk ik uit de officiële persmededeling van de zender, ‘drie erg verschillende auteurs uit: de koning van de kookboeken Piet Huysentruyt, de dierenminnende televisiepresentator Chris Dusauchoit en hinkstapspringster van Russische origine Svetlanna Bolshakova.’ Het meest shockerende is niet de vergoddelijking van het drietal, maar dat het trio tot auteur is gebombardeerd.

 
De twee voorbeelden tonen aan dat het literaire aspect van een boek verslagen is door de maatschappelijke dimensie. Nadat de gedrukte poëzie aan het eind van de vorige eeuw al in de marginale hoek was beland, is dat sinds deze eeuw het geval met de roman. Niet alleen tijdens de boekenbeurs, maar ook al bij de Vooropening zal de meeste aandacht gaan naar de sterren van huis, tuin en keuken.

   De staf van president Obama zit op dezelfde lijn. Het heeft zijn volle gewicht gezet achter een initiatief van Michelle Obama, American Grown, een kookboek waarin de First Lady haar landgenoten aanspoort niet alleen opnieuw te gaan koken, maar ook hun eigen groenten te kweken. Kortom, de moestuin als de nieuwe Tuin van Eden. En om haar pleidooi kracht bij te zetten zullen in het boek foto’s staan waarop te zien is hoe Miss Obama in de weer is met spade en schoffel.

Een goed initiatief van de First Lady. De lancering van het boek aan het begin van de herverkiezing van Barack Obama knaagt er echter aan. Helaas, daar valt niet tegen op te boksen. Niet in en rond het Witte Huis, maar ook niet rond en in de Boekenbeurs. Om die reden, de moord op de roman, terwijl men rustig verder blijft toasten en schransen, zal ik voor het eerst in jaren niet aanwezig zijn op de Vooropening. Die avond zult u mij vinden in de Opera van Vlaanderen Gent, bij de Belgische première van een vergeten opera van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski.

 

guido lauwaert

met dank aan Walter Slosse voor advies

 

October 31, 2011 at 3:26 pm 3 comments

SCHIJN OF WERKELIJKHEID ?


door Marc Coucke

Ben ik nu een uitzondering of hebt u soms ook het gevoel dat er ons een virtuele wereld wordt opgedrongen en dat ‘men’ ons wil laten geloven dat die schijnwereld de werkelijkheid is ?

 Ken jij ook iemand met 231 Facebook ‘friends’ maar die zo eenzaam en gefrustreerd is dat hij eraan denkt uit het leven te stappen ? Die ‘friends’ kunnen dan toch geen echte vrienden zijn. Zouden we het belang van die Facebook ‘friends’ mogen relativeren ? Is er iemand die ons verplicht deel uit te maken van die (virtuele) ‘social community’ ? Mag ik ervoor kiezen met mijn 2 voetjes in de echte wereld te staan en mij gelukkig te prijzen met het handvol echte vrienden die ik heb ?

Ik heb vorige zondagavond een half uur naar de televisie gekeken. Ik wilde het nieuws zien en aansluitend waren er sportberichten. In dat half uur heb ik vier keer de beelden gezien van Mark Webber, die in zijn F1 bolide het luchtruim kiest. Spectaculair maar ook zo uitvergroot ! Nadien kon ik in het overaanbod van kanalen geen kant meer uit. Ik moest en zou in Sokker City blijven maar ik heb ervoor gekozen in de tuin een boek te lezen. Bernie Ecclestone of Sepp Blatter gaan toch niet bepalen wat ik op een warme zomeravond moet doen. Een voetbalmatch kan best spannend zijn en er zijn zeker spelers die vernuftige voetbalkunstenaars zijn maar al bij al is het slechts een spel. Het circus dat er rond gebouwd wordt en het geld dat ermee gemoeid is zorgt ervoor dat het een heresie is het slechts als een balspel te beschouwen. De spermaspuitende champagneflessen worden verondersteld mij een virtueel orgasme te geven.

De politieke wereld is ook ‘virtueel’ geworden en schijnenquêtes van Woestijnvis durven politici er soms onderuit halen. Het is een schouwspel waar weinig plaats meer is voor echte democraten. Wie de regels van het schouwspel beheerst wint (deze keer). Mogen wij als kiezers niet verlangen dat de mensen die ons vertegenwoordigen nadenken over onze toekomst en hun plannen aan ons uiteenzetten ? De spektakelwaarde van zo iets is natuurlijk klein maar het gaat wel over onze toekomst. We beseffen nu waarschijnlijk dat er meer dan 5 minuten nodig zijn om complexe problemen op te lossen en ik refereer niet noodzakelijk naar BHV. Indien we ongestoord verder gaan zoals we bezig zijn haalt deze wereld 2100 niet. De grond zal uitgeput zijn en het milieu zal het niet overleven en vooraleer het zo ver komt zal er wel om gevochten worden.

