CULTUURFESTIJN met GENOCIDE

Turkije 1915

Turkije 1915

door Jef Coeck

Volgend najaar is het Belgisch cultuurfestival Europalia gewijd aan Turkije. Om het jaar of om de twee jaar wordt een land enkele maanden lang in het licht gezet met concerten, tentoonstellingen, evenementen, in de Bozar en daarbuiten, ook in het gekozen land. Niet zelden trekt deze gebeurtenis meer dan een miljoen bezoekers. De aankondiging dit jaar gebeurde met minder fanfare dan gewoonlijk. En met de mededeling dat Europalia ‘apolitiek’ is.

Er is een voorgeschiedenis. Al in 1996 had de Europaliaraad der Wijzen het gebeuren toegewezen aan Turkije. Daarop kwam een golf van protesten, uit eigen land en de wereld, vanwege de Turkse schending van de mensenrechten, o.m. tegen de Koerden. Dan probeerde men het opnieuw voor 1997: weer mislukt, om dezelfde reden. Nu is het dus de derde poging en die lukt wel – waaruit niet mag worden afgeleid dat alles nu in orde is met de mensenrechten in Turkije. Dat vernemen we van het dissidente persbureau Info-Türk, dat gevestigd is in Brussel en gerund wordt door de journalist Dogan Özgüden, die veertig jaar geleden zijn land ontvluchtte wegens vervolging door het toenmalige regime.

Een eerste onaangename toevalligheid. In 2015 is het precies honderd jaar geleden dat de Armeense en ook de Assyrische gemeenschap grotendeels en doelbewust werden uitgemoord. In de wereld staat deze gebeurtenis geboekstaafd als ‘de Armeense genocide’. Dat woord horen Turkse machthebbers niet graag. Voor hen is er weinig meer gebeurd dan het neerslaan door het leger van een toevallig opstandje. Met meer dan een miljoen slachtoffers…

Turkije 2
President Erdogan wordt woest als iemand het over ‘genocide’ heeft. De meeste Turkije-kenners zeggen daarentegen, zoals de Britse journalist Robert Fisk, dat de moordpartij van 1915 ‘de eerste holocaust van de geschiedenis was en dat de Duitsers er veel uit geleerd hebben. Letterlijk, er was een Duitse delegatie aanwezig aan de Turkse kant.

De Turkse president wordt trouwens almaar eigenzinniger. Hij wil het Ottomaans weer invoeren als een verplicht vak. Die oude taal barst van de Arabische en Perzische leenwoorden en maakt gebruik van het Arabisch schrift. Ook beval Erdogan dat het aantal uren godsdienstonderricht, islam, aanzienlijk wordt opgetrokken. Het lijkt erop – dit is een eufemisme – dat de president (-voor-het-leven?) gedaan wil maken met de erfenis van de grote Kemal Atatürk. Die voerde het hedendaags Turks in, de scheiding van kerk en staat, en de verwestersing in kleding en gewoonten. Het Arabisch schrift verving hij door het Latijnse, voor ons ‘het gewone’.

Erdogan als Ottomaans heerser

Erdogan als Ottomaans heerser

Uit alles blijkt dat de huidige president Erdogan zijn Europese ambitites verruild heeft voor islamitische. Hij zoekt aansluiting bij de Arabische landen en zeurt niet langer over het EU-lidmaatschap. Uitgerekend op dat moment wordt hem het prestigieuze Europalia toegewezen. Is het een belabberde poging van het Westen om het gevaar alsnog af te houden, of gewoon een stommiteit? De toekomst zal het misschien uitwijzen. In elk geval wordt het door veel Turken gezien als een goedkeuring van Erdogans negationisme.
INFO-TÜRK is te bereiken op http://www.info-turk.be

Turkije 5 DOGAN ÖZGÜDEN heeft zopas zijn levensverhaal te boek gesteld: Journaliste ‘Apatride’, ASP (Academic and Scientific Publishers) Brussel, 2013

december 14, 2014 at 2:57 pm 3 reacties

ODE AAN DE OORLOGSDUIF

L 1 Vismetoorlogsduif1

door Lucas Catherine

Nu men ons met herdenkingen alles over de Eerste Wereldoorlog wil vertellen, dacht ik aan een uniek monument hier in Brussel en wel dat voor de oorlogsduif. Inderdaad oorlogsduif.
Bij een duif denkt u wellicht dadelijk aan een vredesduif of een tortelduif, symbolen voor vriendschap en liefde. Maar niet in dit geval. Daarom een stukje geschiedenis. Bij ons was de duif eerst een vogel als ieder ander, niets beter of belangrijker dan een mus of een merel. Maar dat veranderde in de elfde eeuw:

Op 23 mei 1099 staan de Kruisridders voor Akka (Sint Jan van Akren, Palestina, nu Acco). Daar zien ze een duif liggen die door een havik werd gewond. Die duif draagt een zilveren kokertje om de hals. Daarin zit een papiertje met daarop een militair bericht: de Moslim bevelhebber van Akka vraagt aan die van Caesarea hulp om de aanval van de christenen af te slaan. Die hulp zal niet opdagen omwille van die havik. De Kruisridders bedanken God, omdat die hen nu zelfs een duif ter hulp zendt die hen informeert over de vijand. Prozaïscher gesteld: zij ontdekten de eerste postduif, en het bestaan van papier.
Het systeem van postduiven was toen ook in gebruik in Arabisch Andalus. Maar de duif speelde daar nog meerdere andere rollen, zo stond de tortelduif symbool voor de liefde en dat symbool wordt later dankzij de troebadoers (van Arab. Ta’arab, performer) in Europa verspreid. Dat komt, zeggen de Arabieren, omdat bij tortelduiven zowel het mannetje als de duivin broeden, samen het nest bouwen en per broedsel maar twee eieren leggen; in één zit een doffer en in het andere een duivin. Maar er is meer. Het woord voor duivin, hamamah, vindt volgens de Arabische etymologie zijn oorsprong in de stam hamma, ‘heet worden’ – vandaar ook het woord hammam, heet bad – en daarvan afgeleid: opgewonden, hitsig zijn. Het werkwoord hamma wordt ook zo gebruikt in de Andaloesische poëzie. Maar vruchtbaarheid was niet alleen belangrijk in de liefde, ook in de landbouw. En, duivenstront bracht vruchtbaarheid.

In de landbouwhandboeken van Andaloesiërs als Ibn Bassal (11de eeuw) of Ibn al A’wam (12de) komt steevast ook een hoofdstuk voor over compost en mest. En zoals de Sevilliaan Ibn Al A’wam schrijft in zijn Kitab al Filaha: van alle mest is die van de duif het best. Het duivenmest bevat alles van waaruit moderne chemische meststoffen bestaan: stikstof, fosfor en kalium (potas). In de vruchtbare vlakten van al Andalus stonden dan ook talloze zeer grote duivenkoten, meestal met een capaciteit van meer dan 7.000 nesten in een kot. Een heel groot duivenkot is bewaard net ten zuiden van Vejer de la Frontera. Vejer, El Palomar de la Breña, nu omgebouwd tot een hotel. Maar het duivengebouw met 7.700 nesten is bewaard gebleven.

Palomar

Palomar

Zo’n Burj al Hamam, letterlijk duiventoren, was essentieel in de landbouw maar ook voor de oorlog. En dan zijn we waar we wezen moeten. Duivenmest was ook een strategisch oorlogsproduct. Het werd gebruikt bij de productie van buskruit. Buskruit is een Chinese uitvinding die door de Arabieren tot in Europa werd verspreid. Het eerste land bij ons waar vuurwapens werden ingezet was al Andalus. Het bestaat uit 15% solfer, 10% koolstof en 75% salpeter. Het zijn de Arabieren die voor het eerst een procédé ontwikkelden om salpeter te zuiveren, iets wat de Chinezen niet kenden en die als eerste de juiste verhouding tussen de drie ingrediënten ontdekten. Dat deed ondermeer Hasan al Rammah, de man die al in de dertiende eeuw de eerste oorlogsraket fabriceerde. Belangrijk ingrediënt is dus salpeter, een kaliumderivaat: met zijn wetenschappelijke naam heet het kaliumnitraat en kalium is dus massaal aanwezig in duivenstront. Die functie van de duif en haar bijproduct was ook bij ons bekend. Er zijn resoluties bekend van de Staten-Generaal uit de 17de eeuw waarin de uitvoer van duivenmest verboden wordt, of aan banden wordt gelegd om strategische redenen.
L 3 oorlogsduif1

Maar wij gebruikten de duif later alleen nog als postduif in tijden van oorlog.
Zo werd de duif door het Belgisch leger massaal in gezet tijdens de twee wereldoorlogen.
Daarom het standbeeld van de Oorlogsduif achteraan op de Brusselse Vismet van de hand van Victor Voets en ingehuldigd in 1931. Ieder jaar op 11 november komt de Belgische Duivenbond en La Colombe Joyeuse hulde brengen aan dit monument voor de oorlogsduif.
L 4 DuifHulde

De Britten hebben na de tweede wereldoorlog trouwens een oorlogsduif gedecoreerd. Ze heette Willem van Oranje (William of Orange). Tijdens de slag om Arnhem dropten de Britten troepen, maar die werden door de Duitsers omsingeld en alsof dit nog niet erg genoeg was: hun radio’s werkten niet behoorlijk. Ze konden niet om hulp vragen. Daarop lieten de omsingelden op 19 september Willem van Oranje los om 10u30. De duif arriveerde vier uur en vijfentwintig minuten later in haar Brits nest, na een vlucht van 400km. Dankzij haar kregen de troepen steun en werden zij ontzet.

