Posts tagged ‘Hugo Claus’

BRUSSEL 1967

door Lucas Catherine

U kent het spreekwoord ‘als het regent in Parijs, druppelt het in Brussel’. In 1967 was dit zeker niet zo: hier regende het al lang voor het een jaar later in mei in Parijs begon te druppelen. Daarom dat ik al die expo’s hier over Parijs-Mei 68 zo beu ben. 1967 was in Brussel een wonderjaar, zou Hendrik Conscience geschreven hebben, maar wat hier in 1967 gebeurde had natuurlijk te maken met het onweer in Leuven in mei 1966.

We leefden in een CVP-staat waar de Kerk meer macht had dan goed voor ons was. De bisschoppen zouden het in Leuven laten merken met hun fameus ‘mandement’ tegen Leuven Vlaams, daarbij gesteund door de CVP onder leiding van Paul Van den Boeynants. Zelf heb ik die verstikkende CVP-staat voor het eerst ondervonden toen ik na mijn Brusselse collegejaren besloot om in Leuven linguistiek te gaan studeren. De sfeer op die univ was bekrompen, drukkend zelfs en dat voor iemand als ik die toch uit een katholiek college kwam. Niet alleen viel die linguistiek tegen: één uur en dat was het, en voor de rest werd je opgeleid om kinderen de verbuiging van der, die, das aan te leren en ze erop attent te maken dat Shakespeare niet vervelend was. Maar wat erger was: we moesten twee uur kerkgeschiedenis volgen en dan nog eens metafysica, een soort gecamoufleerde godsdienstles waarin ‘bewezen’ werd dat god bestond, dat Sartre een onbenul was en de nazi Heidegger de grootst levende filosoof. En sex bestond nog niet. Ludo Martens werd van de universiteit gestuurd, niet omwille van zijn politieke ideeën maar omwille van het sex-nummer van het studentenblad Ons Leven, waar hij verantwoordelijk voor was. Het academiejaar was dan ook nog maar halfweg of ik schreef me in aan een Brusselse filmschool. Het linkse Brussel van 1967 dat niet te lijden had onder de verstikkende CVP-staat, ook al werd die toen geleid door de Brusselaar Paul Van den Boeynants.

Het Brussels filmmuseum, onderleiding van oud-verzetsman Jacques Ledoux, organiseerde in Knokke in 1967 een Experimenteel Filmfestival. Daar waren niet alleen experimentele films te zien, maar je kon er ook homo-erotische films bekijken van een Griek wiens naam ik ben vergeten en dat in het Casino van Knokke. En, er was ook spektakel: een Japanse jonge dame begon zich op de galatrappen uit te kleden en kroop poedelnaakt in een grote zwarte zak om niet meer te verroeren. Ze heette Yoko Ono – toen nog nooit van gehoord. (1) Hugo Claus liet er zijn versie van Marieke van Nijmegen opvoeren. “Masscheroen en God,” of beter “de Drievuldigheid,” werd gespeeld door drie naakte mannen, waaronder de directeur van mijn school, Rudi Van Vlaenderen. Naar aanleiding van mei 68 in Parijs werd het later ook nog eens opgevoerd in de Brusselse Bozar.

Masscheroen (Rudi Van Vlaenderen is de man in het midden)

Als Claus blote mannen toont, ik een blote vrouw dacht de toen nog onbekende Jef Geeraerts en in dat zelfde Bozar werd in datzelfde jaar 1967 zijn “Zeven Doeken van de Schepping” opgevoerd in een regie van een leraar van ons, Dré Poppe – later stichter van NTG-Gent- en de blote vrouw werd gespeeld door zijn dochter Martine Poppe en dat was een schoon kind. Ik kon het weten want ze vrijde toen met mijn boezemvriend. Wij daar naartoe, maar buiten het beeld van Martine herinner ik mij niets meer van dat stuk, behalve een onnozele haikoe die erin werd gedebiteerd: ‘De zon komt op, De Zon gaat onder, Langzaam telt de Chinese boer zijn kloten’. Geeraerts was toen al overroepen.

Maar de censuur sloeg ook in Brussel toe, en wel bij de interessantste, meertalige boekhandel rechtover Bozar, Librarie Corman. Mathieu Corman(2) was een communist met anarchistische neigingen die nog in de Spaanse burgeroorlog bij de Durutticolonne had gevochten en wars was van elke censuur.