De grootste ‘virtualiteit’ is echter het geldsysteem. Het geld dat in omloop is bestaat uit een metalen munt of een stukje papier of enkele digits in een computer. Daar staat niets tegenover. Dit geld kan sinds 1971 niet meer geruild worden voor goud. Je kan er vandaag wel goud mee kopen maar indien iedereen dat zou doen is er veel te weinig goud in de wereld of zou de prijs met een groot veelvoud moeten vermenigvuldigd worden. De financiële implosie heeft ons al aan de rand van de economische afgrond gebracht. Er waren (veel) mensen in de financiële wereld die ervan overtuigd waren dat zij welvaart aan het creëren waren door cijfertjes in te tikken in een computer – Jerôme Kerviel kon bij de Société Générale ‘spelen’ met 50 miljard Euro – en hun bonussen maakten het voor hen moeilijk om niet te geloven dat dit slechts schijn is en geen echte economie. Ook hier moet de politiek orde op zaken zetten en lange termijn oplossingen implementeren in het belang van iedereen en niet toegeven aan de lobby van de financiële markten, die er belang bij hebben die schijnwereld in stand te houden. 

De moderne techniek zorgt voor snelle informatieverspreiding over grote afstanden maar hij zorgt er ook voor dat wij in grote mate in een virtuele wereld leven en niet steeds alert genoeg zijn om schijn van werkelijkheid te onderscheiden. Veel reclamecampagnes zijn er trouwens op gericht om een ‘make believe’ wereld te creëren, om ons een vals gevoel van veiligheid of geluk voor te spiegelen, om de indruk te wekken dat alles onder controle is. Er kan grof geld verdiend worden in deze virtuele wereld die in werkelijkheid zo broos en fragiel is.

Je moet  sterk in je schoenen staan om met je twee voeten op de grond te blijven. (mc)

MC ESCHER

July 4, 2010 at 7:34 am Leave a comment

STIJN MEURIS FOR PRESIDENT

OF THE AUSTRALIAN OUTBACK

door Jef Coeck

De bekende zanger, poëet, observator en kennelijk nu ook commentator, is boos. Zijn boosheid neemt magistrale, zelfs astrale vormen aan. Zij reikt tot de sterren en wellicht er voorbij, als daar nog wat mocht zijn. Nee, zelden is een Stijn zo heftig kwaad geworden om zo weinig. Om de verkiezingen namelijk.

Verkiezingen, Heer Meuris, zijn een wezenselement van de hedendaagse democratie, die tal van landen en lieden ons benijden. Voor het algemeen stemrecht zijn in België doden gevallen, mensen opgesloten, families uit elkaar gerukt, jarenlang discussies en demonstraties gehouden. Voor het algemeen stemrecht is honger geleden, afgezien, gevochten en geïncasseerd door vele duizenden mannen, vrouwen en kinderen.

U wenst geen gebruik te maken van uw democratisch stemrecht? Ook dat is democratie: stem dan blanco of betaal de voorziene boete die u zal worden opgelegd als u niet in het stemkantoor opdaagt. Klaar.
Dat begrijpt een kind, maar niet de betere zanger-commentator, die niets vandoen wil hebben met gewone verzurelingen zoals u en ik. Hij schrijft: Deze keer roert zich een segment van de bevolking dat je nog het best kunt omschrijven als de positief-actieven. Mensen die werken, hun belastingen en hun verkeersboetes betalen, maar die ook deftig geïnformeerd zijn en over een uitgebreid sociaal netwerk beschikken.’

Zo werkt dat dus: je zit in een ‘sociaal netwerk’ om je boven het plebs verheven te kunnen achten? Dat zal dan wel Facebook zijn, schat ik? En ja hoor: ‘Caroline Gennez zei vrijdag in Bracke op vrijdag dat ze hoopte mij te kunnen overtuigen om straks toch te gaan stemmen. Krop in m’n keel: rechtstreeks aangesproken worden in een politiek praatprogramma op basis van een zinnetje op Facebook.’

Voorlopige conclusie: ‘deftige informatie’ bereikt ons via internet en de illuminati spreken elkaar dan toe via politieke praatprogramma’s van de openbare omroep. Even moest ik glimlachen, om die krop in de keel. ‘Hij heeft toch al over ironie gehoord’, dacht ik. Maar zo werkt dat niet onder Limburgers. Een krop is een krop en van janken word je man. Uit goede bron is mij verzekerd – ik heb Limburgers onder mijn beste vrienden – dat Stijn echt tot tranen toe bewogen was door die blonde uit Sint-Truiden. Ik zie hem alsnog gaan stemmen, voor haar. You scratch my back, I’ll scratch yours, is toch het principe van alle ‘social networks’?