L5 DuifmedailleOranje Omwille van die oorlogsrol voorziet de Belgische wet dat alle duivenliefhebbers zich moeten registreren bij hun burgemeester. Ik citeer de wet die dateert uit 1923:
Artikel 1. Al wie een hok voor reisduiven wenscht op te stellen of in stand te houden ofwel reisduiven te houden, moet daartoe door den burgemeester zijner gemeente vooraf gemachtigd worden.
Deze machtiging kan slechts worden verleend aan hen, die lid zijn van eene duivenmaatschappij, aangesloten bij den nationalen Duivenliefhebbersbond, (toegelaten door de Minister bevoegd voor de Volksgezondheid).
Art. 4. De rechtbanken, die eene veroordeeling uitspreken wegens overtreding van deze wet of van de ter uitvoering daarvan genomen besluiten, kunnen, in geval van zwaarwichtige overtreding of bij herhaling, het verbod een duivenhok te bezitten en reisduiven te houden, voor een bepaalden tijd of voorgoed uitspreken.
Of hoe een kruisvaart uit de elfde eeuw de Belgische wetgeving van de twintigste eeuw heeft beïnvloed en Brussel een monument heeft geschonken dat je nergens anders vindt.

december 4, 2014 at 10:19 am 2 reacties

THEATER IN FERGUSON

seasons greetings

Door Tom Ronse

Het was voorspeld. Niet één keer maar duizendmaal. Wekenlang hadden de Amerikaanse massamedia het dagelijks herhaald: als de grand jury Darren Wilson, de blanke agent die in augustus de ongewapende zwarte tiener Michael Brown dood schoot in Ferguson, van vervolging vrijstelt, dan breekt de hel los. Commentators zoals New Yorks oud burgemeester Rudy Giuliani betuigden hun medeleven met de juryleden die volgens hen onder zware druk stonden om Wilson naar de rechtbank te verwijzen om rellen te voorkomen.

Intussen stond de grand jury inderdaad onder druk. Maar niet om Wilson voor de rechtbank te brengen. Integendeel. Ter verduidelijking: het is niet de taak van een grand jury om te oordelen over de schuld of onschuld van een verdachte maar enkel om vast te stellen of er voldoende grond is voor een proces. Dat doet ze bijna altijd. Volgens data van het Bureau of Justice Statistics beslisten grand jury’s slechts in 11 van de meer dan 162.500 zaken die hen in 2009 en 2010 werden voorgelegd dat er onvoldoende grond was voor een proces. Maar in deze grand jury verliep het anders. Het begon al zeer ongewoon, met de getuigenis van de verdachte.

Darren Wilson

Darren Wilson

Normaal mag die pas spreken na alle andere getuigen of helemaal niet. Nog ongewoner was dat de aanklager de versie van de verdachte niet in vraag stelde. Hij gedroeg zich meer als verdediger dan als aanklager. Wilson schilderde zijn slachtoffer af als “een demon”, beweerde dat hij zich voelde als een vijfjarige in de greep van een worstelaar, dat hij vreesde voor zijn leven. De aanklager zag daar geen graten in. Zo werd de overwegend blanke jury naar haar conclusie geleid. Die was ongewoon voor een grand jury maar niet als de verdachte een politieagent is. Van de 2759 agenten die in 2009 en 2010 iemand doodschoten in de VS, werden er slechts 41 voor de rechtbank gedaagd.

Het nieuws dat de jury beslist had werd  vorige maandag (26 november) al ‘s middags bekend gemaakt. Maar wat die beslissing was, werd nog niet verklapt. Daarvoor wachtte men tot de avond was gevallen en in Ferguson, zoals elke avond in de afgelopen weken, een menigte van demonstranten en nieuwsgierigen was samengekomen. Die reageerde zoals voorspeld. Met een woede-uitbarsting. “Riots are the language of the unheard”, zei Martin Luther King.

A protester stands with his hands on his head as a cloud of tear gas approaches after a grand jury returned no indictment in the shooting of Michael Brown in Ferguson, MissouriDe brandstichtingen en plunderingen waren niet overwacht. Wat wel vreemd was, was dat de politie en de National Guard dit grotendeels lieten betijen. Het aantal demonstranten (of ‘relschoppers’, zo u verkiest) werd door reporters op zo’n 400 geschat; het aantal ordehandhavers was ongeveer even groot en uitgerust met militaire voertuigen. Toch werden de zaken in de straat waar Brown vermoord was, in het centrum van Ferguson, niet bewaakt. Een onbemande politiewagen stond er als een uitnodiging voor brandstichters.