Mathieu Corman in Asturië

Het is in zijn boekhandel dat in 1969 van dezelfde Geeraerts, “Gangreen I” kortstondig werd aangeslagen. Maar je vond er naast artistieke, literaire of libertijnse boeken – ik kocht er mijn eerste nummers van Hara Kiri – heel veel politiek. Zo alles wat Francois Maspéro in Parijs publiceerde. Als ik door mijn bibliotheek ga vind ik er nog van terug: ‘La Guerre de Guérilla’ van Che Guevara, ‘Guerre du Peuple, armée du peuple’ van Vo Nguyen Giap, de Vietnamese generaal die de Fransen versloeg in Dien Bien Phu, alles uit 1967.

In januari van datzelfde linkse wonderjaar 1967 wou Rudi Barnet – nu als 80-jarige actief in de BDS-beweging tegen Israël – het stuk van Aimé Césaire opvoeren over de moord op Lumumba, “Une saison au Congo.” Geen enkel theater durfde het aan, ook al kreeg hij de steun van Hugo Claus en vele anderen, waaronder mijn directeur Rudi Van Vlaenderen. Het werd een opvoering in een klein cultureel centrum in Anderlecht, met alle politie-intimidatie die er bij hoorde. De rol van generaal Janssen was voor Rudi Van Vlaenderen.

Une Saison au Congo

Tot slot was er de impact van de Chinese Culturele Revolutie, zonder dat de studenten De Gedachten van Mao Tsetoeng hadden gelezen vielen ze voor de man en wel hierom. Toen de studenten daar in Peking zich roerden tegen de bureaucratie van het regime door dit op grote muurkranten (Dazibao) te verkondigen kregen ze onverwachte steun van de Grote Roerganger die hen met een eigen dazibao aanmoedigde om in heel China het stof van de oude cultuur te doen wegwaaien. Dat was wat anders dan Leuven of België. Groeperingen die zich naar Mao’s voorbeeld marxistisch – leninistisch gingen noemen sproten dan ook op in Brussel: Mao Spontex, UUU-Université-Usine-Unité, UCMLB, dat later opging in Amada, nu PvdA en zelfs de officiële KP kende een splitsing. Brussel en later heel België zou nooit meer de ‘rust’ kennen die de CVP-staat zo wenste. De meeste partijen werden gesplitst en ook de staat. Alle rust was weg want zoals Bertold Brecht over de revolutionair al dichtte: ‘waar hij gaat zitten, gaat ook de onrust zitten.’ Ik was toen twintig en ben nog altijd tamelijk ‘onrustig’.

(1) De toenmalige BRT heeft het optreden van Yoko Ono gefilmd, net als de opvoering van Masscheroen. Beide opnames werden door de BOB (Bijzondere Opsporingsbrigade) in beslag genomen en deze historische documenten van onschatbare waarde zijn daarna verdwenen in de krochten van het justitiepaleis.

(2) Over de ongemeen boeiende figuur van Mathieu Corman presenteerde journaliste-filmmaakster Greet Brauwers haar documentaire vorige zomer op Theater aan Zee in Oostende. Zie: https://www.hln.be/regio/oostende/-hij-was-zoveel-meer-dan-boekhandelaar~ab93e5fe/

Zie ook: http://florsnieuweblog.blogspot.com/2014/12/van-durruti-naar-corman.html

 

 

 

 

October 6, 2018 at 10:54 am 4 comments

SYRIË, HUGO CLAUS EN EEN ONTHOOFDING

Ma ari Syrie

door Lucas Catherine

Ik lees onze kwaliteitskranten nogal oppervlakkig. Ik noteer welke NV-A-er die dag wordt geïnterviewd en dan blader ik kregelig verder. Ik had het berichtje dan ook eerst niet gezien. “Ze hebben je vriend in Syrië onthoofd, zei mijn vrouw, heb je d’er weer over gekeken?”. U moet nu niet direct ongerust worden. Die vriend van mij is al 955 jaar dood. Het was dus maar zijn standbeeld. Maar toch. Het gaat om de dichter-filosoof Abu Ala al Ma’ari. En het standbeeld staat in de stad Idlib, in het noordwesten van Syrië, kort bij zijn geboorteplaats Ma’arat al Numan.

 

 

De daders zijn het Jabhat al Nusra li Ahl al Sham, het Steunfront voor het Syrische volk. Het is de meest recente ‘verzets’beweging, hun eerste actie dateert van januari 2012. Het zijn geen Syriërs, vandaar de naam Steunfront, maar ze rekruteren volgens een van hun emirs in Saudi-Arabië, Irak, Pakistan, Libanon, Turkmenistan, Frankrijk en zelfs in Groot-Brittannië. (The Telegraph, 2 december 2012). Hun financiers zitten in de Golfstaten en Qatar.