De ‘positief-actieven’, een leuk neologisme. Hoewel, leuk? Hoe arrogant moet je zijn om die term voor jezelf en je omgeving te bedenken? Ze hebben werk, in tegenstelling tot de ‘negatief-passieven’, meestal Walen vermoed ik? De positivo’s betalen niet enkel hun belastingen maar godbewaarme ook nog hun verkeersboetes. Terwijl toch iedereen al jaren weet dat… afin, passons. Kortom, je moet echt een honderd procent pur sang loupzuivere idealist zijn om nog geld uit te geven aan belastingen laat staan verkeersboetes zoals Meuris dat doet. Maar een kleine boete (50 euro) voor de schending van de kieswet kan er dan weer niet van af zonder een hoop herrie en gezeur? Rare jongens, die astrofielen.

De zelfverklaarde idealist raakt helemaal verstrikt in zijn eigen redenering dat verkiezingen in wezen een commercie zijn. Meuris: Maar we zijn ook klanten van de politiek en van het beleid. En de klant is teleurgesteld en boos. De klant gaat even niet meer shoppen…’ Cliëntelisme, zo heette dat vroeger. In Wallonië bestaat het nog en dat klagen wij aan. Meuris wil het bij dezen weer ingevoerd hebben.

Wat een analytisch vermogen heeft die man. Wat een beenharde ontleding van het politiek bedrijf. Dat is lijden. Deze jongen zit op het tandvlees, hij kan het niet langer aan zien. Niet meer met mij, schreeuwt hij in opperste wanhoop. Hij neemt zich voor er iets aan te doen: in bed blijven liggen op verkiezingsdag.

Eerlijk gezegd, ik had iets grootser verwacht bij al dat afzien. Emigreren bv. Als het hier toch allemaal naar de verdommenis gaat, waarom verhuist Meuris niet naar de Australische outback? Je eigen baas over een stuk woestijn zo groot als Limburg (Oost en West samen). Daar heb je nog een heldere nachten, want die aboriginals geven niet veel licht. Je kunt er keihard je eigen muziek draaien, dag en nacht, zonder een mens te storen in een straal van 500 miles. En vooral: geen last meer van ‘die daar’.

‘Dit weekend kreeg ik de ene politicus na de andere aan de lijn.’, luidt nog een van zijn klachten. Gedaan met dat stel  zakkenwassers, dat hulp zoekt bij een arme would-be chansonnier. In the outback doet ook de gsm het niet. Australië, wat een land!
—-
*De Standaard 3 mei
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=6R2PIAH9

*Reacties in De Standaard 4 mei, allemaal anti-Stijn:

Tom Naegels, Rik Torfs, Liesbeth Imbo, Paul De Grauwe
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=332PO6MQ

Marc De Vos (Itinera)
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=5O2PK7S7

Wouter van Besien (voorzitter Groen!)
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=332POABP

Wim Van de Velden in De Tijd:
http://www.tijd.be/nieuws/commentaar/De_anti-stem.8910884-620.art

Yves Desmet in De Morgen
http://www.demorgen.be/dm/nl/2462/Standpunt/article/detail/1101336/2010/05/04/Apolitiek.dhtml
Dirk Tuypens in De Wereld Morgen:

http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2010/05/03/stemmen-niet-stemmen

BRIEF VAN DE DAG in De Standaard, 5 mei:

“Ik ben afkomstig uit Portugal, een land dat ik samen met mijn ouders heb moeten verlaten onder de dictatuur van Salazar en Caetano (die vijftig jaar heeft geduurd). In Portugal was alleen al het uitspreken van het woord ‘verkiezingen’ destijds een reden om gearresteerd te worden en allerhande martelingen te ondergaan. Ik heb als kind de frustratie aangevoeld van mensen wier grootste wens het was hun mening vrij te kunnen uitdrukken en eens in hun leven een stem te kunnen uitbrengen. Mensen die bang waren van hun eigen schaduw en droomden van democratie, mensen die daarvoor het eigen leven en dat van hun dierbaren op het spel zetten.
Hoe is het mogelijk dat Stijn Meuris, burger van een democratisch land als België, zijn neus durft op te halen voor verkiezingen? Ik ben het met hem eens dat de huidige politieke situatie dramatisch is, een reden te meer om je stem niet onbenut te laten. Stemmen moet niet als een plicht maar als een recht worden beschouwd, een fantastisch privilege dat tegen alles en iedereen (ja, ook tegen slechte politici) beschermd moet worden. Alleen door te gaan stemmen kan men dit uitzonderlijke recht in stand houden.
Ik denk niet dat Meuris beseft wat zijn gebaar werkelijk inhoudt. Als Portugese met (al 29 jaar) de Belgische nationaliteit, spreek ik probleemloos onze drie landstalen en ben ik trots om te mogen (niet te moeten) deelnemen aan het Belgische politieke gebeuren, ook in minder gunstige omstandigheden, zoals nu.

Ana Maria da Silva Pitarma (Tremelo)

Niet stemmen helpt niet, integendeel/6 mei
http://www.dewereldmorgen.be/blog/herman-luyckx/2010/05/05/doen-we-mee-zeggen-we-foert

May 4, 2010 at 7:07 am 8 comments


Categories

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,590 other followers