Dat ze het ook anders konden bewezen de ordediensten in de volgende dagen, toen ze met veel machtsvertoon door Ferguson paradeerden en nieuwe uitbarstingen in de kiem smoorden. Waarom deden ze dat maandagnacht niet?

Men kan moeilijk beweren dat ze verrast waren. Noch dat ze manschappen tekort kwamen. Het lijkt er eerder op dat men de rellen opzettelijk liet gebeuren. Om het protest tegen de politiebrutaliteit een crimineel gezicht te geven zodat de meerderheid van de bevolking er zich tegen zou keren. Om te ‘bewijzen’ dat de militarisering van de politie, waartegen de laatste tijd veel verzet is gerezen, wel degelijk verantwoord is. Om de ‘race card’ uit te spelen, blank en zwart te verdelen.

Gelijkaardige vragen kan men zich stellen over de politie-reactie op de incidenten na de recente grote betoging in Brussel. Ook daar leken de agenten niet haastig om er een eind aan te maken.  Anarchisten en Antwerpse dokwerkers kregen de blaam voor de vernieling. Een dokwerker gaf toe dat zijn makkers vonden dat een vreedzame wandeling niet volstond om hun gevoelens uit te drukken maar ontkende dat zij auto’s in brand hadden gestoken. In cyberspace werd beweerd dat er provocateurs aan het werk waren maar bewijzen voor die theorie ontbreken.

Als het de bedoeling was van hen die de touwtjes in handen hebben om met door de media uitvergrote rellen een afschrikkingseffect te creëren dat het protest ontmoedigt, dan zijn ze daar niet zo best in geslaagd. Sinds die maandag werd in meer dan 130 Amerikaanse steden betoogd tegen de uitspraak van de grand jury.  Ook die demonstranten braken de wet, door verkeersaders te blokkeren en de kerst shopping te verstoren. Honderden werden aangehouden.

Police Shooting Missouri

Sinds die maandag werden nog verschillende ongewapende zwarte jonge mannen door de politie dood geschoten, waaronder een twaalfjarig kind dat met een speelgoed-revolver zwaaide. Twee seconden na de aankomst van de politie was hij dood.  In New York wacht men op de uitspraak van een grand jury over een politieagent die een ongewapende zwarte man wurgde. Er worden nieuwe rellen voorspeld. Het ziet er naar uit dat het politiegeweld, tegen de achtergrond van de groeiende sociale ongelijkheid, in de afzienbare toekomst spanningen zal blijven opwekken in Amerika.

A protester takes refuge from snowfall while sitting outside the Ferguson Police Station in Missouri

december 1, 2014 at 6:49 am Een reactie plaatsen

VAN A NAAR B OP CUBA

 Door de hervormingen van Raúl Castro kunnen de Cubanen sinds 2011 auto’s kopen en verkopen. Nieuwe, geïmporteerde Europese auto’s, komen nu mondjesmaat op de Cubaanse wegen maar zijn voor de meeste Cubanen onbetaalbaar. De Amerikaanse vintage cars uit de jaren vijftig blijven daardoor het straatbeeld beheersen. Cubanen zijn meesters in het improviseren en repareren is een nationale sport. Een Toyotamotor in een Belair 1956 – geen probleem. Ondanks de komst van Chinese redelijk moderne bussen blijft het openbaar vervoer in de meeste steden een nachtmerrie. De bussen –  „guagua” in het Cubaanse slang – zitten overvol en de meeste Cubanen verplaatsen zich van A naar B in „Camiones,” omgebouwde vrachtwagens. Maar ook paard en kar blijven populair en een fiets is een kostbaar bezit. Toeristen zijn dol op de fietstaxi, voor de Cubanen is het een alternatief voor de bus of de „camión.”
_DSC0135

Chevrolet Belair, met stip de populairste auto op Cuba

_DSC0078

Fietstransport

_DSC0402
_DSC0205

De fietstaxi: exotisch maar voor de taxifietser een loodzware karwei.

 

_DSC0490

De trotse bezitters van een Chinese fiets

_DSC0004

De “guagua” kost omgerekend een paar centen maar is een hele luxe in vergelijking met de “camión”

_DSC0425_DSC0422_DSC0413
_DSC0465

Repareren tot hij uit mekaar valt

_DSC0495
_DSC0475

Vervoer per paard op het platteland, maar ook in de stad

_DSC0551
_DSC0486

Trinidad

_DSC0481
Foto’s en tekst: Johan Depoortere

november 18, 2014 at 12:33 am Een reactie plaatsen

MARC COUCKE OVER MARC COUCKE

MC 1 (2)

door Marc Coucke

Ik heb vorige week ook vernomen dat mijn naamgenoot het bedrijf Omega Pharma, dat hij uit de grond heeft gestampt, verkocht heeft aan het Amerikaanse bedrijf Perrigo. Marc Coucke, die nog slechts voor ongeveer de helft eigenaar was, ontvangt bij de verkoop van zijn aandelen € 620 miljoen in cash en evenveel in aandelen Perrigo. De andere aandeelhouders (het private equity fonds Waterland, andere fondsen en een aantal kaderleden) worden uitsluitend in cash betaald.