Het Jabhat pleegde bomaanslagen en zelfmoordoperaties in Aleppo en Damaskus. Zij executeerden 13 geboeide mannen in Deir al Zor. Dit werd eerst toegeschreven aan troepen van president Assad, maar daarna werd het door hen officieel opgeëist (Reuters 5 juni 2012). Ze hebben ook een tv-presentator van de staatstelevisie publiekelijk onthoofd. Het Jabhat al Nusra staat dan ook op de lijst van terroristische organisaties van de VS. Dat wil natuurlijk nog niets zeggen, maar toch.

Het zijn jihadistische-salafisten. Sorry voor de term. Nu zijn er ook niet gewelddadige salafisten, die kan je eventueel vergelijken met onze getuigen van Jehova, die willen leven zoals in de tijd van de profeet Mohamed. En dat willen deze terroristen ook. Hun strijders krijgen dan ook eerst een religieuze opleiding, pas daarna een militaire. Als dat laatste al nodig is, gezien hun achtergrond. Als salafisten zijn ze tegen roken. Tabak bestond nog niet in Arabië ten tijde van de profeet. Of zoals een van hun emirs het uitlegde: “Als ze rokers zijn en ze sneuvelen in Syrië, hoe kunnen we dan weten dat ze sneuvelden op het pad van God, misschien waren ze gewoon op zoek naar een nieuw pakje sigaretten? “ Als ze aan de macht komen, zal dan op de pakjes sigaretten staan: “Roken kan u het Paradijs kosten”?  Dan toch iets positiefs, een Rookvrij Paradijs.

 

Hun postuum slachtoffer, Al Ma’ari was een fanatiek vegetariër, zelfs veganist. Zo schakelde hij over op een streng vegetarisch dieet van olijfolie, vijgen en linzen. En die ingrediënten kende men al ten tijde van de Profeet, dus daar zal het Jabhat wel geen probleem mee gehad hebben. Wel met zijn antireligieuze gedichten[1]

 

De godshuizen worden geleid door mannen

die aan de hand van verzen terreur zaaien,

net zoals andere mannen in kroegen plezier brengen.

 

Ontwaak, ontwaak gij verdwaalden.

Uw religies zijn de waanbeelden van uw voorouders.

Zij verkondigen dat de Tijd zal eindigen,

dat de dagen geteld zijn.

Zij liegen. Zij kennen de Tijd niet.

Luister niet naar deze kampioenen van de leugen.

De mensen willen dat een imam hen voorgaat

en met zijn woord de volgzame menigte leidt.

Illusie en bedrog. Alleen de Rede kan ons leiden.

Ons verstand is onze gids bij dag en bij nacht.

 

Mozes predikte en stierf.

Met Jezus gebeurde net hetzelfde.

En ook met Muhammad, ondanks zijn vijf gebeden daags.

Gisteren en vandaag zijn eender,

nog altijd sterven de mensen.

Geloof, bijgeloof, ongeloof:

Koran, Thora, Evangelie,

elk op zijn manier.

Iedere generatie heeft haar eigen leugens

en iedereen wil erin geloven!

Zal er ooit een generatie opstaan,

die alleen maar naar waarheid zal zoeken?

 

De moslims zitten fout.

De christenen zijn van de ware weg geweken,

de joden dwalen eeuwig door,

de magiërs zien het verkeerd.

De wereld kent slechts twee soorten mensen:

Zij die een geloof hebben en geen verstand

en zij die verstand hebben en geen geloof.

 

Al-Ma’ari schreef deze goddeloze verzen rond het jaar 1040. Dat kon toen binnen de islam. Vijftig jaar later zou men in Europa ‘onze’ eerste Heilige Oorlog prediken, de kruistochten. Nu verwoesten zogezegde ‘echte moslims’ bibliotheken in Timboektoe en onthoofden wie niet met hen is, zelfs een standbeeld.

Voorlopig is het graf van Al Ma’ari nog onaangeroerd.

 

En nog dit: Abu Ala al Ma’ari figureert ook als een belangrijke personage in het enige surrealistische toneelstuk dat Hugo Claus ooit heeft geschreven, Jessica (première in 1977 in KVS), trouwens een van de weinige surrealistische toneelstukken in het Nederlands.
Het handschrift is dat van Hugo Claus zelf:

Ma ari Claus

——-
[1] Hij schreef ook feministische gedichten, u kan ze lezen in mijn boek En de Mens schiep god, EPO 2012.


 

February 16, 2013 at 11:25 am 5 comments


Categories

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,590 other followers