De deal, die vorige week is aangekondigd, was voorspelbaar. Marc Coucke heeft de aandelen van Omega Pharma in 2012 van de beurs gehaald en die aandelen, die bij het grote publiek zaten, zijn voor een groot deel in handen gekomen van Waterland, een private equity speler. Op dat ogenblik is hij in de logica van de financiële markten gestapt en was er geen weg terug. Private Equity spelers worden aandeelhouder in groeibedrijven en stellen gedurende enkele jaren veel geld ter beschikking. Hun bedoeling is om na die enkele jaren intensieve begeleiding en beïnvloeding van het bedrijf eruit te stappen en hun aandelen met een mooie winst te kunnen verkopen. Zij hebben dus enkel de ‘aandeelhouderswaarde’ voor ogen. Die moet zo snel mogelijk stijgen. Om eruit te stappen worden gewoonlijk zakenbanken ingeschakeld.

Omega Pharma werd geadviseerd door Morgan Stanley. We zullen waarschijnlijk nooit te weten komen wie het initiatief tot de verkoop heeft genomen : de aandeelhouders van Omega Pharma zelf of de zakenbank. Zakenbanken zien opportuniteiten (geld) in fusies en benaderen dikwijls zelf grote bedrijven. Zij kennen de markten en weten wie in aanmerking kan komen om een ander bedrijf over te nemen. Zij kennen ook (en beïnvloeden dikwijls) de marktprijs. Zij kunnen steeds een mooi strategisch verhaal breien rond zulk een overname, maar heel hun aanpak wordt enkel gestuurd door de aandeelhouderswaarde. Het is niet verwonderlijk dat de press release er ook expliciet naar verwees : ‘We believe this strategic transaction will enhance shareholder value by further strengthening our industry-leading revenue and cash flow growth profile and by expanding market opportunities.’

Marc Coucke mag zichzelf nu wellicht ‘rijk’ noemen maar hij zit persoonlijk in een moeilijk parket en dat kan men al afleiden uit zijn uitspraken tijdens de persconferentie. Hij was jarenlang de motiverende leider en de inspirator van een succesvolle organisatie en nu moet hij voor het eerst in zijn leven een baas boven zich dulden. Dat zal wringen. Hij zal niet langer alle belangrijke(of minder belangrijke zoals sportsponsoring) beslissingen kunnen nemen. Hij hoopt wel er over tien jaar nog te staan maar dat is een illusie. Zodra hij voelt dat hij het niet meer voor het zeggen heeft en dat hij niet meer zijn oude zelf kan zijn zal zijn focus zich elders richten. Het weefsel van de organisatie die hij heeft opgebouwd zal ook verscheurd worden. De kaderleden, die dank zij hun bonus aandeelhouder geworden zijn, krijgen nu cash in handen en zullen zich niet meer op dezelfde manier voor het bedrijf inzetten als voorheen, zeker als ze aan nieuwe mensen moeten rapporteren die hun inzet en voorgeschiedenis niet waarderen.

De gewone werknemers zullen snel voelen dat er nieuwe bazen en nieuwe wetten zijn. Deze beschouwingen zijn van geen tel in dit overnamedossier. De overnameprijs stond centraal in alle discussies. Persoonlijk zal Marc Coucke zichzelf moeten heruitvinden. Hij zal zich niet langer kunnen voordoen aan zijn werknemers of het grote publiek als de populaire, vlotte en joviale jongen. Hij zal nu vooral gepercipieerd worden als de zakenman die ‘gecasht’ heeft. Ik hoop voor hem dat hij zijn ziel niet heeft moeten verkopen om te staan waar hij nu staat.

MC 2

november 15, 2014 at 10:05 am 1 reactie

DE MAN DIE HET GAS DEED BRANDEN

H 00

door Lucas Catherine


Telkens ik langs de Nieuwe Graanmarkt loop moet ik het oude Brusselse volksliedje neuriën – u kent het misschien via de versie van Urbanus: “Waale zaan de manne die de gaas doen branne, de klinken repareren en de maskes ambeteren”. Dat komt omdat op dit plein het standbeeld staat van Jan Baptist Van Helmont, de man die het gas uitvond.

H 1 statue1000vanhelmont01 Hij was, zoals op het voetstuk staat: “geboren te Brussel in 1579, overleden te Brussel in 1644. Scheikundige, physioloog, geneesheer en wijsgeer. Hij was een der grondleggers van de hedendaagse wetenschap”. En zeggen de encyclopedieën: de man die het woord en begrip gas uitvond. Daarvoor zou hij zich gesteund hebben op het Griekse woord ‘chaos’. Dat zal wel want hij las vlot Grieks, maar niet vergeten dat wij in Brussel ‘gaas’ zeggen en dat dit een homoniem is voor gaas, die heel fijne stof die wij ooit importeerden uit het Palestijnse Gaza. En nu is gas ook een heel fijne stof, net zoals gaas maar stof hier dan in een andere betekenis. Ik denk dus dat zijn moedertaal ook gespeeld heeft bij zijn keuze van dit woord.

H 2 ThermoHelmont

Van Helmont was een van de vele slachtoffers van de Leuvense inquisitie, die had in de zeventiende eeuw nog altijd haar slechte gewoontes niet afgeleerd. Hij had daar geneeskunde gestudeerd, maar verliet na graduatie (in 1599) de universiteit omwille van haar achterlijke standpunten en ging vijf jaar door Europa zwerven. Daarna ging hij publiceren en onderzoeken. Zijn werk is typisch voor een tijd waarin er nog geen onderscheid werd gemaakt tussen Chemie en Alchemie. Op zijn standbeeld ligt aan zijn voeten dan ook een alchemistenkruik.

Zijn boek De magnetica vulnerum curatione, dat ondermeer de genezende kracht van relikwieën probeerde te bewijzen werd op de index geplaatst en in 1634, een jaar nadat Galilei door de Paus werd veroordeeld, vloog ook hij de gevangenis in. Dankzij zijn rijke schoonvader en een borgtocht van 6.000 gulden kwam hij vrij, maar al de werken die hij schreef tussen 1599 en 1634 werden geconfisqueerd.
In de geschiedenis van de fysica staat Van Helmont bekend als uitvinder van de thermometer, of toch een verbetering ervan en zijn versie staat bekend als de Belgische Thermometer, die is in J-vorm met onderaan een opening, dat schrijft onder meer Dr. Fritz Burckhardt in Die Erfindung des Thermometers (1867).

Van Helmont zal verder bekend worden door zijn nogal drastische behandeling van gekken en krankzinnigen. Door ze plots met hoofd eerst in ijskoud water te gooien of ze met ijskoud water te overgieten. Frans Van Helmont, zijn zoon perfectioneerde de ‘therapie’. Ik citeer uit een medische encyclopedie die dateert uit 1778, onder het lemma ‘mania’: “Van Helmont heeft ons de nuttigheid van dit geneesmiddel doen kennen; een enkel toeval had hem zulks geleert; men vervoerde op een wagen een krankzinnig Handwerksman, die middel vindende zich van de ketenen te ontdoen, waar mede hij gekluistert was, in een diepe waterkolk sprong: Men trok er hem uit , denkende dat hij dood was, maar weinig tijds daar na gaf hij tekens van leven en gezondheid, en hij leefde nog een geruimen tijd naderhand, zonder door eenige krankzinnigheid overvallen te worden. Van Helmont, door dit voorbeeld aangemoedigt, beproefde, zedert, dat middel op verscheidenen krankzinnigen, en bijna altoos met een volmaakte uitslag ; behalven zegt hij, wanneer men voor het leven der Zieke beducht zijnde, hem niet lang genoeg onder water liet.” Mislukkingen werden dus toegeschreven aan een te korte ‘behandeling’. Verder leefde het idee dat deze methode de ideeën van de zieke deed veranderen.

H 3 van-helmont-1694ad-houdini-water-torture

Deze methode heeft de fameuze illusionist Houdini geïnspireerd tot een stunt om met het hoofd omlaag een recordtijd onder water te blijven. Maar er is meer, ook de waterfoltering die de Nazi’s tijdens WO II tegen Belgische verzetstrijders gebruikten en die later onder de naam waterboarding door de Amerikanen werd overgenomen in hun “strijd tegen het terrorisme, gaat terug op deze oorspronkelijk genezend bedoelde methode.

Van Helmont zou ook een Rozenkruiser, dat zijn voorlopers van de Loge, zijn geweest. Daarom liggen er op zijn standbeeld aan de Graanmarkt ook rozenknoppen aan zijn voeten.
Dankzij zijn ‘alchemistisch’ getinte geschriften is hij nu vooral bekend bij aanhangers van alchemie en New Age. Je kan op hun internetsites zelfs bedovertrekken en flipflops kopen met zijn beeltenis op.

H 4 van_helmont_and_an_alchemi_flip_flops

november 9, 2014 at 1:28 pm Een reactie plaatsen

DE STADSDICHTER VAN DE REPUBLIEK BRUSSEL

LK 0 Jan-Baptiste Houwaert

door Lucas Catherine

Mijn vrouw die de 21ste eeuw een geweldige eeuw vindt, kijkt graag naar tv-series, genre Breaking Bad. Dankzij dvd’s kijkt ze de laatste dagen wel drie afleveringen per dag.
Ik, die heimwee heb naar de 19de eeuw ontcijfer liever standbeelden van toen. Ze bewegen niet en zijn moeilijker te begrijpen. Vrienden vertellen je wat je op tv moet zien. Standbeelden, vertellen vaak weinig uit zichzelf en vooral, je moet ze zelf zoeken. Iedereen loopt er voorbij, niemand die je zegt: oh, die moet je eens gaan zien. Alleen het toeval helpt.

Vroeger was er op het Houwaertplein in Sint-Joost-ten-Node een Grieks restaurant dat bekend stond om zijn kokalakia, gegrilde lamsribbetjes. Mijn kinderen wilden er iedere zondag gaan eten. Nu is dat een Turks café, waar ik nooit kom en er rechtover is een wasserette Houwaert en een Brasserie Houwaert. Ik heb altijd gedacht, Houwaert, die moet hier vroeger burgemeester zijn geweest, maar nooit ben ik naar het borstbeeld van de man dat op het plein prijkt gaan kijken. Tot nu 30 jaar later.
Een wat norse man met onder zijn baard een rolkraag die typisch was in de zestiende eeuw. En een Brusselse held uit de tijd van onze Geuzenrepubliek (1576-1585).

LK 2 PlaceHouwaert 003

Onder zijn borst prijkt een bronzen medaillon met daarop een rits symbolen en zijn lijfspreuk Houdt Middel Mate. Die dt bij houdt wijst erop dat het monument “recent” is, negentiende-eeuws, want zelf gebruikte hij altijd Hout Middel Mate, zonder dt. Toen mocht dat nog in Brussel, een van de redenen voor mij om deze zestiende eeuw als onze Gouden Eeuw te beschouwen. Door de ronde medaillon loopt een middellijn, die extremen scheidt: linksboven staat een adelaar, symbool van snelheid en linksonder een schildpad, het dier der traagheid. Bovenrechts prijkt een hoorn des overvloeds, en onder de lijn een bedelnap. Die nap wijst er ook op dat Houwaert sympatiseerde met de geuzenopstand. Verder zien we een lauwerkrans, hij was een gevierd dichter. Dan ook nog een spade. Tijdens de Brusselse Republiek hield hij toezicht op het verstevigen van de verdedigingsgordel rond de stad. En ook nog een passer, ideaal instrument om de Middel Mate van een cirkel te kennen maar misschien ook als vroeg symbool van de vrijdenkerij, want een vrijdenker was hij. Tijd om u zijn curriculum vitae te geven.

Jan Baptist Houwaert (1533-1599) werd geboren en is gestorven in Sint-Joost ten Node. Hij is de bekendste rederijker uit de zestiende eeuw. Niet dat de rederijkers zo royaal bedeeld zijn in de geschiedschrijving van onze literatuur, maar van hem is een best-seller bekend: Pegasides pleyn (Pegasiden = Muzen), ofte den lust-hof der maechden. Wellevenskunst voor vrouwen, meer dan 60 000 regels, in 16 ‘amoreuse, poëtelycke, stichtende boecken’, een aaneenschakeling van goede lessen, doormengd met fabels en verhalen uit de geschiedenis. In het laatste boek worden aan de man zijn plichten uiteengezet. De jonkvrouwen van Brussel schonken de dichter dan ook een lauwerkrans. Die prijkt nu dus op zijn standbeeld. Het gedicht is een voorloper van Het Houwelyck van Jacob Cats.
Houwaert bezat een uitgebreide bibliotheek en zijn residentie was opgeluisterd met tapijten en schilderijen van de bekendste meesters. Hij noemde haar “Cleyn Venegien”, Klein Venetië en het lag, naar eigen zeggen, in de “schoonste contreye die in Europa mocht sijn ghelegen”. Houwaert beschreef het eigendom in tal van lyrische gedichten. De invloed van de Renaissance komt duidelijk tot uiting wanneer de dichter de geometrische aanleg van zijn tuinen verheerlijkt:

“Sy sijn soo ordentelijck gheproportioneert
Al oftse Dedalus met den passer en hant
Selfs hadde ghebout en gheprotacteert
En of den winckelhaeck ghebruyct waer aen elcken cant”.
Waarschijnlijk verwijst de passer op zijn standbeeld ook naar dit vers van hem.
Cleyn Venegien lag aan de oever van de vijvers van Sint-Joost (waar nu de waterkrachtstraat en de Kleine Dalstraat zijn), langs een brugje over de Maalbeek. Dat brugje was in 1552 speciaal daar gebouwd op vraag van Keizer Karel omdat hij dan sneller de viswarande van Linthout (Schaarbeek) kon bereiken om er te gaan vissen.

LK 3Klein Venetiën_NEW
Houwaert ging in de Brusselse herberg Den Hoorn regelmatig luisteren naar protestantse preken en in 1568 richtte hij een verzoekschrift tot de landvoogdes, Margareta van Parma om reformatorische preken in Brussel toe te staan. Daarop werd hij aangehouden door inquisiteur Grouwels, bekend als Spellekens omdat hij de ogen van de gevangenen met spelden bewerkte, en opgesloten in de Treurenborch de inquisitiegevangenis met de slechtste reputatie, eigenlijk een annex van de Sint-Goedele kathedraal. Dankzij zijn relaties kwam hij na minder dan een jaar vrij.

Na de verdrijving van het katholieke regime engageerde hij zich volop in de Brusselse Republiek en werd in 1576 hoofd-opzichter van de fortificatiewerken aan de wallen. Bij de intocht van Willem van Oranje in 1578 leidde hij de feestelijkheden. De boot waarop Oranje zijn thuisstad Brussel binnenvoer was rijkelijk versierd en beschilderd. Er stonden boompjes op waaraan guirlandes en sinaasappels hingen. De prins zat aan tafel met leden van de Staten-Generaal terwijl muzikanten de maaltijd opluisterden. Er was een hele escorte boten van de verschillende Rederijkerskamers. De leiding van deze luisterrijke intrede was dus in handen van Jan Baptist. Als stadsdichter vaarde hij mee op de boot waarin Oranje zat en droeg daar het huldegedicht voor, Declaratie van die triumphante Incompst vanden Prince van Oraingnien, binnen die Princelijcke Stadt van Brussele, geschiet in t’iaer, Duysent, vijfhondert, achtentseuentich, den achthiensten Septembris :

“ Willekom die uyt liefde als een Prince valiant
Met wijsheydt die welvaert soeckt van ’t Vaderlandt..”

Willem zal hem in 1578 trouwens benoemen tot “Conseillier ende meester van der Rekeninghe ons Heeren des Coninxks van Braband”. Minister van Financiën van Brabant.
Rederijkers als Jan Baptist Houwaert waren zich terdege bewust van hun propagandarol voor de Brusselse Republiek. Zo schrijft hij in Die clachte, ende troost van Belgica. Vermellende in wat ellendich lijden, verdriet ende cativicheydt (captiviteit), dit Nederland gevallen is…(1582):
En hadde Quintus Cursius niet geschreven
Vanden grooten Alexander verheven,
Wat souden wij weten van zijn victorie?
Ulisses fame die waer verdonckert bleven
En hadde Homerus niet verhaelt zijn leven,
Wat eere sou Scipio den grooten Africaen
Achterghelaten hebben in t’werels Ciborie?
En wat souden wij weten vanden goeden Troyaen?
En hadde Titus Livius en Plutarchus ghedaen.
Houwaert pleegde een reeks dichtwerken ten voordele van de reformatie, maar hield zich afzijdig van het Calvinisme dat hij te intolerant vond.
Zo is er “Oratie der Ambassadeuren…” een vertaling van de speech van Marnix van Sint-Aldegonde op de Rijksdag van Worms. “Die clachte ende troost van Belgica…”, “Een Tragedie van der Oorloghen” en “Die Comedie van den Peys”.
Hij was een van de sterke figuren rond Olivier Vanden Tympel, de leider van de Brusselse Republiek. Wanneer die valt op 10 maart 1585, leidt hij de onderhandelingen over de capitulatie van Brussel aan de Hertog van Parma. Hij blijft in Brussel als waarschijnlijk de enige vrijdenker die de katholieke terreur die losbreekt na de val van de stad overleeft en zal op 19 maart 1599 in zijn Klein Venetiën overlijden. Jan Baptist Houwaert krijgt eind negentiende eeuw op het Brusselse stadhuis een beeld, kant Gulden Hoofdstraat. En in Sint-Joost ten Node heeft hij dus het plein dat naar hem is genoemd en waarop zijn standbeeld staat.

Place Houwaert

Place Houwaert

Lees meer over Houwaert, de opstand tegen het katholiek regime en de Geuzenrepubliek in het pas bij EPO verschenen boek: Brussel, van Renaissance tot Republiek. Zelfde auteur.

oktober 31, 2014 at 9:50 am 3 reacties

Oudere berichten


Categorieën

  • Blogroll

  • Feeds


    Volg

    Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

    Doe mee met 682 andere volgers